Les 1 - inleiding
Thema en literatuur
- De Winter, L., & Baudewyns, P. 2009. Belgium: Towards the Breakdown of a Nation-State
in the Heart of Europe
Tijdschrift artikel in 2007 geschreven na toenmalige verkiezingen - beschrijft in het kort
cruciale stappen in BE geschiedenis
- Caluwaerts, D., & Reuchamps, M. 2022. Introduction: Belgium: Why bother?
Hoofdstuk uit een boek
WE DOEN NIET AAN POLITIEK, WE BESTUDEREN DE POLITIEK!
Waar komen we vandaan? (De Winter, L.)
Luidden verkiezingen 2007 begin van een nieuwe periode in de Belgische politiek in?
Na de federalisering van België zou men denken dat er eindelijk tijd zou kunnen zijn voor
rustig efficiënt beleid, maar dat bleek onjuist. Dit was omwille van de federalisation paradox
(decentralisatie leidt tot vraag naar meer decentralisatie).
Vragen mbt de Belgische politiek:
- Waar blijft Belgische compromiscultuur?
- Leidt federalisering niet tot matiging eisen?
- Waar blijft de post natiestaat tijdsgeest?
Waarom die vragen?
- Lang durende regeringsvorming, desondanks recente staatshervormingen
- Zijn nu bijna 20 jaar verder (dan 2007) en toch nog interessant voor ons:
We zijn een staatshervorming verder en zitten nog in soortgelijke logica:
hoe moet het verder met die Belgische politiek?
o De pandemie heeft daar interessante nieuwe elementen aan toegevoegd
o De politieke omslag in het Franstalig partijpolitiek landschap eveneens
Tekst geeft goed overzicht van waar we vandaan komen: Belgische politieke
geschiedenis in een notendop!
,Belgische politieke geschiedenis in drie luiken
1. 1830-1963: van de onafhankelijkheid van België tot taalwetten (begin federalisering) –
België als unitaire staat
2. 1963-1995: federalisering – begin van de staatshervormingen die eindigde in een
federatie
3. 1995: post-federaliseringsfase
Veel actuele kwesties in de Belgische politieke kunnen we beter vatten
als we die achtergrond kennen!
1. FASE 1: 1830-1963
- Wat we nu Vlaanderen noemen was in deze tijd economisch, financieel en
bestuurskundig marginaal ten opzichte van de Franstaligen
Vlaanderen was agrarisch en arm en de Franstaligen waren geïndustrialiseerd en
overheersden
- Strijd Vlamingen vooral voor erkenning Vlaamse gemeenschap & taal als integraal deel
van België
Het Belgisch systeem was volledig Franstalig inclusief instituties etc.
- Strijd aangewakkerd na WOI
Algemeen enkelvoudig stemrecht (1919) zorgde voor de opkomst van partijen:
Frontpartij na WOI, Vlaams Nationaal Verbond (VNV) vanaf 1936 die beide
opkwamen voor de Vlamingen
- Strijd gecompromitteerd na WOII
- In deze tijd is echter niet niks gebeurt. Er zijn enorm veel taalwetten ingevoerd
- Deze taalwetten zorgden voor een graduele erkenning van het Nederlands, ook als
bestuurlijke taal
Gebruik van NL in: rechtbank (1873), administratie (1878), publieke scholen (1883),
leger (1887), onderwijs in het algemeen (muv het hoger onderwijs -> 1968) (1895)
Wet gelijke status talen/Gelijkheidswet (1898) en afschaffing Frans voor officiële
communicatie in Vlaanderen (1932)
Vastleggen van een taalgrens (1962-3)
,2. FASE 2: 1963-1995
- Omslag machtsverhoudingen Nederlandstaligen - Franstaligen
Economische dominantie Vlaanderen door de opkomst van de dienstensector;
Wallonië verliest zijn positie door verplaatsing van de industrie naar
lagelonenlanden
Numerieke meerderheid parlement vanaf 1965 (zetels/kieskring op basis van
volkstelling – voorheen was er per zetel een kieskring van 40.000 man, maar dit
werd na enige tijd te veel; er kwam nu een limiet aan de zetels en de kieskringen
waren op basis van hoe veel inwoners in de gebieden woonden; de Franstaligen
kwamen zo in de minderheid)
- Nederlandstaligen blijven echter een attitude aanhouden alsof ze een minderheid zijn
Je zou verwachten dat eens de meerderheid dat je het centrum zou willen
overnemen, maar dat deden zij niet
Ze willen juist federalisering culturele materie ipv hun gewicht centraal uit te spelen
- Reactie Waals middenveld
Tegen groeiende greep Vlaanderen op de politiek
Republikeinse rode strekking voor regionalisering
- Brusselse reactie op de omslag vooral op tweetaligheid gericht
Brusselse Franstalige elite wil geen (doorgedreven) tweetaligheid
- Opkomst etnoregionalistische partijen (= regionalistische partijen die opkomen voor de
regionale identiteit van een specifieke etnische groep)
De Volksunie in ’54 al als Vlaamse-nationalistische partij (=> voorloper van NVA)
- Splitsing traditionele partijen in aparte Vlaamse en Waalse partijen
Versterkt centrumvliedende tendens (=> dynamiek weg van het centrum – zowel de
Nederlands- als de Franstaligen ontwikkelden een eigen aparte wil)
Meerdere staatshervormingen vormen België om tot een federatie
Ontstaan nieuw politiek systeem met nieuwe politieke logica en dynamiek
Zero sum (ene partij wint bij onderhandeling betekent meteen verlies voor de ander
wordt win/win?)
