Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
INLEIDING
Vroedvrouwen zijn bewakers van de fysiologie:
Tegen artsen durven zeggen dat ze moeten wachten, eventuele check-up
overnemen van een gynaecoloog.
Wat is fysiologie?
Hoe werkt iets?
Processen in het lichaam
Het normale
Taken als vroedvrouw:
Advies geven (bv. over de baby – aandacht voor het hele gezin – voeding – hoe
bevallen)
Luisteren (+ het vragen hoe het echt met iemand gaat)
Begeleiden (moederschap redden, preventie van sterfte onder vrouwen en
kinderen)
Vertrouwen uitstralen + medelevend zijn + niet oordelen
EPIDEMIOLOGIE
= de wetenschappelijke studie van het voorkomen en de verspreiding van ziekten binnen
en tussen populaties.
Er moet verbetering komen van preconceptionele en prenatale maatregelen in
Vlaanderen.
o Vooral gedragswijzigingen op gebied van levensstijl (roken, voeding,
gewicht, werk)
Onze verloskunde is te sterk gebaseerd op technologie
1.GEZONDHEIDSPROMOTIE
= het proces om mensen in staat te stellen om:
De controle over de gezondheid te doen
toenemen
De gezondheid te verbeteren
Taak vroedvrouw:
Empowerment
= vrouwen en hun partner in staat stellen controle te krijgen over eigen
(bevallings)ervaring en ontwikkeling van vaardigheden in het dagelijks
leven.
= aanmoedigen zodat ze meer zelfvertrouwen krijgen, meer
zelfcontrole te hebben dat ze het gaan aankunnen (hen in hun kracht
zetten)
Info en advies geven aan de mama, maar zeker ook aan de partner
1.1 THE POWER OF MIDWIFERY (DE KRACHT VAN VERLOSKUNDE)
1
,Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
Gezinsplanning
Reproductieve gezondheidszorg
Optimaliseren van de normale biologische, psychologische, sociale en culturele
processen van de bevalling
Het gebruik van interventies tot een minimum beperken
1.2 BEHOEFTEN VAN VRUCHTBARE VROUWEN EN PASGEBORENEN
Overleving, gezondheid en welzijn
Respectvolle, klinisch competente zorg
Goede communicatie
Informatie van hoge kwaliteit
Een gevoel van controle hebben
Mogelijkheid om deel te nemen aan hun zorg en keuzes te maken (bv. soort
voeding)
2.RICHTLIJNEN DOMUS MEDICA
SPE = studiecentrum voor perinatale epidemiologie => vindt je alle gegevens terug
Bv. als vroedvrouw in verloskwartier, alle gegevens intikken en dat gaat naar het
studiecentrum
2.1 DOELSTELLING VAN DE RICHTLIJN ZWANGERSCHAPSBEGELEIDING
Het is een unieke levenservaring voor de moeder en vader daarom:
Zwangerschap optimaal begeleiden met wetenschappelijke evidentie + rekening
houdend met de verwachtingen van de ouders
Toekomstige ouders kunnen meer verantwoordelijkheid opnemen en geïnformeerd
beslissingen nemen.
Ontwikkeld voor: huisartsen en vroedvrouwen goeie opvolging van een
zwangerschap
Beschrijft: normale bevalling met heldere afspraken, bevat antwoorden op vragen van
de ouders en bezit informatie over mogelijkse gezondheidsrisico’s.
2.2 DOELGROEP
= voor mensen die de opvolging van een normale zwangerschap tussen conceptie en 41
weken oud doet.
Richtlijn bespreekt preventie => is belangrijk voor de opvolging!!
