1 DEMOCRATIE EN RECHTSTAAT
1 .1 MA CHT
Definitie
Macht is een moeilijk te omschrijven, maar essentieel onderdeel van politiek. Bij macht draait het hem om de invloed die je als
actor kan uitvoeren op andere actoren.
Kenmerken: macht is…
• Intentioneel
= het moet doelbewust zijn/ doelbewust invloed inoefenen
• Effectief
= leidt tot resultaat
• Daad en vermogen
- Daad = iets doen met die intentie
- Vermogen = bv. politie mag u controleren
• Asymmetrisch
= ongelijke machtsverhouding, diegene die de macht uitoefent kan meer dan diegene die de macht ontvangt
De enige die legitiem geweld mag gebruiken is de politie. Ze krijgen het monopolie van geweld
Macht is de kern die nodig is om een maatschappij te organiseren.
Macht van het volk = verkiezingen
Machtsmiddelen
• Dwang of geweld
• Maatschappelijke steun
• Relaties en netwerken
• Deskundigheid
• Beroep/ studies
• Macht van het getal (als je met meer bent, heb je meer macht)
• Geld
• Verkozen worden
• Leeftijd
• Geboorte
• Angst
Naast effectieve macht: latente macht
• = sluimerend
• = hebben van macht zonder dat je ze echt uitoefent
• Mensen anticiperen op veronderstelde macht/ mensen gaan proactief handelen op mogelijke macht
• Bv. zien van een flitspaal en vertragen
1 .2 DEMO CRA TIE
Democratie is het bestuur van, voor en door het volk
• Van: wij die bestuurd worden/ groep mensen die bestuurd wordt
• Voor: in het belang van het volk
• Door: iedereen die in het parlement zit, zijn mensen die uit het volk komen/ verkiezingen
1
,Criteria:
1. Sociaal contract
= bepaalde vrijheden opgeven om bepaalde rechten te beschermen (bv. verkeersregels)
2. Regels en procedures
= om machtsmisbruik tegen te gaan/ scheiding der machten zodat niet alle macht bij 1 iemand komt (wetgevende,
uitvoerende en rechterlijke macht)
3. Respect voor individuele rechten
= de staat waarborgt en beschermt de individuele rechten (bv. recht op onderwijs)
1 .3 DE DRIE MA CHTEN
Wetgevende macht
= de macht die instaat voor het maken van de wet.
• Vaak: de parlementen die instaan voor het wetgevende van een democratie
• Het parlement ontwerpt de wet
• Eenmaal iedereen het ontwerp goedkeurt en door het parlement gestemd wordt, kan die wet uitgevoerd worden door
de uitvoerende macht, de regeringen.
• Als het parlement een wet maakt, wordt dit een wetsvoorstel genoemd.
België: 6 parlementen die wetten kunnen maken:
1. Federaal Parlement (Kamer van Volksvertegenwoordigers)
2. Het Vlaams Parlement
3. De Franse gemeenschapsraad (Franstalige gemeenschap)
4. Het Waals Parlement (Waals gewest)
5. Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement
6. Het Parlement van de Duitstalige gemeenschap
Uitvoerende macht
= verantwoordelijk voor het uitvoeren van de goedgekeurde wetten. MAAR meer en meer wetten worden opgemaakt door de
regering en goedgekeurd door het parlement. Dit zorgt ervoor dat de uitvoerende macht vee l feitelijke macht heeft.
België: 6 regeringen met uitvoerende macht
1. De Belgische regering
2. De Vlaamse regering
3. De Franse gemeenschapsregering
4. De Waalse gewestregering
5. De Brusselse hoofdstedelijke gewestregering
6. De regering van de Duitstalige gemeenschap
Rechterlijke macht
= verantwoordelijk voor de rechtspraak in het land. Door de scheiding der machten is de onafhankelijkheid van de rechterlijk
macht gewaarborgd.
