Volledige samenvatting juridische argumentatieleer

Juridische argumentatieleer les 1 inleiding:
 Redenering / argumentering / juridisch argumenteren
o Redeneren: aaneenschakelen van beweringen, waarbij 1 bewering
(conclusie) wordt afgeleid uit 1 of meerdere andere beweringen
(premisse(n))
 Uit premisse leidt u een conclusie af
 Kan perfect op uzelf opstellen, solo activiteit, monoloog
 Geen juiste redenering, MAAR een geldige redenering = zuiver
FORMEEL criterium: geen ethische lading achter
 Kan perfect iets onjuist zeggen, maar kan wel geldig zijn
omdat u uit die premisse een geldige conclusie kan
afleiden.
 = Uit die premisse kan u die conclusie afleiden
o Argumentatie:
 Bedoeling = overtuigen
 Dialoog, min. 2 personen
 Geen juiste argumentatie, MAAR deugdelijke argumenten =
bepaalde kwaliteitsvereiste die u aan koppelt.

o Juridisch argumenteren
 Kijken naar wanneer iets een juridische argumentatie is

 Uitdagingen: JAL en technologische innovatie
o Driehoek: Verwachting door mogelijkheden AI  nieuw model waarbij
middenlaag en basis veel smaller zal worden  paralegals gaan werk
doen dat over blijft.

,JAL Redeneren I – Cognitieve achtergrond:
I. Cognitieve achtergrond
II. Bouwstenen van redeneringen
III. Soorten redeneringen
IV. Structurele redeneerfouten
I. Cognitieve achtergrond
Hoofdstuk 1: de mens als dier met sterke cognitieve capaciteiten

 Cognitieve capaciteiten < evolutionaire wortels
o Nog altijd sporen van die evolutie als menselijke soort = opgebouwd
versch. lagen
o Theorie drievuldig brein (triune brain)
 Oudste laag: reptielachtig brein (kern)
→ Stuurt rigide, obsessief, compulsief en paranoïde gedrag
= zeer vroege tijden, gelijkenissen primitieve diersoorten
= belangrijk, dit deel gebruiken we nog = obsessief, paranoïde,…
 Tweede laag: oude zoogdierenbrein
→ Emoties, drijfveren en motivatie, kennisverwerving, tijdsbesef,
geheugen, geur
= delen met andere zoogdieren, meer geavanceerde functies
= oude zoogdierenbrein
 Nieuwste laag: recente zoogdierenbrein
→ Bijzondere cognitieve functies, bv. inventiviteit en abstract
redeneervermogen
= recente zoogdierenbrein

 Deel van ons gedrag ook gestuurd door diepere lagen, belangrijk waarom
mensen vatbaar voor denkfouten: diepere lagen nemen controle over.

 Opgepast: ‘triune brain’ niet wetenschappelijk nauwkeurig

 Voordeel: kader voor menselijke onredelijkheid
o Mensen en dieren verschillen niet alleen weinig qua cognitieve
capaciteiten, op sommige punten zijn dieren veel ‘verstandiger’
o Humans (echte mensen) vs. Econs (zuiver rationale actoren)
 Human = echte mens met verschillende lagen
 Econs = wat we graag denken dat we zijn: zuiver rationeel
o Idee mens als rationele actor = zeer invloedrijk (geweest) in recht, bv.
contractenrecht
 Perceptie dat de mens zuiver rationeel is als prominente plaats in
vb contract

 Gevolg van evolutionaire wortels van menselijk redeneren:
o Manipuleerbaarheid (‘nudging’)
 Denken graag dat we rationeel zijn, maar manipuleerbaarheid =
groot deel maatschappij vb. reclame
o Ook ten goede
 Niet enkel negatief, nudging: impulsen die je sowieso hebt
aanzetten

,  Vb. we kiezen rationeel wat we kopen, maar supermarkten
tactisch werken.
 Vb. vlieg in WC


Hoofdstuk 2: Systeem 1 en systeem 2-denken: hoe concreet het denken
vormgeven?
 Wat bepaalt ons gedrag? Onderscheid tussen Systeem 1 en Systeem
2-denken
= gezegd pas op mensen zijn geen econs: onderscheidt gemaakt twee systemen
o Systeem 1: snel, intuïtief
 Automatische piloot. Stuurt meeste van onze handelingen
o Systeem 2: traag, rationeel
 Enkel bewust te activeren = vraagt inspanningen
o Opgepast: Systeem 1 ≠ emotie; Systeem 2 ≠ rede
 Automatische piloot is niet zelfde als emoties, maar bepaald deel
gedrag u zo eigen gemaakt dat u het automatisch gaat stellen.