Bv. opletten van rauw vlees – hygiëne - …
2.3 DOELPOPULATIE
= tot gezonde zwangere vrouw met een laag verloskundig risico (bevallen tussen 37 en
42 weken)
Bv. geen ziekten, voelt zich goed, bij controle is alles in orde
Laagrisicozwangerschap = geen risico’s normaal zwanger, zonder complicaties
Eerstelijnsgezondheidszorg
2
,Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
= het aanbieden van de eerste deskundige opvang bij
gezondheidsproblemen
Bv. zorgverstrekkers op de eerste lijn; arts, vroedvrouw,
tandarts, …
Normaal geboorte:
Tussen 37 en 42 weken
Bevalling begint spontaan zonder een risico
Moeder en kind in goede conditie
1ste lijn in de zwangerschapsbegeleiding: begeleiding door vroedvrouw, huisarts en
gynaecoloog
Laagrisicofactoren = risicoprofiel heeft afwezigheid van risicofactoren
Laagrisicoprofiel = afwezigheid van elk identificeerbaar risico dat bijkomende zorg of
maatregelen noodzaakt.
(hoog)risicozwangerschap = ofwel moeder ofwel kind heeft een medische aandoening
die de situatie bemoeilijkt.
Tweedelijnsgezondheidszorg
= identificeerbaar risico er kunnen complicaties optreden, vraagt
hogere alertheid, bijkomende zorg of maatregelen
Bv. zwangere diabetes, zwangere na abortus, …
3.MENSTRUELE CYCLUS
= 1 follikel komt tot ovulatie.
Werkt met terugkoppelingsmechanisme
Cyclus duurt 28 dagen
Bloed tijdens zwanger zijn bloedverlies = innestelingsbloed
1 - Bevruchting: in eileider/tuba
2 - Innestelling: in baarmoeder/uterus als blastocyst
3 – vrouw is zwanger
3.1 BETROKKEN ORGANEN DIE ZORGEN VOOR DE REGULATIE:
Centraal: cortex cerebri (hersenen), hypothalamus en hypofyse (orgaan in de
hersenen)
Doelorgaan: ovaria (eierstokken)
Eindorgaan: uterus (baarmoeder), cervix (baarmoederhals), vagina
3.2 STAPPEN :
DAG 1: rijping follikel (= folliculaire fase) + start menstruatie start cyclus
Menstruatie: endometrium brokkelt af bloedverlies => duurt ongeveer 5 dagen
DAG 14: eisprong/ovulatie (= eicel komt vrij) follikel barst open, eicel gaat van
eierstok via eileider naar baarmoeder eicel kan bevrucht worden => luteale fase
3
,Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
Eicel bevrucht na 5/6 dagen: innesteling blastula/blastocyt (= zaadcel en eicel
deelt)
3.3 BETROKKEN HORMONEN:
Follikelstimulerend hormoon (FSH)
Luteïniserend hormoon (LH)
Oestrogeen
Progesteron
bij zwangerschap daalt het niet waardoor menstruatie niet doorgaat (geen
afbreking)
WERKING HORMONEN:
Begin cyclus: FSH-spiegel is hoog (piek rond ovulatie) aantal follikels laten groeien
Door productie van groeiende follikels oestrogeen wordt geproduceerd
= verantwoordelijk voor de opbouw van het
endometrium en productie van cervixslijm
Cervixslijm: net voor ovulatie een eigenschap die ervoor zorgt dat zaadcellen
meer dan 48u (72u) kunnen overleven.
In hypothalamus en hypofyse: oestrogeenspiegel wordt gemeten FSH-spiegel daalt
om te voorkomen dat er meer dan 1 follikel kan doorgroeien
Stijgende oestradiolspiegel:
Als gevolg: uitstoot van het hormoon LH => zet laatste fase van follikel-en
eicelrijping in gang.
