Melissa de Ruiter
Overheidscommunicatie
Een gedragswetenschappelijke aanpak
Hoofdstuk 1 Communicatie en beïnvloeding
1.1 De overheid en beïnvloedende communicatie
De overheid probeert invloed uit te oefenen op het gedrag van haar burgers en
communicatie speelt hierbij vaak ook een rol. De afgelopen jaren zijn er veel inspanningen
gedaan om ‘goed burgerschap’ en integratie te bevorderen, hoewel dat geen simpele taak
blijkt.
1.2 Waarover en waarom communiceren we?
Redenen om als overheid te communiceren met burgers en organisaties:
1. Het afremmen van ongewenst gedrag
2. Gedrag dat wenselijk is stimuleren
3. Het bekendmaken van nieuwe regelgeving, plannen of mogelijkheden.
4. Economische overwegingen
1.3 Communicatie en andere beïnvloedingsmiddelen van de
overheid: voordelen en mogelijkheden van communicatie
Niet alleen communicatie, maar ook dwang, belonen, straffen en voorbeeldgedrag kunnen
leiden tot verandering. De overheid kan inwoners verplichten bepaald gedrag te vertonen,
zoals het betalen van belasting.
Design thinking = Betrokken partijen – zoals ambtenaren en burgers – werken samen met
designers aan de oplossing van maatschappelijke problemen en het mogelijk maken van
ander gedrag.
De aanpak van design thinking heeft diverse voordelen:
- In de persoonlijke interactie tussen de betrokken partijen ontstaat begrip van en voor
elkaars uitgangspunten.
- Het heeft direct inzicht in de obstakels, onmogelijkheden en mogelijkheden om daar
overheen te komen wat de snelheid voor een oplossing van een maatschappelijk
probleem versnelt.
- Het helpt om draagvlak te creëren doordat er bij de realisatie op gewezen kan
worden dat diverse partijen bij het ontwerpproces betrokken waren.
- Er zitten minder elementen in de uitvoering zitten waar de achterban van de
betrokken partijen tegen te hoop loopt.
Bij alle beïnvloedingsmiddelen speelt communicatie een ondersteunende rol. Gedrag
beïnvloedende communicatie (communicatie waarin interventies zijn opgenomen die
gebaseerd zijn op sociaalwetenschappelijke inzichten over de beïnvloeding van gedrag,
kennis en attitudes) kan echter ook als zelfstandig middel ingezet worden. De effecten
daarvan zijn duurzamer dan die van andere beïnvloedingstechnieken.
1
Overheidscommunicatie
Een gedragswetenschappelijke aanpak
Hoofdstuk 1 Communicatie en beïnvloeding
1.1 De overheid en beïnvloedende communicatie
De overheid probeert invloed uit te oefenen op het gedrag van haar burgers en
communicatie speelt hierbij vaak ook een rol. De afgelopen jaren zijn er veel inspanningen
gedaan om ‘goed burgerschap’ en integratie te bevorderen, hoewel dat geen simpele taak
blijkt.
1.2 Waarover en waarom communiceren we?
Redenen om als overheid te communiceren met burgers en organisaties:
1. Het afremmen van ongewenst gedrag
2. Gedrag dat wenselijk is stimuleren
3. Het bekendmaken van nieuwe regelgeving, plannen of mogelijkheden.
4. Economische overwegingen
1.3 Communicatie en andere beïnvloedingsmiddelen van de
overheid: voordelen en mogelijkheden van communicatie
Niet alleen communicatie, maar ook dwang, belonen, straffen en voorbeeldgedrag kunnen
leiden tot verandering. De overheid kan inwoners verplichten bepaald gedrag te vertonen,
zoals het betalen van belasting.
Design thinking = Betrokken partijen – zoals ambtenaren en burgers – werken samen met
designers aan de oplossing van maatschappelijke problemen en het mogelijk maken van
ander gedrag.
De aanpak van design thinking heeft diverse voordelen:
- In de persoonlijke interactie tussen de betrokken partijen ontstaat begrip van en voor
elkaars uitgangspunten.
- Het heeft direct inzicht in de obstakels, onmogelijkheden en mogelijkheden om daar
overheen te komen wat de snelheid voor een oplossing van een maatschappelijk
probleem versnelt.
- Het helpt om draagvlak te creëren doordat er bij de realisatie op gewezen kan
worden dat diverse partijen bij het ontwerpproces betrokken waren.
- Er zitten minder elementen in de uitvoering zitten waar de achterban van de
betrokken partijen tegen te hoop loopt.
Bij alle beïnvloedingsmiddelen speelt communicatie een ondersteunende rol. Gedrag
beïnvloedende communicatie (communicatie waarin interventies zijn opgenomen die
gebaseerd zijn op sociaalwetenschappelijke inzichten over de beïnvloeding van gedrag,
kennis en attitudes) kan echter ook als zelfstandig middel ingezet worden. De effecten
daarvan zijn duurzamer dan die van andere beïnvloedingstechnieken.
1
