Samenvatting Didactische Competenties: Complete voorbereiding voor examen!

Samenvatting DCA – Secundair onderwijs

HOOFDSTUK 1: EEN KRACHTIGE LEEROMGEVING
Visie op leren en onderwijzen: van behaviorisme naar constructivisme




 Behaviorisme
o Gedrag wordt aangeleerd door conditionering
o Gericht op observeerbaar en meetbaar gedrag
o De leerling als iemand die eerder passief gegevens en informatie opneemt
 Leerlingen zijn ontvangers, geen actieve medespelers
o De leraren verantwoordelijk gesteld voor het overdragen van kennis
o Voorbeeld:
 ‘Streepjes zetten’ bij een drukke klas
 bonuspunten geven aan leerlingen die het huiswerk maken
 Ouders belonen goede punten met geld, hierdoor gaan kinderen beter
studeren.
 Cognitivisme
o Jaren 30
o leerling wordt gezien als een black box
 kan aangevuld worden met kennis
 kennis bestaat uit mentale schema’s waarop ze steeds voortbouwen
 de gedachten van een lerende spelen geen rol
o transfer -> de overdracht:
 van conceptuele of procedurele kennis tussen verschillende taken
 van het korte naar het langetermijngeheugen
o voorbeeld:
 vragen stellen om het denken te bevorderen
 concept van voortbouwen op voorkennis
 Feedback geven op hoe er geleerd wordt




1

,  Constructivisme
o Jaren 60
o De sociaal constructivistische stroming
o gaat ervan uit dat leerlingen veel beter leren wanneer ze actief, zelfontdekkend en
zelfconstruerend met leerinhouden omgaan, vertrekkend vanuit hun eigen context
 leren is een actief en sociaal proces
 student heeft eigen verantwoordelijkheid voor het leerproces
 leerkracht krijgt de rol van coach of mentor
 context en samenwerken met anderen staan centraal
 laat ruimte voor eigen inbreng en creativiteit
 door uitnodigende materialen en activiteiten (nieuwe media)
 interatieve manier van lesgeven
o verschillende rollen:
 leerling = actieve deelnemer
= zelf opbouwen van kennisinhouden en vaardigheden
= zelfontdekkend en zelfconstruerend
= grote verantwoordelijkheid voor het eigen leerproces
 leerkracht = mentor, coach, begeleider
= helpen en ondersteunen lln
 Connectivisme
o Nieuwe leerstijl
o Stephen downes en george siemens
o Stelt dat een leerling een persoonlijk leernetwerk opstelt met diverse platformen
 Leggen netwerken tussen concepten en ideeën
 Bv. blogs, forums, sociale media, informatieve websites, boeken …
o Leraar = coach
 Reikt relevante bronnen aan
 Leerling begeleiding in de zoektocht naar informatie en sturing geven
o Aanvulling op de andere leertheorieën
o Een leerling moet in dit tijdperk gericht leren zoeken en de nieuwe media leren
gebruiken
o Gebruik van technologie -> basis van deze stroming



Kenmerken van leren en onderwijzen

 Leren is een activiteit van leerlingen
 Leren verandert de kennis, vaardigheden, attitude van de lerende
o Eigen concepten van de wereld (mentale schema’s) aangepast op basis van nieuwe
informatie
 De corte:
o Effectief leren = een actief constructief, cumulatief, zelfgestuurd, doelgericht,
gesitueerd, coöperatief en individueel verschillend proces van kennisverwerving,
betekenisgeving en vaardigheidsontwikkeling.
 Leren is actief en constructief
o Constructivistische leertheorie
 Fout beeld: Leerlingen als lege vaten die gevuld kunnen worden met kennis
 Juist beeld: leerlingen zijn bouwmeester van hun kennisconstructie

