Samenvatting 2024-2025 Charlotte Baeken
BUITENLANDSE RECHTSSTELSELS EN TERMINOLOGIE
Waarom een vak ‘Buitenlandse rechtsstelsels’?
1)Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
2) Context internationalisering en toenemende mobiliteit
->Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
->Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
->Toepassing buitenlands recht (bv. IPR)
3)Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
->Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
->Bewust zijn van de relativiteit van het recht
4)Rechtsvergelijkend onderzoek
5)Inzicht in de wereld en de actualiteit
Pagina 1 van 247
,Samenvatting 2024-2025 Charlotte Baeken
INHOUDSOPGAVE
Frans recht ............................................................................................................................................. 3
I. Historische context ................................................................................................................... 3
II. Rechtsbronnen ....................................................................................................................... 10
III. Staatsstructuur en instellingen .............................................................................................. 25
IV. Capita selecta : laïcité (plaats van religie in samenleving) ............................................. 59
Duits recht ............................................................................................................................................ 67
I. Historische context ................................................................................................................. 67
II. Taalbegeleiding ..................................................................................................................... 77
III. Rechtsbronnen ....................................................................................................................... 99
IV. Staatsstructuur en instellingen ............................................................................................ 118
V. Capita selecta (abortus) .................................................................................................... 127
Anglo-Amerikaans recht ................................................................................................................. 130
Inleiding ......................................................................................................................................... 130
Verenigd Koninkrijk .......................................................................................................................... 134
I. Historische context ............................................................................................................... 134
II. Rechtsbronnen ..................................................................................................................... 141
III. Staatsstructuur en instellingen ............................................................................................ 152
Verenigde Staten .............................................................................................................................. 161
I. Historische context ............................................................................................................... 161
II. Rechtsbronnen ..................................................................................................................... 167
III. Staatsstructuur en instellingen ............................................................................................ 174
IV. Capita selecta (Scheiding der machten) ........................................................................ 182
V. Capita selecta (abortus) .................................................................................................... 189
Gastcolleges ..................................................................................................................................... 195
Chinees recht ................................................................................................................................ 195
Indisch recht .................................................................................................................................. 213
Wrap up niet-Westerse rechtsstelsels ......................................................................................... 228
Nederlands recht .......................................................................................................................... 232
COIL .................................................................................................................................................... 242
Pagina 2 van 247
,Samenvatting 2024-2025 Charlotte Baeken
FRANS RECHT
I. HISTORISCHE CONTEXT
Frankrijk was onderdeel van het (West-)Romeinse rijk (zoals België)
Dit had gevolgen voor het recht, want waar initieel men in Frankrijk het recht eigenlijk een
gewoonterecht was. Een gewoonterecht betekent dat het recht afzonderlijk werd geregeld
per individuele volksstam. Er waren dus initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende
Keltische volksstammen
Nadien nam men quasi-universele toepassing van het Romeinse recht aan.
212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners (niet
voor vrouwen of voor slaven) van het Romeinse rijk, ongeacht waar ze woonden ; dit was het
allereerste document, al toch voor de Westerse rechtsgeschiedenis, dat dezelfde rechten gaf
aan alle burgers van eenzelfde rijk.
In 476: val van het West-Romeinse rijk
Het Franse grondgebied behoorde niet meer tot het West-Romeinse rijk. Verbrokkeling van
het grondgebied en van het recht was het resultaat hiervan. Voor de val werd het recht
integraal beheersd door het Romeinse recht. Op dit moment ging men een juridische
splitsing krijgen, waar het recht op twee manieren werd ingevuld (Noorden vs Zuiden).
• Noorden:
Het Romeins recht werd grotendeels verdrongen door het Bourgondische, Frankische en
Normandische gewoonterecht. In het Noorden greep men terug naar de gewoonterechtelijke
gebruiken, die men kenden vooraleer dat het Romeins recht van toepassing was. Er was
versnippering.
= pays de droit coutumier
Personele toepassing van het recht: tot welke volksstam men behoorde dat ging leiden tot
welk recht zou worden toegepast
Gewoonterecht wordt doorgaans mondeling overgeleverd, soms opgetekend in teksten maar
daar is niet veel van bewaard gebleven.