, 3. FASE 3: Sinds 1995
- Herziening conflict:
- Onopgeloste problemen winnen aan belang en komen hoog op de agenda te staan
Faciliteitengemeenten, verfransende (/verengelsende) eentalige gemeenten
rondom Brussel, kieskring BHV (Brussel), statuut Vlamingen Brussel
Door ruimte op de agenda en uitkristalliseren van deze problemen
- Socio-economische problemen winnen aan belang
Socio-economische kwesties: interpersoonlijke solidariteit
Rol budgettaire krapte (oa ingegeven door steeds stijgende kost sociale zekerheid)!
Herpositionering actoren
- Afbrokkeling VolksUnie leidt tot versplintering van het Nederlandstalig partijlandschap
(in tegenstelling tot Franstalig partijlandschap)
Veel voormalige leden van de VU gingen naar andere partijen -> dit zorgde ervoor
dat al die partijen Vlaams-nationalistische accenten aannamen
Opbod Vlaamse partijen communautaire issues (‘recent’ heropleving-dominantie
NVA)
- Versterkt tot uiting in Vlaamse executieve (later regering)
- Versterkt door ontkoppeling verkiezingen (Walen en Vlamingen konden nu enkel op
eigen politici stemmen)
Asymmetrische regeringen communautaire competitie
- Kloof Vlaamse politieke elite en publieke opinie (meer dan in Franstalig België)
Thema en literatuur
- De Winter, L., & Baudewyns, P. 2009. Belgium: Towards the Breakdown of a Nation-State
in the Heart of Europe
Tijdschrift artikel in 2007 geschreven na toenmalige verkiezingen - beschrijft in het kort
cruciale stappen in BE geschiedenis
- Caluwaerts, D., & Reuchamps, M. 2022. Introduction: Belgium: Why bother?
Hoofdstuk uit een boek
WE DOEN NIET AAN POLITIEK, WE BESTUDEREN DE POLITIEK!
Waar komen we vandaan? (De Winter, L.)
Luidden verkiezingen 2007 begin van een nieuwe periode in de Belgische politiek in?
Na de federalisering van België zou men denken dat er eindelijk tijd zou kunnen zijn voor
rustig efficiënt beleid, maar dat bleek onjuist. Dit was omwille van de federalisation paradox
(decentralisatie leidt tot vraag naar meer decentralisatie).
Vragen mbt de Belgische politiek:
- Waar blijft Belgische compromiscultuur?
- Leidt federalisering niet tot matiging eisen?
- Waar blijft de post natiestaat tijdsgeest?
Waarom die vragen?
- Lang durende regeringsvorming, desondanks recente staatshervormingen
- Zijn nu bijna 20 jaar verder (dan 2007) en toch nog interessant voor ons:
We zijn een staatshervorming verder en zitten nog in soortgelijke logica:
hoe moet het verder met die Belgische politiek?
o De pandemie heeft daar interessante nieuwe elementen aan toegevoegd
o De politieke omslag in het Franstalig partijpolitiek landschap eveneens
Tekst geeft goed overzicht van waar we vandaan komen: Belgische politieke
geschiedenis in een notendop!
,Belgische politieke geschiedenis in drie luiken
1. 1830-1963: van de onafhankelijkheid van België tot taalwetten (begin federalisering) –
België als unitaire staat
2. 1963-1995: federalisering – begin van de staatshervormingen die eindigde in een
federatie
3. 1995: post-federaliseringsfase
Veel actuele kwesties in de Belgische politieke kunnen we beter vatten
als we die achtergrond kennen!