2

,  Creëren eigen begrippen en structureren de werkelijkheid
 Nieuwe informatie in wisselwerking met bestaande voorkennis,
vaardigheden en verwachtingen.
o Actief en constructief proces
o Tip: geef leerlingen concrete aanwijzingen over hoe ze met bepaalde leerinhouden
aan de slag moeten gaan
 Leren is cumulatief
o Leerlingen construeren nieuwe kennis op basis van wat ze al weten en kunnen
 Nieuwe kennis wordt gekoppeld aan reeds aanwezige cognitieve structuren
o Belangrijk dat er genoeg voorkennis aanwezig is om de nieuwe inhouden zinvol te
verwerken
 Streeft hogere cognitieve denkniveau’s na
o Tip: brainstormen ‘wat weet ik hier al over’
 Leerkracht krijgt zicht op de voorkennis
 Leren is zelfgestuurd of zelfregulerend
o Leerling moet eigen leerproces leren beheren en bewaken
 Minder afhankelijk van externe sturing
 Oriënteren op een leertaak
 Stappen zetten tot leren
 Eigen vooruitgang in het oog nemen
o Tip: nadenken over wat de leerlingen zelf kunnen verwerken en waar begeleiding
noodzakelijk is
 Metacognitieve leeractiviteiten zijn belangrijk
 Leren is doelgericht
o Leren wordt bevorderd als men leert met een bepaald doel voor ogen, als leren
betekenis krijgt en als zinvol wordt ervaren
o Wanneer de leerling zelf doelen kan vooropstellen, krijgt leren meer betekenis voor
de leerling
o Leer- en vormingsgebieden en de einddoelstellingen die nagestreefd worden bij
leerlingen zijn wettelijk vastgelegd
 Belangrijk dat leerlingen zich de doelen eigen maken en dat ze zich ermee
kunnen identificeren
o Tip: bij aanvang van de lessen leerdoelen vooropstellen
 Ook: ruimte creëren opdat leerlingen hun eigen leerdoelen vooropstellen en
leren na te streven
 Leren is coöperatief
o Sociale interactie en wisselwerking met anderen zijn essentieel voor het leren
o Gemeenschappelijk werken draagt bij tot
 Kennisname van verschillende effectieve denkstrategieën
 wederzijdse constructieve terugkoppeling
 een waardering van het samenwerken met anderen
 ondersteuning bij het verwerven van moeilijke en complexe vaardigheden en
kennis
o Tip: interactie en samenwerking bevorderen
 Samenwerken tussen leerlingen motiveren, organiseren, opdat ze elkaar
kunnen ondersteunen en op weg helpen.



3

,  Leren is context- en situatiegebonden
o Leren is onlosmakelijk verbonden aan een sociale en culturele context
o Leren dient zoveel mogelijk te gebeuren in authentieke, reële situaties die voor de
leerling betekenisvol zijn.
o Tip: sta stil bij leersituaties die representatief zijn voor contexten waarbinnen de
leerlingen in de toekomst hun kennis en vaardigheden moeten toepassen.
 Leren is individueel verschillend
o Leren gebeurt door elke leerling op een andere manier.
o Leren van elke leerling wordt beïnvloed door verschillende aspecten
 Bv. voorkennis
 Opvattingen
 Interesse
 Zelfbeeld
o Eenzelfde instructie van de leraar kan tot verschillende leeractiviteit leiden bij
leerlingen.
o Tip: passieve leerlingen uitdagen
 Afwisseling bieden in werkvormen en studiemateriaal



HOOFDSTUK 2: DIDACTISCH MODEL DE CORTE
Wat betekent didactiek?

 Didactiek helpt de leraar bij het creëren van een krachtige leeromgeving waarin leerlingen op
een intentionele en systematische wijze de minimumdoelen verwerven.
 Krachtige leeromgeving
o Situaties en contexten die bij de leerlingen de vereiste leerprocessen en motivatie
kunnen uitlokken
 Intentioneel
o Doelgericht
o Doelen die werden opgelegd: eindtermen of ontwikkelingsdoelen
o Leerkrachten leggen vaak ook zichzelf onbewust doelstellingen op
 Systematisch
o Nagedacht over de wijze waarop men leerlingen in staat zal stellen de leerdoelen te
verwerven.
o Effectief beredeneerd lesgeven
 Adequate leeromgeving
o Motiverende leeromgeving
o Mogelijke succesbeleving
o Leren met reële en authentieke situaties
o Leraar speelt adequaat in op wat zich voordoet in de feitelijke leeromgeving
o Leraar kan werken met de inbreng van de lerenden
o Leraar bevordert actief ontdekken en verwerken van leerinhouden
o Leraar leert leerlingen nadenken over hun leerproces




4