Scheiding der machten – Montesquieu
2
,Definitie
De scheiding der machten behoort tot de basisbeginselen van een democratie. Bij die scheiding draait het om het verspreiden
van de macht over verschillende instellingen.
1 .4 VERKIEZINGEN
= kern van het democratisch bestel
Erg belangrijk voor de politieke partijen: via het aantal verkozenen krijgen de politieke partijen dotaties van de overheid. Hoe
meer verkozenen, hoe meer inkomsten voor die politieke partij.
Wij leven in een particratie = macht van de partijen
1 .4 .1 EVO L UTIE
Belgisch stemrecht:
• 1918: algemeen stemrecht = elke mannelijke Belg kon gaan stemmen
• Daarvoor: burgers die over meer financiële middelen beschikten, hadden meer stemmen .
• 1948: stemrecht voor vrouwen
België is een van de weinige landen in de wereld die opkomstplicht heeft op regionaal en federaal niveau. Sinds juli 2021 is er
geen opkomstplicht meer bij lokale verkiezingen (gemeentelijke en provinciale verkiezingen).
1 .4 .2 HET BEL GISCH KIESSTEL SEL
Een stelsel gebaseerd op evenredigheid
= een partij krijgt het aantal zetels in verhouding met het aantal stemmen die de partij behaalde.
Kiesdrempel
• = je moet als partij meer dan 5% van de stemmen halen om te mogen zetelen in het parlement.
• Wordt gebruikt om te vermijden dat er te veel kleine partijen in het parlement zouden komen en het daardoor
moeilijker wordt om tot een meerderheid te kunnen komen.
3
, Niveaus (5):
• Gemeentelijk niveau
• Provinciaal niveau
• Regionale niveau
• Federale niveau
• Europese niveau
Voor deze 3 wordt het grondgebied van
Vlaanderen en België opgedeeld in kieskringen
• In Vlaanderen zijn er 6 kieskringen die
overeenkomen met de Vlaamse provincies
en het grondgebied van het Brussels
gewest.
• Voor de federale kamer van
Volksvertegenwoordigers zijn er 11
kieskringen: 10 Belgische provincies en de
oppervlakte van het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest.
• Europees parlement: 3 kieskringen
(Vlaams, Franstalig en Duitstalig)
1 .4 .3 DE VERKIEZINGEN IN DE PRA KTIJK
Voor de verkiezingen
Het organiseren van verkiezingen houdt heel wat in:
• Politieke partijen stellen hun programma voor
- Op basis van deze programma’s kan je als kiezer een beeld vormen van de stand - en actiepunten van de
verschillende politieke partijen.
- Het is aan de kiezer om te beslissen welk programma het dichtst bij jouw ideeën, standpunten en
overtuigingen aansluit.
• De partijen maken lijsten op met hun kandidaten.
- De plaats die een kandidaat krijgt op de lijst is belangrijk om verkozen te worden
- Hoe hoger, hoe groter de kans om verkozen te worden
- Evenveel mannen als vrouwen op de lijst
- Binnen de eerste drie moet er afwisseling zijn qua geslacht (man- vrouw – man/ vrouw – man – vrouw)
• Verkiezingscampagne: brochures, kiestesten, reclameborden, debatten…
De dag van de verkiezingen
Geldig stemmen:
1. Lijststem of kopstem: bovenaan een lijst
2. Bij de naam van één of meerdere kandidaten en/ of plaatsvervangers van dezelfde lijst: voorkeursstem of naamstem.
Om geldig te stemmen moet je in één lijst blijven.
Blanco stemmen: niets invullen
Ongeldige stem: op meerdere partijen gestemd, tekeningen gemaakt…
Na de verkiezingen
De winnaars van de verkiezingen moeten het initiatief nemen om te proberen tot een overeenkomst te komen met andere
partijen. Als het lukt om dergelijke overeenkomst te sluiten en een meerderheid van de stemmen wordt vertegenwoordigd door
de partijen die die overeenkomst hebben afgesloten, dan pas is er sprake van een leidende coalitie.
