Geschiedenis van de middeleeuwen
Inhoud
Les 1 Beyond Rome....................................................................................................................2
Vandalen..............................................................................................................................2
De Pirenne-these.................................................................................................................3
Continuïteit..........................................................................................................................3
Verandering.........................................................................................................................4
Volksverhuizingen...............................................................................................................5
the end of civilisatie?..........................................................................................................5
Les 2: religieuze samenleving.....................................................................................................5
Amandus.............................................................................................................................5
Centrale insteek...................................................................................................................6
Onze streken (600): religie..................................................................................................6
Christendom en Islam.........................................................................................................6
Kerk van kloosters..............................................................................................................7
Kerk van Pausen en Bisschoppen.......................................................................................7
Kerk van het volk................................................................................................................8
Les 3: Het Vroegmiddeleeuwse alternatief (6/9e eeuw)..............................................................8
Band of brothers..................................................................................................................8
Do-ut-des: interpersoonlijke relaties...................................................................................9
Steden................................................................................................................................10
Les 4: boeren en heren, warlordisme in de middeleeuwen.......................................................11
Hoofdman en de koning vs Gefolgschaft (gift exchange)................................................12
Land uitdelen: feodaliteit..................................................................................................13
Feodale terreur (rond 1000)..............................................................................................13
Terreur van de heren..........................................................................................................14
Inperking van geweld........................................................................................................14
Quid koningen...................................................................................................................15
Les 5: expansie van de Volle Middeleeuwen............................................................................16
Landbouwrevolutie...........................................................................................................16
Intensificaftie: meer samenwerking..................................................................................16
Geleidelijk meer vrijheid boerenbevolking.......................................................................17
, De commerciële revolutie.................................................................................................17
De stedelijke evolutie........................................................................................................18
Kruistochten......................................................................................................................21
Les 6: crisis...............................................................................................................................24
De zwarte dood.................................................................................................................24
Golden age of labour.........................................................................................................26
Sociale mobiliteit..............................................................................................................28
Pest en crisis......................................................................................................................29
Les 7: oorlog en staatsvorming.................................................................................................31
Oorlog – Guldensporenslag..............................................................................................31
14/15e eeuw: frequenie en intensiteit oorlogvoering neemt overal toe in Europa............33
Verandering in oorlogsvoering..........................................................................................34
Oorlog en nationale identiteit............................................................................................35
Staatsvorming: 14/15e eeuw – ontstaan van ‘moderne’ staten..........................................35
China.........................................................................................................................................37
Song – dynastie.................................................................................................................37
Yuan – dynastie -> Ming-dynastie....................................................................................37
Late Tang-dynastie en overgang naar Song......................................................................38
Vergelijking: Kuhn, Brook en Lewis........................................................................................39
Bestuur en Ideologie.........................................................................................................39
Sociale Mobiliteit en Elites...............................................................................................39
Economie en Technologie.................................................................................................39
Geografie en Demografie..................................................................................................39
Cultuur en Kennis.............................................................................................................39
Historisch Belang en Erfenis.............................................................................................39
Samenvattend....................................................................................................................40
Les 1 Beyond Rome
Romeins Afrika: rijke landbouwprovincies die graan gaan produceren die dient als basisbevoorrading in
Rome -> Dmv Annona (graanbelasting)
Na innemen van Romeins Afrika is er een probleem met Annona -> ze gaan dat graan verkopen aan
Rome ipv gebruiken als belasting
Vandalen
Chronologie
- Midden 5e eeuw: binnenvallen Afrika
, - Midden 5e eeuw: inname Carthago (hoofdstad Romeins Afrika)
- 455: plundering en binnenvallen Rome voor een druk op de keizer te zetten
- 533: verovering door Justinanus (vandalen verdwijnen)
De Pirenne-these
Henri Pirenne
Continuïteit van Romeinse Rijk tot 6/7e eeuw, maar een kleiner rijk en niet meer een groot eengemaakt
rijk.
6/7e eeuw: einde van RR door sluiting van de Middellandse Zee door de islam (helft van RR komt
opeens in een ander politiek en religieuze dimensie)
Vanaf 8e eeuw: nieuwe economische dynamiek in West-Europa
- Rondtrekkende handelaars
- Ontstaan van meer en meer steden door handel
- Richting feodalisme
(hieruit groeit Europees middeleeuwen)
Volgens Pirenne bleef het Romeinse Rijk voortbestaan tijdens de middeleeuwen. Pirenne betoogde dat
pas vanaf de 8e eeuw slechtere tijden aanbraken, mede door islamitische rijken die Europa blokkeerden
van wereldhandel door de controle van de Middellandse Zee.
Conclusie: Pirenne zag eerder continuïteit ipv een radicale breuk.
Continuïteit
Chris Wickham: everything changed, but nothing changed -> Verhaal van continuïteit en verandering
over meerdere eeuwen
NA VAL VAN RR
Politiek – militair
- Administratie en belastingheffing wordt voorgezet
- Continuïteit van allianties en huwelijken met Romeins gezag
- Continuïteit van foederanti -> militaire inschakeling van ‘barbaren’ in laat-Romeinse leger
Laat-Romeinse rijk = Christelijk -> reden succes?