LH-piek = kort (24u – 36u)
Na ovulatie rustfase LH- en
FSH-spiegels
Progesteron productie
komt op gang:
= geproduceerd door de
gebarsten follikel = gele
lichaam / corpus luteum
4
, Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
Na eisprong gaat gele lichaam progesteron produceren
= hormoon dat het endometrium en de rest van het lichaam in
gereedheid brengt voor een zwangerschap => zwangerschap
behouden + cervixslijm verdikken
+ verdere rijping van het endometrium en temperatuurcentrum van
lichaam komt ongeveer op 0,5°C hoger zodat bevruchte eicel meer
kans heeft op innesteling
Corpus luteum = voorgeprogrammeerde levensduur van 12 dagen
Verslijming = eicel komt los te liggen in de follikel
NIEUWE CYCLUS OF ZWANGERSCHAP
NIEUWE CYCLUS progesteron- en de oestrogeenspiegels dalen FSH-spiegel stijgt
follikels voor volgende cyclus worden aangezet tot groei
ZWANGERSCHAP trofoblast van de ontwikkelende zwangerschap produceert
humane choriongonadotrofine (HCG) red het corpus luteum
Corpus luteum wordt verlengd + productie progesteron en oestradiol wordt voortgezet
zwangerschap kan zich verder ontwikkelen
4.BEGRIPPEN
Primipara = iemand die voor de eerste keer zwanger is (gemiddelde leeftijd: 29 jaar)
GPAL:
Graviditeit: aantal keer zwanger
Pariteit: aantal keer bevallen (levend of niet levend); bevallen na 22 weken
Abortus: zwangerschapsverlies; bevallen voor de 22 weken
o Spontaan bloedverlies, moeder laten bevallen en kind sterft
o Niet spontaan abortuscentrum
Levende kinderen
Geboorte (van 1 kind) = vanaf 22 weken, gewicht meer dan 500 gram en lengte
ongeveer 25cm
Vroeggeboorte = bevalling voor de 37ste zwangerschapsweek
Laag geboortegewicht = gewicht is onder de 2500 gram bij de geboorte
Tienerzwangerschap = zwangerschap bij vrouwen tussen de 15 en 19 jaar (of jonger
dan 20 jaar)
À term = tussen de 37 en 41 weken (max. 10 dagen over tijd)
Preterm = < 37 weken
Postterm = > 40-41 weken
Preconceptie = alles voor de verwekking (vanaf dat iemand een kinderwens heeft)
Prenataal = voor de geboorte
5
INLEIDING
Vroedvrouwen zijn bewakers van de fysiologie:
Tegen artsen durven zeggen dat ze moeten wachten, eventuele check-up
overnemen van een gynaecoloog.
Wat is fysiologie?
Hoe werkt iets?
Processen in het lichaam
Het normale
Taken als vroedvrouw:
Advies geven (bv. over de baby – aandacht voor het hele gezin – voeding – hoe
bevallen)
Luisteren (+ het vragen hoe het echt met iemand gaat)
Begeleiden (moederschap redden, preventie van sterfte onder vrouwen en
kinderen)
Vertrouwen uitstralen + medelevend zijn + niet oordelen
EPIDEMIOLOGIE
= de wetenschappelijke studie van het voorkomen en de verspreiding van ziekten binnen
en tussen populaties.
Er moet verbetering komen van preconceptionele en prenatale maatregelen in
Vlaanderen.
o Vooral gedragswijzigingen op gebied van levensstijl (roken, voeding,
gewicht, werk)
Onze verloskunde is te sterk gebaseerd op technologie
1.GEZONDHEIDSPROMOTIE
= het proces om mensen in staat te stellen om:
De controle over de gezondheid te doen
toenemen
De gezondheid te verbeteren
Taak vroedvrouw:
Empowerment
= vrouwen en hun partner in staat stellen controle te krijgen over eigen
(bevallings)ervaring en ontwikkeling van vaardigheden in het dagelijks
leven.