4
1 .1 MA CHT
Definitie
Macht is een moeilijk te omschrijven, maar essentieel onderdeel van politiek. Bij macht draait het hem om de invloed die je als
actor kan uitvoeren op andere actoren.
Kenmerken: macht is…
• Intentioneel
= het moet doelbewust zijn/ doelbewust invloed inoefenen
• Effectief
= leidt tot resultaat
• Daad en vermogen
- Daad = iets doen met die intentie
- Vermogen = bv. politie mag u controleren
• Asymmetrisch
= ongelijke machtsverhouding, diegene die de macht uitoefent kan meer dan diegene die de macht ontvangt
De enige die legitiem geweld mag gebruiken is de politie. Ze krijgen het monopolie van geweld
Macht is de kern die nodig is om een maatschappij te organiseren.
Macht van het volk = verkiezingen
Machtsmiddelen
• Dwang of geweld
• Maatschappelijke steun
• Relaties en netwerken
• Deskundigheid
• Beroep/ studies
• Macht van het getal (als je met meer bent, heb je meer macht)
• Geld
• Verkozen worden
• Leeftijd
• Geboorte
• Angst
Naast effectieve macht: latente macht
• = sluimerend
• = hebben van macht zonder dat je ze echt uitoefent
• Mensen anticiperen op veronderstelde macht/ mensen gaan proactief handelen op mogelijke macht
• Bv. zien van een flitspaal en vertragen
1 .2 DEMO CRA TIE
Democratie is het bestuur van, voor en door het volk
• Van: wij die bestuurd worden/ groep mensen die bestuurd wordt
• Voor: in het belang van het volk
• Door: iedereen die in het parlement zit, zijn mensen die uit het volk komen/ verkiezingen
1
,Criteria:
1. Sociaal contract
= bepaalde vrijheden opgeven om bepaalde rechten te beschermen (bv. verkeersregels)
2. Regels en procedures
= om machtsmisbruik tegen te gaan/ scheiding der machten zodat niet alle macht bij 1 iemand komt (wetgevende,
uitvoerende en rechterlijke macht)
3. Respect voor individuele rechten
= de staat waarborgt en beschermt de individuele rechten (bv. recht op onderwijs)
1 .3 DE DRIE MA CHTEN
Wetgevende macht
= de macht die instaat voor het maken van de wet.
• Vaak: de parlementen die instaan voor het wetgevende van een democratie
• Het parlement ontwerpt de wet
• Eenmaal iedereen het ontwerp goedkeurt en door het parlement gestemd wordt, kan die wet uitgevoerd worden door
de uitvoerende macht, de regeringen.
• Als het parlement een wet maakt, wordt dit een wetsvoorstel genoemd.
België: 6 parlementen die wetten kunnen maken:
1. Federaal Parlement (Kamer van Volksvertegenwoordigers)
2. Het Vlaams Parlement
3. De Franse gemeenschapsraad (Franstalige gemeenschap)
4. Het Waals Parlement (Waals gewest)
5. Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement
6. Het Parlement van de Duitstalige gemeenschap
Uitvoerende macht
= verantwoordelijk voor het uitvoeren van de goedgekeurde wetten. MAAR meer en meer wetten worden opgemaakt door de
regering en goedgekeurd door het parlement. Dit zorgt ervoor dat de uitvoerende macht vee l feitelijke macht heeft.
België: 6 regeringen met uitvoerende macht
1. De Belgische regering
2. De Vlaamse regering
3. De Franse gemeenschapsregering
4. De Waalse gewestregering
5. De Brusselse hoofdstedelijke gewestregering
6. De regering van de Duitstalige gemeenschap
Rechterlijke macht
= verantwoordelijk voor de rechtspraak in het land. Door de scheiding der machten is de onafhankelijkheid van de rechterlijk
macht gewaarborgd.
Scheiding der machten – Montesquieu
2
,Definitie
De scheiding der machten behoort tot de basisbeginselen van een democratie. Bij die scheiding draait het om het verspreiden
van de macht over verschillende instellingen.
