Samenvatting Technologie & Recht
DEEL 1: Computer- en internettechnologieën...................................................3
Hoofdstuk 1: Computersystemen, algoritmes en software..............................................3
1.1. Inleiding................................................................................................................. 3
1.2. Computersystemen...............................................................................................3
1.3. Algoritmes............................................................................................................. 7
1.4. Software.............................................................................................................. 11
Hoofdstuk 2: Computernetwerken, internet en cloud....................................................13
2.1. Inleiding............................................................................................................... 13
2.2. Computernetwerken en het internet....................................................................13
2.3. Cloudcomputing.................................................................................................. 21
2.4. Het internet der dingen (IoT)...............................................................................22
DEEL 2: Autonome en intelligente systemen..................................................24
Hoofdstuk 3: Big data en artificiële intelligentie: basisconcepten.................................24
3.1. Inleiding............................................................................................................... 24
3.2. Big Data............................................................................................................... 24
3.3. Artificiële Intelligentie.......................................................................................... 27
3.4. Neurale netwerken.............................................................................................. 30
3.5. Maatschappelijke uitdagingen.............................................................................33
Hoofdstuk 4: Uitdieping: slimme algoritmes voor de analyse en generatie van beeld en
tekst.............................................................................................................................. 34
4.1. Inleiding............................................................................................................... 34
4.2. Slimme beeldanalyse en beeldgeneratie.............................................................34
4.3. Slimme tekstanalyse en tekstgeneratie...............................................................40
Hoofdstuk 5: De regulering van artificiële intelligentie..................................................43
5.1. Inleiding............................................................................................................... 43
5.2. Regulering van technologie.................................................................................43
5.3. Het belang van data voor AI................................................................................47
5.4. De regulering van artificiële intelligentie in de Europese Unie.............................48
5.5. Het Verdrag inzake AI van de Raad van Europa...................................................52
5.6. De regulering van artificiële intelligentie buiten Europa......................................52
Hoofdstuk 6: Ten gronde: AI en buitencontractuele aansprakelijkheid..........................52
6.1. Inleiding............................................................................................................... 52
6.2. Context................................................................................................................ 52
6.3. Productaansprakelijkheid.....................................................................................54
6.4. Foutaansprakelijkheid.......................................................................................... 55
6.5. Objectieve aansprakelijk?....................................................................................57
6.6. Rechtspersoonlijkheid voor AI-systemen.............................................................58
Hoofdstuk 7: Ten gronde: slimme algoritmes in de rechtspraak....................................58
7.1. Inleiding............................................................................................................... 58
7.2. Het concept ‘legal tech’.......................................................................................59
7.3. AI in rechtbanken................................................................................................. 63
DEEL 3: Privacy- en cyberbeveiligingstechnologieën......................................69
Hoofdstuk 8: Online privacy..........................................................................................69
8.1. Inleiding............................................................................................................... 69
8.2. Basisbegrippen.................................................................................................... 70
8.3. Uitdagingen voor online privacy..........................................................................73
8.4. Anonimiseren van databanken en differentiële privacy.......................................80
Hoofdstuk 9: Beveiligingstechnologieën........................................................................87