= Christendom is factor van continuïteit
In Late Oudheid gebeurt er een religieuze verandering met een nadruk op 1 goddelijke kracht,
wedergeboorte en 3 wereldgodsdiensten
Christendom neemt structuren van Romeinse rijk over +belangrijkste steden van RR overgenomen
Beslag nemen van christendom door Romeinse staat
- Edict van Milaan: tolerantie andere godsdiensten
- Christendom wordt staatsgodsdienst (4e eeuw)
, - Vervolging van heidenen (6e eeuw)
als romeinse rijk wegvalt, blijft dat christelijke bestuur wel bestaan → kerkelijke bisdommen (met
bisschoppen)
kerk wordt grote factor als continuïteit met romeinse rijk want is op zelfde manier georganiseerd
Sociaaleconomische verandering/continuïteit
- Meer een materiele cultuur
- Weinig segregatie, dus wel een vermenging van groepen en culturen
- Verplaatsing naar platteland
- Continuïteit van de graanhandel
Oost-Rome
6e eeuw: bewind Justinianus met Renovatio Imperii + Corpus Juris Civilis
- Betaald leger
- Staatskerk
- Verandering in economische ruimte
- Keizer in Constantinopel blijft referentie
Verandering
Barbaren
= niet-romeinen, die geen romeins burgerschap heeft
Ontstaan van volkeren + volk als sociale constructie
Georganiseerd in stammen -> beeld gecreëerd door Tacitus in “Germania”
ethnogenese : ontstaan van volkeren = als sterk dynamische multi-etnische confederaties maar lang
genoeg in stand bleven, konden ze echter uitgroeien tot nieuwe ‘volkeren’ met een eigen identiteit, die
voor een deel geënt was op de cultuur van de dominante groep -gewoonlijk de groep die zijn naam had
gegeven aan de confederatie- . Dit veronderstelt weer dat belangrijke elementen van die cultuur
doelbewust werden gecultiveerd en doorgegeven door een ‘traditie dragende kern’. Dit proces wordt ook
wel eens Etnogenese genoemd. (letterlijk: de verwekking van het volk)
Regionalisering
- Regio’s groeien geleidelijk uit elkaar
- Verandering in economie; minder complex door regionalisering
- Fragmentatie van staatsstructuren door regionalisering
Elite
Inhoud
Les 1 Beyond Rome....................................................................................................................2
Vandalen..............................................................................................................................2
De Pirenne-these.................................................................................................................3
Continuïteit..........................................................................................................................3
Verandering.........................................................................................................................4
Volksverhuizingen...............................................................................................................5
the end of civilisatie?..........................................................................................................5
Les 2: religieuze samenleving.....................................................................................................5
Amandus.............................................................................................................................5
Centrale insteek...................................................................................................................6
Onze streken (600): religie..................................................................................................6
Christendom en Islam.........................................................................................................6
Kerk van kloosters..............................................................................................................7
Kerk van Pausen en Bisschoppen.......................................................................................7
Kerk van het volk................................................................................................................8
Les 3: Het Vroegmiddeleeuwse alternatief (6/9e eeuw)..............................................................8
Band of brothers..................................................................................................................8
Do-ut-des: interpersoonlijke relaties...................................................................................9
Steden................................................................................................................................10
Les 4: boeren en heren, warlordisme in de middeleeuwen.......................................................11
Hoofdman en de koning vs Gefolgschaft (gift exchange)................................................12
Land uitdelen: feodaliteit..................................................................................................13
Feodale terreur (rond 1000)..............................................................................................13
Terreur van de heren..........................................................................................................14
Inperking van geweld........................................................................................................14
Quid koningen...................................................................................................................15
Les 5: expansie van de Volle Middeleeuwen............................................................................16
Landbouwrevolutie...........................................................................................................16
Intensificaftie: meer samenwerking..................................................................................16
Geleidelijk meer vrijheid boerenbevolking.......................................................................17
, De commerciële revolutie.................................................................................................17
De stedelijke evolutie........................................................................................................18
Kruistochten......................................................................................................................21
Les 6: crisis...............................................................................................................................24
De zwarte dood.................................................................................................................24
Golden age of labour.........................................................................................................26
Sociale mobiliteit..............................................................................................................28
Pest en crisis......................................................................................................................29
Les 7: oorlog en staatsvorming.................................................................................................31
Oorlog – Guldensporenslag..............................................................................................31
14/15e eeuw: frequenie en intensiteit oorlogvoering neemt overal toe in Europa............33
Verandering in oorlogsvoering..........................................................................................34
Oorlog en nationale identiteit............................................................................................35
Staatsvorming: 14/15e eeuw – ontstaan van ‘moderne’ staten..........................................35
China.........................................................................................................................................37
Song – dynastie.................................................................................................................37
Yuan – dynastie -> Ming-dynastie....................................................................................37
Late Tang-dynastie en overgang naar Song......................................................................38
Vergelijking: Kuhn, Brook en Lewis........................................................................................39
Bestuur en Ideologie.........................................................................................................39
Sociale Mobiliteit en Elites...............................................................................................39
Economie en Technologie.................................................................................................39
Geografie en Demografie..................................................................................................39
Cultuur en Kennis.............................................................................................................39
Historisch Belang en Erfenis.............................................................................................39
Samenvattend....................................................................................................................40
Les 1 Beyond Rome
Romeins Afrika: rijke landbouwprovincies die graan gaan produceren die dient als basisbevoorrading in
Rome -> Dmv Annona (graanbelasting)
Na innemen van Romeins Afrika is er een probleem met Annona -> ze gaan dat graan verkopen aan
Rome ipv gebruiken als belasting
Vandalen
Chronologie
- Midden 5e eeuw: binnenvallen Afrika
, - Midden 5e eeuw: inname Carthago (hoofdstad Romeins Afrika)
- 455: plundering en binnenvallen Rome voor een druk op de keizer te zetten
- 533: verovering door Justinanus (vandalen verdwijnen)
De Pirenne-these
Henri Pirenne
Continuïteit van Romeinse Rijk tot 6/7e eeuw, maar een kleiner rijk en niet meer een groot eengemaakt
rijk.