= aanmoedigen zodat ze meer zelfvertrouwen krijgen, meer
zelfcontrole te hebben dat ze het gaan aankunnen (hen in hun kracht
zetten)
Info en advies geven aan de mama, maar zeker ook aan de partner
1.1 THE POWER OF MIDWIFERY (DE KRACHT VAN VERLOSKUNDE)
1
,Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
Gezinsplanning
Reproductieve gezondheidszorg
Optimaliseren van de normale biologische, psychologische, sociale en culturele
processen van de bevalling
Het gebruik van interventies tot een minimum beperken
1.2 BEHOEFTEN VAN VRUCHTBARE VROUWEN EN PASGEBORENEN
Overleving, gezondheid en welzijn
Respectvolle, klinisch competente zorg
Goede communicatie
Informatie van hoge kwaliteit
Een gevoel van controle hebben
Mogelijkheid om deel te nemen aan hun zorg en keuzes te maken (bv. soort
voeding)
2.RICHTLIJNEN DOMUS MEDICA
SPE = studiecentrum voor perinatale epidemiologie => vindt je alle gegevens terug
Bv. als vroedvrouw in verloskwartier, alle gegevens intikken en dat gaat naar het
studiecentrum
2.1 DOELSTELLING VAN DE RICHTLIJN ZWANGERSCHAPSBEGELEIDING
Het is een unieke levenservaring voor de moeder en vader daarom:
Zwangerschap optimaal begeleiden met wetenschappelijke evidentie + rekening
houdend met de verwachtingen van de ouders
Toekomstige ouders kunnen meer verantwoordelijkheid opnemen en geïnformeerd
beslissingen nemen.
Ontwikkeld voor: huisartsen en vroedvrouwen goeie opvolging van een
zwangerschap
Beschrijft: normale bevalling met heldere afspraken, bevat antwoorden op vragen van
de ouders en bezit informatie over mogelijkse gezondheidsrisico’s.
2.2 DOELGROEP
= voor mensen die de opvolging van een normale zwangerschap tussen conceptie en 41
weken oud doet.
Richtlijn bespreekt preventie => is belangrijk voor de opvolging!!
Bv. opletten van rauw vlees – hygiëne - …
2.3 DOELPOPULATIE
= tot gezonde zwangere vrouw met een laag verloskundig risico (bevallen tussen 37 en
42 weken)
Bv. geen ziekten, voelt zich goed, bij controle is alles in orde
Laagrisicozwangerschap = geen risico’s normaal zwanger, zonder complicaties
Eerstelijnsgezondheidszorg
2
,Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
= het aanbieden van de eerste deskundige opvang bij
gezondheidsproblemen
Bv. zorgverstrekkers op de eerste lijn; arts, vroedvrouw,
tandarts, …
Normaal geboorte:
Tussen 37 en 42 weken
Bevalling begint spontaan zonder een risico
Moeder en kind in goede conditie
1ste lijn in de zwangerschapsbegeleiding: begeleiding door vroedvrouw, huisarts en
gynaecoloog
Laagrisicofactoren = risicoprofiel heeft afwezigheid van risicofactoren
Laagrisicoprofiel = afwezigheid van elk identificeerbaar risico dat bijkomende zorg of
maatregelen noodzaakt.
(hoog)risicozwangerschap = ofwel moeder ofwel kind heeft een medische aandoening
die de situatie bemoeilijkt.
Tweedelijnsgezondheidszorg
= identificeerbaar risico er kunnen complicaties optreden, vraagt
hogere alertheid, bijkomende zorg of maatregelen
Bv. zwangere diabetes, zwangere na abortus, …
3.MENSTRUELE CYCLUS
= 1 follikel komt tot ovulatie.