• Zuiden: de traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard. In het Zuiden bleef
men vasthaken aan de traditie van het Romeins recht.
Waarom?
Het Zuiden was een regio, waar heel veel migratie tussen de verschillende volksstammen
bestond, en ook heel veel huwelijken gebeurde tussen deze verschillende volksstammen. Dus
de persoonlijke toepassing van het recht (elke stam zijn eigen gewoonterecht en iedereen
wordt beheersd door zijn individuele gewoonterecht) was veel moeilijker, omdat er veel
meer mobiliteit was tussen de stammen.
= pays de droit écrit
Hoe hield men vast aan het Romeins recht?
De lokale koningen van de volksstammen verzamelden de geldende Romeinse regels en
gaven deze Romeinse regels opnieuw uit in wetboeken. Hier was er dus wel sprake van
schriftelijke overlevering.
Pagina 3 van 247
, Samenvatting 2024-2025 Charlotte Baeken
Noorden: pays de droit coutumier
Zuiden: pays de droit écrit
8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
8e-9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische (d.i. het West-Romeinse) rijk
De juridische tweespalt duurde tot de komst van Karel de Grote. KdG herenigde het
Frankische rijk, maar dit duurde maar 2 generaties.
843: Verdrag van Verdun: Kleinzonen, zonen van Lodewijk I, van Karel de Grote verdelen het
Frankische rijk in 3 delen.
Creatie van het West-Frankische rijk, de voorloper van Frankrijk
Oranje: blauwprint Duitsland
Blauw: blauwprint Frankrijk
->door verdrag van Verdun wordt de kiem
gelegd van een spanning tussen F en D
Wat gebeurt er met Frankrijk, na de verdeling?
9e-16e eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (‘ancien régime’)
Feodaliteit: Leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden, in ruil voor loyaliteit
en militaire steun aan leenheer
Pagina 4 van 247
BUITENLANDSE RECHTSSTELSELS EN TERMINOLOGIE
Waarom een vak ‘Buitenlandse rechtsstelsels’?
1)Invloed buitenlands recht op Belgisch recht
2) Context internationalisering en toenemende mobiliteit
->Belang van Europees recht. Wisselwerking tussen nationaal en supranationaal recht
->Eenmaking en harmonisatie (dwingend of als model)
->Toepassing buitenlands recht (bv. IPR)
3)Jurist zijn = kritisch het recht in vraag durven stellen
->Creatieve oplossingen en inspiratie zoeken
->Bewust zijn van de relativiteit van het recht
4)Rechtsvergelijkend onderzoek
5)Inzicht in de wereld en de actualiteit
Pagina 1 van 247
,Samenvatting 2024-2025 Charlotte Baeken
INHOUDSOPGAVE
Frans recht ............................................................................................................................................. 3
I. Historische context ................................................................................................................... 3
II. Rechtsbronnen ....................................................................................................................... 10
III. Staatsstructuur en instellingen .............................................................................................. 25
IV. Capita selecta : laïcité (plaats van religie in samenleving) ............................................. 59
Duits recht ............................................................................................................................................ 67
I. Historische context ................................................................................................................. 67
II. Taalbegeleiding ..................................................................................................................... 77
III. Rechtsbronnen ....................................................................................................................... 99
IV. Staatsstructuur en instellingen ............................................................................................ 118
V. Capita selecta (abortus) .................................................................................................... 127
Anglo-Amerikaans recht ................................................................................................................. 130
Inleiding ......................................................................................................................................... 130
Verenigd Koninkrijk .......................................................................................................................... 134
I. Historische context ............................................................................................................... 134
II. Rechtsbronnen ..................................................................................................................... 141
III. Staatsstructuur en instellingen ............................................................................................ 152
Verenigde Staten .............................................................................................................................. 161
I. Historische context ............................................................................................................... 161
II. Rechtsbronnen ..................................................................................................................... 167
III. Staatsstructuur en instellingen ............................................................................................ 174
IV. Capita selecta (Scheiding der machten) ........................................................................ 182
V. Capita selecta (abortus) .................................................................................................... 189
Gastcolleges ..................................................................................................................................... 195
Chinees recht ................................................................................................................................ 195
Indisch recht .................................................................................................................................. 213
Wrap up niet-Westerse rechtsstelsels ......................................................................................... 228
Nederlands recht .......................................................................................................................... 232
COIL .................................................................................................................................................... 242
Pagina 2 van 247
,Samenvatting 2024-2025 Charlotte Baeken
FRANS RECHT
I. HISTORISCHE CONTEXT
Frankrijk was onderdeel van het (West-)Romeinse rijk (zoals België)
Dit had gevolgen voor het recht, want waar initieel men in Frankrijk het recht eigenlijk een
gewoonterecht was. Een gewoonterecht betekent dat het recht afzonderlijk werd geregeld
per individuele volksstam. Er waren dus initieel gebruiken en gewoonten van de verschillende
Keltische volksstammen
Nadien nam men quasi-universele toepassing van het Romeinse recht aan.