9.1. Inleiding............................................................................................................... 87
9.2. Cyberdreigingen.................................................................................................. 87
1
, 9.3. Basisconcepten van cyberbeveiliging..................................................................90
DEEL 4: Blockchaintechnologie en slimme contracten.....................................94
Hoofdstuk 10: Basisconcepten van blockchaintechnologie............................................94
10.1. Inleiding............................................................................................................. 94
10.2. Blockchain: wat en wanneer?............................................................................94
10.3. Basisconcepten van blockchain.........................................................................96
10.4. Bitcoin (BTC)...................................................................................................... 98
10.5. Nog iets over Ethereum...................................................................................102
10.6. Nog iets over Non-Fungible Tokens (NFT’s)......................................................102
10.7. Nog iets over slimme contracten (smart contracts).........................................103
Hoofdstuk 11: Juridische uitdagingen van blockchaintechnologie en slimme contracten
.................................................................................................................................... 105
11.1. Inleiding........................................................................................................... 105
11.2. Blockchain en de Algemene Verordening Gegevensbescherming....................105
11.3. Juridische uitdagingen van slimme contracten................................................107
DEEL 5: Recente grensverleggende technologieën.......................................108
Hoofdstuk 12: Biotechnologie......................................................................................108
12.1. Inleiding........................................................................................................... 108
12.2. Definitie en classificatie van biotechnologische technieken............................108
12.3. Klassieke veredeling........................................................................................108
12.4. Genetische modificatie....................................................................................109
12.5. Genoombewerking........................................................................................... 110
12.6. De wetgeving rond biotechnologie..................................................................111
Hoofdstuk 13: Van nanotechnologie tot uitgebreide en virtuele realiteiten.................114
13.1. Inleiding........................................................................................................... 114
13.2. Context............................................................................................................ 114
13.3. Enkele opkomende technologieën met grote impact.......................................115
13.4. Virtuele en uitgebreide realiteiten en metaversums........................................117
2
,DEEL 1: Computer- en internettechnologieën
Hoofdstuk 1: Computersystemen, algoritmes en software
1.1. Inleiding
• Digitale transformatie in hedendaagse samenleving, aangedreven dr (vooruitgang in) computers & software
1.2. Computersystemen
1.2.1. De digitale revolutie
• Vooruitgang in ICT veroorzaakt digitale transformatie in onze samenleving
o EU steunt deze evolutie + zet hier de afgelopen tijd op in
• Impact op onze manier van leven, wonen en werken
o Digitaal verwerken van data en documenten
o Digitaliseren van de processen in bedrijven en organisaties
o Digitalisering van de samenleving zelf
“Digitaliteit” (Nicolas Negroponte – MIT)
• Impact is:
o Sociaal-economisch
Bv. minder goed vr oudere mensen die minder goed mee overweg kunnen => risico sociale kloof
o Mentaal-cultureel
Alles online, niets fysiek meer
• “De computer is de belangrijkste uitvinding van de 20ste eeuw, zo niet de belangrijkste uitvinding uit de hele
geschiedenis van de mensheid”
o Digitalisering mogelijk gemaakt door computer
1.2.2. Computers
• Computers verschilt fundamenteel van andere apparaten, machines en technische hulpmiddelen
o Computers zijn via software programmeerbare machines om berekeningen te maken i.t.t. andere
technologische apparaten
Computer kan dus voor verschillende toepassingen geprogrammeerd
Bv. broodrooster kan enkel gebruikt om brood te roosteren, of fiets om te fietsen
1.2.2.1. De evolutie van computers
• Van mechanische componenten naar elektronische componenten
• Tweede wereldoorlog + koude oorlog => grote drijfveren; wens van compactere, snellere, betrouwbaardere
computers die minder vermogen verbruikten
• Elektronische componenten zijn van elektronenbuizen geëvolueerd naar computers zoals ze nu zijn door
geïntegreerde schakelingen (chips) & CMOS-halfgeleidertechnologie
• Computers zijn steeds kleiner geworden, maar ook steeds krachtiger (zie infra wet van Moore)
• Later:
o Hardware bedrijven (Intel, Apple, …)
o Software bedrijven (Microsoft Windows): operating systeem + applicatiesoftware
o Nu ook softwarediensten aangeboden via internet (denk aan Netflix, Google, Facebook, Spotify)
1.2.2.2. De von Neumann-computerarchitectuur
• “Von Neumann architectuur”
o 1945: First draft of report on the EDVAC => rapport over hoe hij dacht dat we computer moesten