 Overgang van Systeem 2 naar Systeem 1
o Inslijting – de rol van ervaring
 Worden op de duur automatisch door training, inslijting
 Vb. als huisarts automatisch moeilijke diagnoses toch makkelijk
doen, zorgen dat het van systeem 2 naar systeem 1 gaat.

o Keerzijde: curse of knowledge = als kennis vanzelfsprekend is
(geworden), is deze vaak ook moeilijker om over te dragen
 Eens inslijting gedaan, lijkt het zo evident dus kan ze moeilijker
uitleggen.
 = u weet dermate zo veel van iets dat het zo moeilijk om nog uit
te leggen aan mensen die er niets van snappen.

 Onze cognitieve vaardigheden zijn al millennia ongewijzigd, maar de
behoefte om complexe redeneertaken uit te voeren is aanzienlijk
toegenomen
= hebben de 3 lagen en zijn evolutionair bepaald, uitdaging = steeds complexere
SL
o Opletten: Door zoveel info in deze complexe SL,… Niet meer moeite
doen om het tot systeem 2 te brengen. Systeem 1 denken heeft neiging
om willekeurige info te verweven tot één “coherent” verhaal.
 Zie ook complottheorieën
 Parallel met GenAI: hallucinaties
o Kritisch nadenken: Systeem 2 activeren
 JAL: training in herkennen en vermijden van redeneerfouten

, Hoofdstuk 3: Het brein als verbandleggende machine
 Voorbeeld: pootafdruk denkt meteen aan hond = van observatie naar
conclusie
 Voorbeeld: rood associëren met gevaar (vuur)  verbodsborden rood omdat
zo link leggen
 = goed, geen probleem opzich, kan niet leven zonder auto. piloot, kan niet
alles verifiëren.

 Systeem 1: spontaan verbanden tussen allerlei soorten informatie
(concepten, gebeurtenissen, stellingen …)
o “Piet ging skiën. Hij brak een been.”
o Samenhang (≠ logica of toeval) = systeem 1 gaat het in samenhang
zien
 Voordeel: coherent kader voor bepaalde gewaarwordingen.
 Nadeel: verbanden vaak fout. Onjuiste verbanden en drang
coherentie → complottheorieën
 “wnr gebeurtenis die als bedreigend wordt ervaren, wordt
toegeschreven aan een samenzwering tussen individuen
die hun (geheime) doel via niet-legitieme weg trachten te
bereiken”
 ‘5G maakt mensen vatbaar voor corona’
 ‘Donald Trump heeft de Amerikaanse
presidentsverkiezingen in 2020 eigenlijk gewonnen’

o Conceptverruiming door verminderde blootstelling:
o Onderzoek stippen ‘Zijn deze stippen blauw?’
 Antwoord op die vraag = samenhang met stippen die
ervoor zagen
 2 groepen van mensen die stippen voorgelegd
 Laatste 200 stippen zelfde, maar éne groep geen blauwe
groep in 800 stippen voordien gezien  neiging om blauw
rekbaarder te zien als begrip als je nooit blauw zag.
o Voorbeeld het begrip ‘gevaarlijk’  veel mensen gevoel dat we in
gevaarlijke tijden leven, terwijl echte vaststelling criminaliteit 
dalende lijn.
 = door verminderde blootstelling, minder confrontatie met
wat echt gevaarlijk is, dus rekbaardere term nu.

 Bepaald gevoel ontwikkelen door enkel dat wat we ervaren, MAAR als we
kritische gaat kijken en systeem 2 gaat activeren  discrepantie

 Systeem 2: actieve controle van verbanden