6/7e eeuw: einde van RR door sluiting van de Middellandse Zee door de islam (helft van RR komt
opeens in een ander politiek en religieuze dimensie)
Vanaf 8e eeuw: nieuwe economische dynamiek in West-Europa
- Rondtrekkende handelaars
- Ontstaan van meer en meer steden door handel
- Richting feodalisme
(hieruit groeit Europees middeleeuwen)
Volgens Pirenne bleef het Romeinse Rijk voortbestaan tijdens de middeleeuwen. Pirenne betoogde dat
pas vanaf de 8e eeuw slechtere tijden aanbraken, mede door islamitische rijken die Europa blokkeerden
van wereldhandel door de controle van de Middellandse Zee.
Conclusie: Pirenne zag eerder continuïteit ipv een radicale breuk.
Continuïteit
Chris Wickham: everything changed, but nothing changed -> Verhaal van continuïteit en verandering
over meerdere eeuwen
NA VAL VAN RR
Politiek – militair
- Administratie en belastingheffing wordt voorgezet
- Continuïteit van allianties en huwelijken met Romeins gezag
- Continuïteit van foederanti -> militaire inschakeling van ‘barbaren’ in laat-Romeinse leger
Laat-Romeinse rijk = Christelijk -> reden succes?
= Christendom is factor van continuïteit
In Late Oudheid gebeurt er een religieuze verandering met een nadruk op 1 goddelijke kracht,
wedergeboorte en 3 wereldgodsdiensten
Christendom neemt structuren van Romeinse rijk over +belangrijkste steden van RR overgenomen
Beslag nemen van christendom door Romeinse staat
- Edict van Milaan: tolerantie andere godsdiensten
- Christendom wordt staatsgodsdienst (4e eeuw)
, - Vervolging van heidenen (6e eeuw)
als romeinse rijk wegvalt, blijft dat christelijke bestuur wel bestaan → kerkelijke bisdommen (met
bisschoppen)
kerk wordt grote factor als continuïteit met romeinse rijk want is op zelfde manier georganiseerd
Sociaaleconomische verandering/continuïteit
- Meer een materiele cultuur
- Weinig segregatie, dus wel een vermenging van groepen en culturen
- Verplaatsing naar platteland
- Continuïteit van de graanhandel
Oost-Rome
6e eeuw: bewind Justinianus met Renovatio Imperii + Corpus Juris Civilis
- Betaald leger
- Staatskerk
- Verandering in economische ruimte
- Keizer in Constantinopel blijft referentie
Verandering
Barbaren
= niet-romeinen, die geen romeins burgerschap heeft
Ontstaan van volkeren + volk als sociale constructie
Georganiseerd in stammen -> beeld gecreëerd door Tacitus in “Germania”
ethnogenese : ontstaan van volkeren = als sterk dynamische multi-etnische confederaties maar lang
genoeg in stand bleven, konden ze echter uitgroeien tot nieuwe ‘volkeren’ met een eigen identiteit, die
voor een deel geënt was op de cultuur van de dominante groep -gewoonlijk de groep die zijn naam had
gegeven aan de confederatie- . Dit veronderstelt weer dat belangrijke elementen van die cultuur
doelbewust werden gecultiveerd en doorgegeven door een ‘traditie dragende kern’. Dit proces wordt ook
wel eens Etnogenese genoemd. (letterlijk: de verwekking van het volk)
Regionalisering
- Regio’s groeien geleidelijk uit elkaar
- Verandering in economie; minder complex door regionalisering
- Fragmentatie van staatsstructuren door regionalisering
Elite