bouwen
o Beschrijft een architectuur voor een werkende computer, zoals we die vandaag nog steeds kennen => =
de standaard
o Hardware = (micro)elektronica (= transistor; digitaal programmeerbare schakelaar 0/1 )
In hardware zit geheugen => zie infra
• Basisarchitectuur voor alle klassieke computers
o Is zeer geschikt voor berekeningen maar niet voor cognitieve taken (bv. gezichtsherkenning)
o Zowel het programma als de data worden opgeslagen in het geheugen
Makkelijk te herprogrammeren
Toegang tot geheugen is flessenhals
3
, • Systeem:
o Concepten:
Central Processing Unit (CPU) = centrale verwerkingseenheid => om te berekenen
Arithmetic Logic Unit (ALU) = rekenkundige-logische eenheid
Control Unit = besturingseenheid
Memory Unit = het geheugen => om gegevens op te slaan
Input Device = manier om gegevens in te voeren
Output Device = manier om gegevens uit te voeren
o Werking:
Computer wordt geprogrammeerd met softwareprogramma (met
instructies)
Dan cyclus van:
1) Opladen vd programma-instructies vanuit het geheugen
(RAM Memory unit) in het instructieregister (en dus naar
CPU)
2) Decoderen van de instructie in concrete
controlesignalen vr de blokken die men in ALU nodig heeft
=> hierna krijg je een uitkomst
3) Uitvoeren vd instructies op die blokken
4) Wegschrijven vd resultaten in het geheugen
• GPU’s en AI
o Moderne computers CPU: meer ALU’s
naast elkaar om krachtiger te zijn (= multi-
core processoren) met elk een eigen
cache geheugen & controle-unit
Indien meerdere cores binnen 1
CPU => kunt meer taken tegelijk
doen
o GPU is oorspronkelijk bedoeld voor
grafische taken => foto’s, beelden &
video’s
Heel veel ALU’s (parallel) naast
elkaar = GPU (Graphic Processing
Unit)
o Ook zeer geschikt voor neurale netwerken
en AI-toepassingen
• Supercomputers en datacenters
o Supercomputer: computer met buitengewoon grote bewerkingscapaciteit of rekenvermogen
o Datacenter: faciliteit waar meerdere computers en ICT-apparatuur worden samengebracht
Bv. datacenters Google of OpenAI
Dus bv. als bij zoekopdracht doen op Google => onze laptop doet die zoekopdracht niet zelf,
maar stuurt signaal nr datacenter Google, die de zoekopdracht uitvoert, waarna de laptop het
resultaat toegestuurd krijgt
1.2.3. Elektronica en de wet van Moore
• Onderliggende dynamiek van de digitale revolutie:
o Wet van Moore (voorspelling van G. Moore, mede-oprichter Intel): “Elke 24 maand verdubbelt het
aantal transistoren op een chip”
Oorspronkelijk: elke 18 maand (maar bleek iets te snel om haalbaar te zijn)
Dit kwam omdat ze transistoren steeds kleiner konden maken => konden er meer op 1 chip
zetten
• Technische achtergrond:
o Verkleining van transistoren en bijhorende productieprocessen in micro-elektronica
o Kostprijs per transistor wordt in principe goedkoper!!
4
DEEL 1: Computer- en internettechnologieën...................................................3
Hoofdstuk 1: Computersystemen, algoritmes en software..............................................3
1.1. Inleiding................................................................................................................. 3
1.2. Computersystemen...............................................................................................3
1.3. Algoritmes............................................................................................................. 7
1.4. Software.............................................................................................................. 11
Hoofdstuk 2: Computernetwerken, internet en cloud....................................................13
2.1. Inleiding............................................................................................................... 13
2.2. Computernetwerken en het internet....................................................................13
2.3. Cloudcomputing.................................................................................................. 21
2.4. Het internet der dingen (IoT)...............................................................................22
DEEL 2: Autonome en intelligente systemen..................................................24
Hoofdstuk 3: Big data en artificiële intelligentie: basisconcepten.................................24
3.1. Inleiding............................................................................................................... 24
3.2. Big Data............................................................................................................... 24
3.3. Artificiële Intelligentie.......................................................................................... 27
3.4. Neurale netwerken.............................................................................................. 30
3.5. Maatschappelijke uitdagingen.............................................................................33
Hoofdstuk 4: Uitdieping: slimme algoritmes voor de analyse en generatie van beeld en
tekst.............................................................................................................................. 34
4.1. Inleiding............................................................................................................... 34
4.2. Slimme beeldanalyse en beeldgeneratie.............................................................34
4.3. Slimme tekstanalyse en tekstgeneratie...............................................................40
Hoofdstuk 5: De regulering van artificiële intelligentie..................................................43
