Hoorcollege 7: Rechtvaardigheid en Rechtmatigheid
1. Centrale Vraag: Wat is recht?
Dilemma: Is onrechtvaardig recht wel of geen recht?
Twee stromingen:
o Rechtspositivisme: Recht is wat geldt volgens het systeem, los van moraal.
o Natuurrecht: Recht moet ook moreel juist zijn, anders is het geen écht recht.
2. Rechtspositivisme - Hans Kelsen
Ziet het recht als een hiërarchisch systeem van normen:
o Gedragsnormen: Wat mag of moet.
o Sanctienormen: Wat gebeurt bij overtreding.
Grondnorm is de ultieme basis van geldigheid (voorondersteld door juristen).
Rechtvaardigheid = sociale vrede (functioneel, niet moreel).
Koppelt recht niet aan moraal, maar aan effectiviteit en gehoorzaamheid.
Rechtmatigheid = formele maatstaf, niet inhoudelijk moreel.
3. Natuurrecht - Lon Fuller
Recht is een onderneming om samenleven te regelen via regels.
Geen goddelijke oorsprong nodig, maar menselijke creatie met interne moraal.
8 beginselen van rechtmatigheid (= procedurele rechtvaardigheid):
1. Algemene regels
2. Bekendmaking
3. Geen terugwerkende kracht
4. Begrijpelijkheid
5. Consistentie
6. Realiseerbaarheid
7. Stabiliteit
8. Toepassing volgens de regels
Recht dat structureel faalt in deze beginselen, verdient de naam “recht” niet.
4. Strafrechtelijk Probleem: Nazirecht (1933-1945)
Case: Duitse bevelhebber V schiet deserteur dood o.b.v. Hitlers bevel.
Na WOII rechtszaak: Was dit moord of gerechtvaardigd?
Dilemma:
1. Dader vrijspreken = moreel onaanvaardbaar
2. Veroordelen = strijd met legaliteitsbeginsel (geen straf zonder wet)
1. Centrale Vraag: Wat is recht?
Dilemma: Is onrechtvaardig recht wel of geen recht?
Twee stromingen:
o Rechtspositivisme: Recht is wat geldt volgens het systeem, los van moraal.
o Natuurrecht: Recht moet ook moreel juist zijn, anders is het geen écht recht.
2. Rechtspositivisme - Hans Kelsen
Ziet het recht als een hiërarchisch systeem van normen:
o Gedragsnormen: Wat mag of moet.
o Sanctienormen: Wat gebeurt bij overtreding.
Grondnorm is de ultieme basis van geldigheid (voorondersteld door juristen).
Rechtvaardigheid = sociale vrede (functioneel, niet moreel).
Koppelt recht niet aan moraal, maar aan effectiviteit en gehoorzaamheid.
Rechtmatigheid = formele maatstaf, niet inhoudelijk moreel.
3. Natuurrecht - Lon Fuller
Recht is een onderneming om samenleven te regelen via regels.
Geen goddelijke oorsprong nodig, maar menselijke creatie met interne moraal.
8 beginselen van rechtmatigheid (= procedurele rechtvaardigheid):
1. Algemene regels
2. Bekendmaking
3. Geen terugwerkende kracht
4. Begrijpelijkheid
5. Consistentie
6. Realiseerbaarheid
7. Stabiliteit
8. Toepassing volgens de regels
Recht dat structureel faalt in deze beginselen, verdient de naam “recht” niet.
4. Strafrechtelijk Probleem: Nazirecht (1933-1945)
Case: Duitse bevelhebber V schiet deserteur dood o.b.v. Hitlers bevel.
Na WOII rechtszaak: Was dit moord of gerechtvaardigd?
Dilemma:
1. Dader vrijspreken = moreel onaanvaardbaar
2. Veroordelen = strijd met legaliteitsbeginsel (geen straf zonder wet)
