samenvatting letterkunde zeventiende eeuw

Samenvatting zeventiende eeuw
TENTAMEN
Digitaal thuistentamen
Stof tentamen: studiestof (plus inleidingen edities!) en inhoud van de hoor- en werkcolleges
Literatuur erbij op tentamen

Waar komt sws een vraag over:
- Motieven van de Gouden Eeuw
- Een embleem
- Begrippen
- Secundaire lit.  primaire lit.

DOSSIER
Uitwerkingen alle weekopdrachten incl. peerfeedback + onderzoeksopdracht


Tentamen =70%, dossier= 30%




Week 1 – “Gouden Eeuw”

1 De Nederlandse Gouden Eeuw als tijdvak

 De literatuur komt vooral van de bevoordeelde bovenlaag van de bevolking, die een idealiserend
beeld gaf van de 17e eeuw
 Prak 2013:
o GE = 1579 Unie van Utrecht – 1715 Staatsbankroet
o Verklaring bloei Republiek in GE d.m.v. 5 factoren:
1. Militaire mogendheid
2. Wereldwijd handelsnetwerk (VOC, WIC)
3. Politiek & bestuur: gedecentraliseerd, consensus gericht (veel samenwerking en
stabiliteit)
4. Pragmatische tolerantie inzake religie (geen geloofsvervolging, opname van vluchtelingen
met kennis uit andere landen)
5. Geletterdheid; letteren, wetenschappen & kunsten
 Holland was het belangrijkste gewest, hier bevond zich het centrum v/d handel


2 De Europese mythe van de Aurea Aetas /Gouden Eeuw: oorsprong en toe-eigening

Oorsprong
 Aurea Aetas: in alle talen en kunsten bekend idee.
 Verschillende eeuwen in verschillende landen met dit begrip aangeduid.
 Bijbehorende motieven:

, o vrede
o deugd (virtu), bv. Caritas (menslievendheid) en solidariteit
o liefde: de plek waar je leert om deugdzaam te zijn
o voorspoed
o harmonie
o Platteland, pastorale (vertegenwoordiging deugden, tegenover verdorvenheid stad)
 Bronnen:
o Idee Aurea Aetas komt voort uit klassieke scheppingsmythe
 Voornaamste bron: Ovidius’ Metamorphosen
Oppergod Saturnus regeert in de Gouden Tijd, maar wordt afgezet door zijn zoon
Jupiter, en dan beginnen de problemen. Gaan gepaard met degeneratie van de
mensheid.
 schepping uit chaos; vroegste mensen leven zorgeloos in en met de natuur;
verwording van de mensheid
 Klassieken: De Oudheid bood naast Ovidius’ Metamorphosen nog drie andere
toonaangevende literaire modellen (inspiratiebronnen) voor deze idealisering:
 Vergilius’ Bucolica (of Eclogen): herdersdichten. Met name belangrijk: de vierde
ecloge waarin voorspeld wordt dat de ‘Aurea Aetas’ zal terugkeren.
 Cyclische opvatting: de voorspoed kon ook weer herstellen: regeneratie.
Groei, bloei, verval, weer gevolgd door groei, bloei, verval, et cetera
 Horatius’ gedicht (‘epode’) ‘Beatus ille qui procul negotiis (…)’/ ‘gelukkig is hij die
ver van het stadse gewoel’. Lof van het buitenleven of landleven (laus ruris):
eenvoudig boerenbestaan wordt verheerlijkt.
pastorale
 Vergilius’ Georgica: een leerdicht. vier ‘boeken’ over het bewerken van en leven op
het platteland, met aan het eind van boek 2 een lof op het gelukkige landleven
(laus ruris).
 prototype van het ‘hofdicht’
o Genesis: schepping; aards paradijs; zondeval
 Mythische GE: verlangen naar het verleden uit de begintijd van de mensheid, het verleden van
moreel zuiver, volmaakt en eenvoudig leven.


Vormen van toe-eigening: de ideeën over de GE in de literatuur uit de GE
 Men schreef over de vraag: hoe kan je de Gouden eeuw het beste laten voortduren?
 Toe-eigening door elite in West-Europa
Mythische GE fungeert als fundament van idealisering van het land-/buitenleven door rijke
stedelingen en hovelingen (in de Nederlanden: burgerelite en stadhouders).
Tot uitdrukking gebracht in literatuur en beeldende kunsten.
 Pastorale element (West-Europa) in de Republiek heel sterk: geïdealiseerd landleven
o twee soorten:
1. profaan
Lof van de Gouden Eeuw bezongen
2. christelijk
Delen van de Bijbel als herdersliteratuur gelezen
o Pastorale mode van stedelijke burger-elite in de Republiek: rustiek leven op een landgoed
(buitenplaats) als tegenwicht tegen stadse drukte.

, En: daarover (laten) dichten  genre ‘hofdichten’
o P.C. Hooft, Granida (1605)
= Inspirerend Nederlandstalig voorbeeld van pastorale literatuur, ook voor bijvoorbeeld
schilderkunst
Programmatische tekst voor de gekte over de GE in de Nederlanden, ideologische tekst
 Stad vs. platteland, vertegenwoordigd door personages Granida en Daifilos
 Dienstbare liefde leidt tot een deugdzaam leven. Dit idee zie je goed in dit werk: Granida
geeft het hof op om op het land te leven met haar liefde.
 Inspiratie van klassieken en eigentijdse Italiaanse literatuur: Hooft reisde naar Italië om
de cultuur van de oudheid te leren kennen en de literatuur van de Renaissance te
bestuderen.


3 De Nederlandse Gouden Eeuw als ideologisch instrument

Vormen van toe-eigening: de ideeën over de GE in latere literatuur (van na de GE)
Toe-eigening van het verleden = verschijnsel van alle tijden.
Volgende generaties verbinden het verleden met hun eigen heden, selecteren eruit, gebruiken het
voor eigentijdse doeleinden
Het verleden werd gemythologiseerd: verhalen die wel gebaseerd waren op de geschiedenis, maar
niet per se 100% waar.


 Vanaf de Opstand (ca. 1800), in het kader van nationalisme, wilde men de zeventiende eeuw
laten herleven.
o Bv. Willem van Oranje: ‘vader des vaderlands’, omdat hij zich tegen de Franse overheersing
verzette, maar tijdens zijn leven was er nog geen Republiek met staatkundige eenheid zoals
in de 19e eeuw.
 1815: Nederland een koninkrijk (parlementaire monarchie) en autonome natiestaat, einde
overheersingexplosie van ‘vaderlandsch gevoel’ (behoefte aan gezamenlijke geschiedenis waar
men trots op was):
- GE gecontrasteerd met eigen tijd van ‘ondergang’ en ‘verval’
- GE geromantiseerd
Ook wel gebeurd met middeleeuwen, bv. gotische periode (neogotiek), maar in de Nederlanden
niet echt want de middeleeuwen waren heel katholiek en er was inmiddels meer protestantisme.
- GE ten voorbeeld gesteld aan eigen tijd
Eeuw van het nationalisme (Europees)
visie op de Nederlandse Gouden Eeuw: verleden van Nederlands-nationale (‘typisch
vaderlandse’) heldhaftigheid, eensgezindheid, tolerantie en saamhorigheid en ook economische
voorspoed en bloei van de kunsten

 Schrijvers, wetenschappers, kunstenaars etc. gepresenteerd als één grote vriendenkring
o Voorbeeld van 19de-eeuwse toe-eigening: Muiderkring (gemeenschap van dichters die
elkaar inspireerden; kwam samen op Muiderslot, o.a. Hooft).

,