5.1. Inleiding............................................................................................................... 43
5.2. Regulering van technologie.................................................................................43
5.3. Het belang van data voor AI................................................................................47
5.4. De regulering van artificiële intelligentie in de Europese Unie.............................48
5.5. Het Verdrag inzake AI van de Raad van Europa...................................................52
5.6. De regulering van artificiële intelligentie buiten Europa......................................52
Hoofdstuk 6: Ten gronde: AI en buitencontractuele aansprakelijkheid..........................52
6.1. Inleiding............................................................................................................... 52
6.2. Context................................................................................................................ 52
6.3. Productaansprakelijkheid.....................................................................................54
6.4. Foutaansprakelijkheid.......................................................................................... 55
6.5. Objectieve aansprakelijk?....................................................................................57
6.6. Rechtspersoonlijkheid voor AI-systemen.............................................................58
Hoofdstuk 7: Ten gronde: slimme algoritmes in de rechtspraak....................................58
7.1. Inleiding............................................................................................................... 58
7.2. Het concept ‘legal tech’.......................................................................................59
7.3. AI in rechtbanken................................................................................................. 63
DEEL 3: Privacy- en cyberbeveiligingstechnologieën......................................69
Hoofdstuk 8: Online privacy..........................................................................................69
8.1. Inleiding............................................................................................................... 69
8.2. Basisbegrippen.................................................................................................... 70
8.3. Uitdagingen voor online privacy..........................................................................73
8.4. Anonimiseren van databanken en differentiële privacy.......................................80
Hoofdstuk 9: Beveiligingstechnologieën........................................................................87
9.1. Inleiding............................................................................................................... 87
9.2. Cyberdreigingen.................................................................................................. 87
1
, 9.3. Basisconcepten van cyberbeveiliging..................................................................90
DEEL 4: Blockchaintechnologie en slimme contracten.....................................94
Hoofdstuk 10: Basisconcepten van blockchaintechnologie............................................94
10.1. Inleiding............................................................................................................. 94
10.2. Blockchain: wat en wanneer?............................................................................94
10.3. Basisconcepten van blockchain.........................................................................96
10.4. Bitcoin (BTC)...................................................................................................... 98
10.5. Nog iets over Ethereum...................................................................................102
10.6. Nog iets over Non-Fungible Tokens (NFT’s)......................................................102
10.7. Nog iets over slimme contracten (smart contracts).........................................103
Hoofdstuk 11: Juridische uitdagingen van blockchaintechnologie en slimme contracten
.................................................................................................................................... 105
11.1. Inleiding........................................................................................................... 105
11.2. Blockchain en de Algemene Verordening Gegevensbescherming....................105
11.3. Juridische uitdagingen van slimme contracten................................................107
DEEL 5: Recente grensverleggende technologieën.......................................108
Hoofdstuk 12: Biotechnologie......................................................................................108
12.1. Inleiding........................................................................................................... 108
12.2. Definitie en classificatie van biotechnologische technieken............................108
12.3. Klassieke veredeling........................................................................................108
12.4. Genetische modificatie....................................................................................109
12.5. Genoombewerking........................................................................................... 110
12.6. De wetgeving rond biotechnologie..................................................................111
Hoofdstuk 13: Van nanotechnologie tot uitgebreide en virtuele realiteiten.................114