212 n.c.: Constitutio Antoniniana geeft Romeinse burgerrechten aan alle vrije inwoners (niet
voor vrouwen of voor slaven) van het Romeinse rijk, ongeacht waar ze woonden ; dit was het
allereerste document, al toch voor de Westerse rechtsgeschiedenis, dat dezelfde rechten gaf
aan alle burgers van eenzelfde rijk.
In 476: val van het West-Romeinse rijk
Het Franse grondgebied behoorde niet meer tot het West-Romeinse rijk. Verbrokkeling van
het grondgebied en van het recht was het resultaat hiervan. Voor de val werd het recht
integraal beheersd door het Romeinse recht. Op dit moment ging men een juridische
splitsing krijgen, waar het recht op twee manieren werd ingevuld (Noorden vs Zuiden).
• Noorden:
Het Romeins recht werd grotendeels verdrongen door het Bourgondische, Frankische en
Normandische gewoonterecht. In het Noorden greep men terug naar de gewoonterechtelijke
gebruiken, die men kenden vooraleer dat het Romeins recht van toepassing was. Er was
versnippering.
= pays de droit coutumier
Personele toepassing van het recht: tot welke volksstam men behoorde dat ging leiden tot
welk recht zou worden toegepast
Gewoonterecht wordt doorgaans mondeling overgeleverd, soms opgetekend in teksten maar
daar is niet veel van bewaard gebleven.
• Zuiden: de traditie van het Romeins recht blijft grotendeels bewaard. In het Zuiden bleef
men vasthaken aan de traditie van het Romeins recht.
Waarom?
Het Zuiden was een regio, waar heel veel migratie tussen de verschillende volksstammen
bestond, en ook heel veel huwelijken gebeurde tussen deze verschillende volksstammen. Dus
de persoonlijke toepassing van het recht (elke stam zijn eigen gewoonterecht en iedereen
wordt beheersd door zijn individuele gewoonterecht) was veel moeilijker, omdat er veel
meer mobiliteit was tussen de stammen.
= pays de droit écrit
Hoe hield men vast aan het Romeins recht?
De lokale koningen van de volksstammen verzamelden de geldende Romeinse regels en
gaven deze Romeinse regels opnieuw uit in wetboeken. Hier was er dus wel sprake van
schriftelijke overlevering.
Pagina 3 van 247
, Samenvatting 2024-2025 Charlotte Baeken
Noorden: pays de droit coutumier
Zuiden: pays de droit écrit
8e-18e eeuw: tijdperk van de Franse Koningen
8e-9e eeuw: Karel de Grote herenigde het Frankische (d.i. het West-Romeinse) rijk
De juridische tweespalt duurde tot de komst van Karel de Grote. KdG herenigde het
Frankische rijk, maar dit duurde maar 2 generaties.
843: Verdrag van Verdun: Kleinzonen, zonen van Lodewijk I, van Karel de Grote verdelen het
Frankische rijk in 3 delen.
Creatie van het West-Frankische rijk, de voorloper van Frankrijk
Oranje: blauwprint Duitsland
Blauw: blauwprint Frankrijk
->door verdrag van Verdun wordt de kiem
gelegd van een spanning tussen F en D
Wat gebeurt er met Frankrijk, na de verdeling?
9e-16e eeuw: feodaliteit, met geleidelijke centralisatie (‘ancien régime’)
Feodaliteit: Leenman krijgt beheer (incl. rechtspraak) over gebieden, in ruil voor loyaliteit
en militaire steun aan leenheer
Pagina 4 van 247