1 .4 VERKIEZINGEN
= kern van het democratisch bestel
Erg belangrijk voor de politieke partijen: via het aantal verkozenen krijgen de politieke partijen dotaties van de overheid. Hoe
meer verkozenen, hoe meer inkomsten voor die politieke partij.
Wij leven in een particratie = macht van de partijen
1 .4 .1 EVO L UTIE
Belgisch stemrecht:
• 1918: algemeen stemrecht = elke mannelijke Belg kon gaan stemmen
• Daarvoor: burgers die over meer financiële middelen beschikten, hadden meer stemmen .
• 1948: stemrecht voor vrouwen
België is een van de weinige landen in de wereld die opkomstplicht heeft op regionaal en federaal niveau. Sinds juli 2021 is er
geen opkomstplicht meer bij lokale verkiezingen (gemeentelijke en provinciale verkiezingen).
1 .4 .2 HET BEL GISCH KIESSTEL SEL
Een stelsel gebaseerd op evenredigheid
= een partij krijgt het aantal zetels in verhouding met het aantal stemmen die de partij behaalde.
Kiesdrempel
• = je moet als partij meer dan 5% van de stemmen halen om te mogen zetelen in het parlement.
• Wordt gebruikt om te vermijden dat er te veel kleine partijen in het parlement zouden komen en het daardoor
moeilijker wordt om tot een meerderheid te kunnen komen.
3
, Niveaus (5):
• Gemeentelijk niveau
• Provinciaal niveau
• Regionale niveau
• Federale niveau
• Europese niveau
Voor deze 3 wordt het grondgebied van
Vlaanderen en België opgedeeld in kieskringen
• In Vlaanderen zijn er 6 kieskringen die
overeenkomen met de Vlaamse provincies
en het grondgebied van het Brussels
gewest.
• Voor de federale kamer van
Volksvertegenwoordigers zijn er 11
kieskringen: 10 Belgische provincies en de
oppervlakte van het Brussels
Hoofdstedelijk Gewest.
• Europees parlement: 3 kieskringen
(Vlaams, Franstalig en Duitstalig)
1 .4 .3 DE VERKIEZINGEN IN DE PRA KTIJK
Voor de verkiezingen
Het organiseren van verkiezingen houdt heel wat in:
• Politieke partijen stellen hun programma voor
- Op basis van deze programma’s kan je als kiezer een beeld vormen van de stand - en actiepunten van de
verschillende politieke partijen.
- Het is aan de kiezer om te beslissen welk programma het dichtst bij jouw ideeën, standpunten en
overtuigingen aansluit.
• De partijen maken lijsten op met hun kandidaten.
- De plaats die een kandidaat krijgt op de lijst is belangrijk om verkozen te worden
- Hoe hoger, hoe groter de kans om verkozen te worden
- Evenveel mannen als vrouwen op de lijst
- Binnen de eerste drie moet er afwisseling zijn qua geslacht (man- vrouw – man/ vrouw – man – vrouw)
• Verkiezingscampagne: brochures, kiestesten, reclameborden, debatten…
De dag van de verkiezingen
Geldig stemmen:
1. Lijststem of kopstem: bovenaan een lijst
2. Bij de naam van één of meerdere kandidaten en/ of plaatsvervangers van dezelfde lijst: voorkeursstem of naamstem.
Om geldig te stemmen moet je in één lijst blijven.
Blanco stemmen: niets invullen
Ongeldige stem: op meerdere partijen gestemd, tekeningen gemaakt…
Na de verkiezingen
De winnaars van de verkiezingen moeten het initiatief nemen om te proberen tot een overeenkomst te komen met andere
partijen. Als het lukt om dergelijke overeenkomst te sluiten en een meerderheid van de stemmen wordt vertegenwoordigd door
de partijen die die overeenkomst hebben afgesloten, dan pas is er sprake van een leidende coalitie.
4
