GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHOLOGIE (zonder 20 E) e
(P0M35A)
KUL – Bachelor in de psychologie
2024-2025 – SEM2
Docenten: R. Janssen
Cursus: Janssen, R. (2024). Kijken naar de mens. Owl Press.
1 Geschiedenis van de psychologie © Dries Wouters
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1. Basisstramien
Eigenschappen van deze cursus:
▪ Een geschiedenis van de psychologie ( de geschiedenis)
▪ Ook delen van maatschappij-, mentaliteits- en wetenschapsgeschiedenis (= bredere context)
Samenvatting van verschillende invalshoeken:
1) Mens: inhoudelijk werk van vnl. grote figuren uit geschiedenis van de psychologie
2) Maatschappij: socio-economische context & hoe men kijkt naar individu in de samenleving
3) Methode: wetenschappelijke methodologie (vnl. voor studie van het psychologische)
1.2. Verschillende invalshoeken
1.2.1. Socio-economische context
“It’s the economy, stupid” (Bill Clinton, 1992)
▪ Initieel gebruikt door Democraten voor nadruk op de economie in presidentscampagnes
▪ Tegenwoordig te pas en te onpas gebruikt
→ Economisch determinisme: veranderingen in economische factoren/relaties vormen
basis voor maatschappelijke/politieke evoluties
1.2.2. Maatschappelijk mensbeeld
Doorheen de geschiedenis veranderingen in hoe de mens zichzelf ziet en definieert
▪ Vb. niet altijd overtuiging dat men zelf richting kon geven aan het leven
▪ Vb. niet altijd geloof dat gevoelens noemenswaardig waren
→ Veranderingen kunnen worden samengevat als toename in individualisering
1.2.3. Wetenschappelijke ontwikkelingen
Doorheen de geschiedenis zocht men niet enkel naar waarheid, maar ook naar wat wetenschap
kenmerkt en wat een goede wet. methode is
→ Belangrijk om grote evoluties in wet. denken en wet. ideaalbeelden te kennen:
▪ Wet. verovering van de werkelijkheid verliep altijd moeilijk
▪ Pas vanaf 19eE trachtte men natuurwetenschappelijke aanpak te verruimen
▪ Pas vanaf 20eE wet. benaderingen uit geesteswetenschappen in academische psychologie
(wel al in praktijkgerichte psychologie in 19eE)
Belangrijkste wet. evoluties voor de psychologie:
Statistiek Belangrijk voor huidige psychologie
Filosofie ‘Moeder van de psychologie’
= Studie van het bewustzijn als ervaringsgegeven
Neurofysiologie ‘Vader van de psychologie’
= Studie van motorische en sensoriële lichamelijke processen
2 Geschiedenis van de psychologie © Dries Wouters
, 1.2.4. Studie van het psychologische
Voor 19eE Vnl. werk van filosofen
▪ Stellen doorheen de geschiedenis verschillende mensbeelden voor
▪ Belangrijk thema = studie van het bewustzijn (cf. Wundt, James …)
▪ Belangrijk thema = manier waarop zintuiglijke info bijdraagt tot kennis
Nadruk op bep. filosofische thema’s mogelijk door focus van vroegere geschied-
schrijvers op voorlopers van academische psychologie in Duitsland en de VS
→ Vnl. focus op functieleer
Vanaf 19eE Meer empirische onderbouwing
e
Vanaf 20 E Meer afzonderlijke domeinen in academische psychologie (naast functieleer)
− Individuele verschillen − Motivatie
− Emotie − Personen met psychische problemen
→ Ook praktijkgerichte psychologie krijgt meer aandacht
Geschiedenis van de psychologie behandelt in ideaal geval vier (samenhangende) onderwerpen:
1) Studie van het psychologische
o “Hoe wordt doorheen de geschiedenis naar psychologische fenomenen gekeken?”
2) Psychologie als aparte discipline
o “Wanneer komt de psychologie los van filosofische en fysiologische voorlopers?”
3) Institutionalisering van de psychologie
o “Wanneer wordt de psychologie erkend in onderwijs en onderzoek?”
4) Praktijkgerichte psychologie en professionele status van de psycholoog
o “Wanneer ontstaat de praktijkgerichte psychologie en wanneer krijgt ze erkenning?”