Werkt met terugkoppelingsmechanisme
Cyclus duurt 28 dagen
Bloed tijdens zwanger zijn bloedverlies = innestelingsbloed
1 - Bevruchting: in eileider/tuba
2 - Innestelling: in baarmoeder/uterus als blastocyst
3 – vrouw is zwanger
3.1 BETROKKEN ORGANEN DIE ZORGEN VOOR DE REGULATIE:
Centraal: cortex cerebri (hersenen), hypothalamus en hypofyse (orgaan in de
hersenen)
Doelorgaan: ovaria (eierstokken)
Eindorgaan: uterus (baarmoeder), cervix (baarmoederhals), vagina
3.2 STAPPEN :
DAG 1: rijping follikel (= folliculaire fase) + start menstruatie start cyclus
Menstruatie: endometrium brokkelt af bloedverlies => duurt ongeveer 5 dagen
DAG 14: eisprong/ovulatie (= eicel komt vrij) follikel barst open, eicel gaat van
eierstok via eileider naar baarmoeder eicel kan bevrucht worden => luteale fase
3
,Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
Eicel bevrucht na 5/6 dagen: innesteling blastula/blastocyt (= zaadcel en eicel
deelt)
3.3 BETROKKEN HORMONEN:
Follikelstimulerend hormoon (FSH)
Luteïniserend hormoon (LH)
Oestrogeen
Progesteron
bij zwangerschap daalt het niet waardoor menstruatie niet doorgaat (geen
afbreking)
WERKING HORMONEN:
Begin cyclus: FSH-spiegel is hoog (piek rond ovulatie) aantal follikels laten groeien
Door productie van groeiende follikels oestrogeen wordt geproduceerd
= verantwoordelijk voor de opbouw van het
endometrium en productie van cervixslijm
Cervixslijm: net voor ovulatie een eigenschap die ervoor zorgt dat zaadcellen
meer dan 48u (72u) kunnen overleven.
In hypothalamus en hypofyse: oestrogeenspiegel wordt gemeten FSH-spiegel daalt
om te voorkomen dat er meer dan 1 follikel kan doorgroeien
Stijgende oestradiolspiegel:
Als gevolg: uitstoot van het hormoon LH => zet laatste fase van follikel-en
eicelrijping in gang.
LH-piek = kort (24u – 36u)
Na ovulatie rustfase LH- en
FSH-spiegels
Progesteron productie
komt op gang:
= geproduceerd door de
gebarsten follikel = gele
lichaam / corpus luteum
4
, Fysiologie van de zwangerschap 1 Elke Hernou
Na eisprong gaat gele lichaam progesteron produceren
= hormoon dat het endometrium en de rest van het lichaam in
gereedheid brengt voor een zwangerschap => zwangerschap
behouden + cervixslijm verdikken
+ verdere rijping van het endometrium en temperatuurcentrum van
lichaam komt ongeveer op 0,5°C hoger zodat bevruchte eicel meer
kans heeft op innesteling
Corpus luteum = voorgeprogrammeerde levensduur van 12 dagen
Verslijming = eicel komt los te liggen in de follikel
NIEUWE CYCLUS OF ZWANGERSCHAP
NIEUWE CYCLUS progesteron- en de oestrogeenspiegels dalen FSH-spiegel stijgt
follikels voor volgende cyclus worden aangezet tot groei
ZWANGERSCHAP trofoblast van de ontwikkelende zwangerschap produceert
humane choriongonadotrofine (HCG) red het corpus luteum
Corpus luteum wordt verlengd + productie progesteron en oestradiol wordt voortgezet
zwangerschap kan zich verder ontwikkelen
4.BEGRIPPEN
Primipara = iemand die voor de eerste keer zwanger is (gemiddelde leeftijd: 29 jaar)
GPAL:
Graviditeit: aantal keer zwanger
Pariteit: aantal keer bevallen (levend of niet levend); bevallen na 22 weken
Abortus: zwangerschapsverlies; bevallen voor de 22 weken
o Spontaan bloedverlies, moeder laten bevallen en kind sterft
o Niet spontaan abortuscentrum
Levende kinderen
Geboorte (van 1 kind) = vanaf 22 weken, gewicht meer dan 500 gram en lengte
ongeveer 25cm
Vroeggeboorte = bevalling voor de 37ste zwangerschapsweek
Laag geboortegewicht = gewicht is onder de 2500 gram bij de geboorte
Tienerzwangerschap = zwangerschap bij vrouwen tussen de 15 en 19 jaar (of jonger
dan 20 jaar)
À term = tussen de 37 en 41 weken (max. 10 dagen over tijd)
Preterm = < 37 weken
Postterm = > 40-41 weken
Preconceptie = alles voor de verwekking (vanaf dat iemand een kinderwens heeft)
Prenataal = voor de geboorte
5