13.1. Inleiding........................................................................................................... 114
13.2. Context............................................................................................................ 114
13.3. Enkele opkomende technologieën met grote impact.......................................115
13.4. Virtuele en uitgebreide realiteiten en metaversums........................................117
2
,DEEL 1: Computer- en internettechnologieën
Hoofdstuk 1: Computersystemen, algoritmes en software
1.1. Inleiding
• Digitale transformatie in hedendaagse samenleving, aangedreven dr (vooruitgang in) computers & software
1.2. Computersystemen
1.2.1. De digitale revolutie
• Vooruitgang in ICT veroorzaakt digitale transformatie in onze samenleving
o EU steunt deze evolutie + zet hier de afgelopen tijd op in
• Impact op onze manier van leven, wonen en werken
o Digitaal verwerken van data en documenten
o Digitaliseren van de processen in bedrijven en organisaties
o Digitalisering van de samenleving zelf
“Digitaliteit” (Nicolas Negroponte – MIT)
• Impact is:
o Sociaal-economisch
Bv. minder goed vr oudere mensen die minder goed mee overweg kunnen => risico sociale kloof
o Mentaal-cultureel
Alles online, niets fysiek meer
• “De computer is de belangrijkste uitvinding van de 20ste eeuw, zo niet de belangrijkste uitvinding uit de hele
geschiedenis van de mensheid”
o Digitalisering mogelijk gemaakt door computer
1.2.2. Computers
• Computers verschilt fundamenteel van andere apparaten, machines en technische hulpmiddelen
o Computers zijn via software programmeerbare machines om berekeningen te maken i.t.t. andere
technologische apparaten
Computer kan dus voor verschillende toepassingen geprogrammeerd
Bv. broodrooster kan enkel gebruikt om brood te roosteren, of fiets om te fietsen
1.2.2.1. De evolutie van computers
• Van mechanische componenten naar elektronische componenten
• Tweede wereldoorlog + koude oorlog => grote drijfveren; wens van compactere, snellere, betrouwbaardere
computers die minder vermogen verbruikten
• Elektronische componenten zijn van elektronenbuizen geëvolueerd naar computers zoals ze nu zijn door
geïntegreerde schakelingen (chips) & CMOS-halfgeleidertechnologie
• Computers zijn steeds kleiner geworden, maar ook steeds krachtiger (zie infra wet van Moore)
• Later:
o Hardware bedrijven (Intel, Apple, …)
o Software bedrijven (Microsoft Windows): operating systeem + applicatiesoftware
o Nu ook softwarediensten aangeboden via internet (denk aan Netflix, Google, Facebook, Spotify)
1.2.2.2. De von Neumann-computerarchitectuur
• “Von Neumann architectuur”
o 1945: First draft of report on the EDVAC => rapport over hoe hij dacht dat we computer moesten
bouwen
o Beschrijft een architectuur voor een werkende computer, zoals we die vandaag nog steeds kennen => =
de standaard
o Hardware = (micro)elektronica (= transistor; digitaal programmeerbare schakelaar 0/1 )
In hardware zit geheugen => zie infra
• Basisarchitectuur voor alle klassieke computers
o Is zeer geschikt voor berekeningen maar niet voor cognitieve taken (bv. gezichtsherkenning)
o Zowel het programma als de data worden opgeslagen in het geheugen
Makkelijk te herprogrammeren
Toegang tot geheugen is flessenhals
3
, • Systeem:
o Concepten:
Central Processing Unit (CPU) = centrale verwerkingseenheid => om te berekenen
Arithmetic Logic Unit (ALU) = rekenkundige-logische eenheid
Control Unit = besturingseenheid
Memory Unit = het geheugen => om gegevens op te slaan
Input Device = manier om gegevens in te voeren
Output Device = manier om gegevens uit te voeren
o Werking:
Computer wordt geprogrammeerd met softwareprogramma (met
instructies)
Dan cyclus van:
1) Opladen vd programma-instructies vanuit het geheugen
(RAM Memory unit) in het instructieregister (en dus naar
CPU)
2) Decoderen van de instructie in concrete
controlesignalen vr de blokken die men in ALU nodig heeft
=> hierna krijg je een uitkomst
3) Uitvoeren vd instructies op die blokken
4) Wegschrijven vd resultaten in het geheugen
• GPU’s en AI
o Moderne computers CPU: meer ALU’s
naast elkaar om krachtiger te zijn (= multi-
core processoren) met elk een eigen
cache geheugen & controle-unit
Indien meerdere cores binnen 1
CPU => kunt meer taken tegelijk
doen
o GPU is oorspronkelijk bedoeld voor
grafische taken => foto’s, beelden &
video’s
Heel veel ALU’s (parallel) naast
elkaar = GPU (Graphic Processing
Unit)
o Ook zeer geschikt voor neurale netwerken
en AI-toepassingen
• Supercomputers en datacenters
o Supercomputer: computer met buitengewoon grote bewerkingscapaciteit of rekenvermogen
o Datacenter: faciliteit waar meerdere computers en ICT-apparatuur worden samengebracht
Bv. datacenters Google of OpenAI
Dus bv. als bij zoekopdracht doen op Google => onze laptop doet die zoekopdracht niet zelf,
maar stuurt signaal nr datacenter Google, die de zoekopdracht uitvoert, waarna de laptop het
resultaat toegestuurd krijgt
1.2.3. Elektronica en de wet van Moore
• Onderliggende dynamiek van de digitale revolutie:
o Wet van Moore (voorspelling van G. Moore, mede-oprichter Intel): “Elke 24 maand verdubbelt het
aantal transistoren op een chip”
Oorspronkelijk: elke 18 maand (maar bleek iets te snel om haalbaar te zijn)
Dit kwam omdat ze transistoren steeds kleiner konden maken => konden er meer op 1 chip
zetten
• Technische achtergrond:
o Verkleining van transistoren en bijhorende productieprocessen in micro-elektronica
o Kostprijs per transistor wordt in principe goedkoper!!
4