1. FASE 1: 1830-1963
- Wat we nu Vlaanderen noemen was in deze tijd economisch, financieel en
bestuurskundig marginaal ten opzichte van de Franstaligen
Vlaanderen was agrarisch en arm en de Franstaligen waren geïndustrialiseerd en
overheersden
- Strijd Vlamingen vooral voor erkenning Vlaamse gemeenschap & taal als integraal deel
van België
Het Belgisch systeem was volledig Franstalig inclusief instituties etc.
- Strijd aangewakkerd na WOI
Algemeen enkelvoudig stemrecht (1919) zorgde voor de opkomst van partijen:
Frontpartij na WOI, Vlaams Nationaal Verbond (VNV) vanaf 1936 die beide
opkwamen voor de Vlamingen
- Strijd gecompromitteerd na WOII
- In deze tijd is echter niet niks gebeurt. Er zijn enorm veel taalwetten ingevoerd
- Deze taalwetten zorgden voor een graduele erkenning van het Nederlands, ook als
bestuurlijke taal
Gebruik van NL in: rechtbank (1873), administratie (1878), publieke scholen (1883),
leger (1887), onderwijs in het algemeen (muv het hoger onderwijs -> 1968) (1895)
Wet gelijke status talen/Gelijkheidswet (1898) en afschaffing Frans voor officiële
communicatie in Vlaanderen (1932)
Vastleggen van een taalgrens (1962-3)
,2. FASE 2: 1963-1995
- Omslag machtsverhoudingen Nederlandstaligen - Franstaligen
Economische dominantie Vlaanderen door de opkomst van de dienstensector;
Wallonië verliest zijn positie door verplaatsing van de industrie naar
lagelonenlanden
Numerieke meerderheid parlement vanaf 1965 (zetels/kieskring op basis van
volkstelling – voorheen was er per zetel een kieskring van 40.000 man, maar dit
werd na enige tijd te veel; er kwam nu een limiet aan de zetels en de kieskringen
waren op basis van hoe veel inwoners in de gebieden woonden; de Franstaligen
kwamen zo in de minderheid)
- Nederlandstaligen blijven echter een attitude aanhouden alsof ze een minderheid zijn
Je zou verwachten dat eens de meerderheid dat je het centrum zou willen
overnemen, maar dat deden zij niet
Ze willen juist federalisering culturele materie ipv hun gewicht centraal uit te spelen
- Reactie Waals middenveld
Tegen groeiende greep Vlaanderen op de politiek
Republikeinse rode strekking voor regionalisering
- Brusselse reactie op de omslag vooral op tweetaligheid gericht
Brusselse Franstalige elite wil geen (doorgedreven) tweetaligheid
- Opkomst etnoregionalistische partijen (= regionalistische partijen die opkomen voor de
regionale identiteit van een specifieke etnische groep)
De Volksunie in ’54 al als Vlaamse-nationalistische partij (=> voorloper van NVA)
- Splitsing traditionele partijen in aparte Vlaamse en Waalse partijen
Versterkt centrumvliedende tendens (=> dynamiek weg van het centrum – zowel de
Nederlands- als de Franstaligen ontwikkelden een eigen aparte wil)
Meerdere staatshervormingen vormen België om tot een federatie
Ontstaan nieuw politiek systeem met nieuwe politieke logica en dynamiek
Zero sum (ene partij wint bij onderhandeling betekent meteen verlies voor de ander
wordt win/win?)
, 3. FASE 3: Sinds 1995
- Herziening conflict:
- Onopgeloste problemen winnen aan belang en komen hoog op de agenda te staan
Faciliteitengemeenten, verfransende (/verengelsende) eentalige gemeenten
rondom Brussel, kieskring BHV (Brussel), statuut Vlamingen Brussel
Door ruimte op de agenda en uitkristalliseren van deze problemen
- Socio-economische problemen winnen aan belang
Socio-economische kwesties: interpersoonlijke solidariteit
Rol budgettaire krapte (oa ingegeven door steeds stijgende kost sociale zekerheid)!
Herpositionering actoren
- Afbrokkeling VolksUnie leidt tot versplintering van het Nederlandstalig partijlandschap
(in tegenstelling tot Franstalig partijlandschap)
Veel voormalige leden van de VU gingen naar andere partijen -> dit zorgde ervoor
dat al die partijen Vlaams-nationalistische accenten aannamen
Opbod Vlaamse partijen communautaire issues (‘recent’ heropleving-dominantie
NVA)
- Versterkt tot uiting in Vlaamse executieve (later regering)
- Versterkt door ontkoppeling verkiezingen (Walen en Vlamingen konden nu enkel op
eigen politici stemmen)
Asymmetrische regeringen communautaire competitie
- Kloof Vlaamse politieke elite en publieke opinie (meer dan in Franstalig België)