1.3. Tijdsperiode en tijdvakken
1.3.1. Tijdsperiode
Academische psychologie ontstaat in 19eE
▪ Stichter in Europa = Wilhelm Wundt (Duits fysioloog)
o 1879: ‘Psychologisches Institut’ opgericht in Leipzig (= eerste psychologisch labo)
o Eerste wetenschapper die zichzelf psycholoog noemde
▪ Stichter in VS = William James (Amerikaans fysioloog)
o 1889: leerstoel voor psychologie toegewezen in Harvard
o Doceerde als eerste vak ‘psychologie’ aan een Amerikaanse universiteit
1.3.2. Tijdvakken
500 – 1400 Middeleeuwen
1400 – 1600 Renaissance
1600 – 1700 Mechanisering van het wereldbeeld
1700 – 1800 Verlichting en Romantiek
1800 – 1900 Naar een moderne maatschappij
1900 – heden Naar een psychologische maatschappij
3 Geschiedenis van de psychologie © Dries Wouters
, Opdeling van de geschiedenis in eeuwen betekent niet dat tijdvakken strikt te onderscheiden zijn
▪ Eeuwen zijn puur gebaseerd op een jaartelling
→ Historische gebeurtenissen/evoluties negeren jaartellingen (behalve ‘fin de siècle’)
▪ Bep. ontwikkelingen kunnen doorlopen door verschillende eeuwen heen
Eeuw na eeuw wel veranderingen merkbaar
→ Historische ontwikkelingen zijn daarbij eerder continu proces
→ Niet altijd specifiek te linken aan bep. gebeurtenis in bep. jaar
1.4. Beperkingen
1.4.1. Vertekeningen
Eurocentrisme (‘selection bias’)
Cursus gaat enkel over Europese en Noord-Amerikaanse psychologische ontwikkelingen:
▪ Ev. bedreiging voor ecologische validiteit van psychologie
▪ Focus op ‘WEIRD’-people (= western, educated, industrialized, rich, democratic)
▪ Focus op witte pp’en (o.a. raciale vooroordelen, geen zwarte psychologen, foute conclusies …)
Gestroomlijnde visie op het verleden
Doel = representatief beeld van ontwikkelingen in bep. periode, maar…
▪ Enkel belangrijkste ontwikkelingen komen aan bod (waardoor nuances verloren gaan)
▪ Enkel werk van meest toonaangevende auteurs komt aan bod
o Maar: naast grote figuren werkten ook veel andere onderzoekers
o Maar: ook grote figuren kenden twijfels en mislukkingen
Witte mannen
Selectie van auteurs bestaat bijna alleen uit witte mannen
→ Weerspiegelt positie van de vrouw en van niet-witte mensen in het verleden
4 Geschiedenis van de psychologie © Dries Wouters
(P0M35A)
KUL – Bachelor in de psychologie
2024-2025 – SEM2
Docenten: R. Janssen
Cursus: Janssen, R. (2024). Kijken naar de mens. Owl Press.
1 Geschiedenis van de psychologie © Dries Wouters
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1. Basisstramien
Eigenschappen van deze cursus:
▪ Een geschiedenis van de psychologie ( de geschiedenis)
▪ Ook delen van maatschappij-, mentaliteits- en wetenschapsgeschiedenis (= bredere context)
Samenvatting van verschillende invalshoeken:
1) Mens: inhoudelijk werk van vnl. grote figuren uit geschiedenis van de psychologie
2) Maatschappij: socio-economische context & hoe men kijkt naar individu in de samenleving
3) Methode: wetenschappelijke methodologie (vnl. voor studie van het psychologische)
1.2. Verschillende invalshoeken
1.2.1. Socio-economische context
“It’s the economy, stupid” (Bill Clinton, 1992)
▪ Initieel gebruikt door Democraten voor nadruk op de economie in presidentscampagnes
▪ Tegenwoordig te pas en te onpas gebruikt
→ Economisch determinisme: veranderingen in economische factoren/relaties vormen
basis voor maatschappelijke/politieke evoluties
1.2.2. Maatschappelijk mensbeeld
Doorheen de geschiedenis veranderingen in hoe de mens zichzelf ziet en definieert
▪ Vb. niet altijd overtuiging dat men zelf richting kon geven aan het leven
▪ Vb. niet altijd geloof dat gevoelens noemenswaardig waren
→ Veranderingen kunnen worden samengevat als toename in individualisering
1.2.3. Wetenschappelijke ontwikkelingen
Doorheen de geschiedenis zocht men niet enkel naar waarheid, maar ook naar wat wetenschap
kenmerkt en wat een goede wet. methode is
→ Belangrijk om grote evoluties in wet. denken en wet. ideaalbeelden te kennen:
▪ Wet. verovering van de werkelijkheid verliep altijd moeilijk
▪ Pas vanaf 19eE trachtte men natuurwetenschappelijke aanpak te verruimen
▪ Pas vanaf 20eE wet. benaderingen uit geesteswetenschappen in academische psychologie
(wel al in praktijkgerichte psychologie in 19eE)
Belangrijkste wet. evoluties voor de psychologie:
Statistiek Belangrijk voor huidige psychologie
Filosofie ‘Moeder van de psychologie’
= Studie van het bewustzijn als ervaringsgegeven
Neurofysiologie ‘Vader van de psychologie’
= Studie van motorische en sensoriële lichamelijke processen
2 Geschiedenis van de psychologie © Dries Wouters
, 1.2.4. Studie van het psychologische
Voor 19eE Vnl. werk van filosofen
▪ Stellen doorheen de geschiedenis verschillende mensbeelden voor
▪ Belangrijk thema = studie van het bewustzijn (cf. Wundt, James …)
▪ Belangrijk thema = manier waarop zintuiglijke info bijdraagt tot kennis
Nadruk op bep. filosofische thema’s mogelijk door focus van vroegere geschied-
schrijvers op voorlopers van academische psychologie in Duitsland en de VS
→ Vnl. focus op functieleer
Vanaf 19eE Meer empirische onderbouwing
e
Vanaf 20 E Meer afzonderlijke domeinen in academische psychologie (naast functieleer)
− Individuele verschillen − Motivatie
− Emotie − Personen met psychische problemen
→ Ook praktijkgerichte psychologie krijgt meer aandacht
Geschiedenis van de psychologie behandelt in ideaal geval vier (samenhangende) onderwerpen:
1) Studie van het psychologische
o “Hoe wordt doorheen de geschiedenis naar psychologische fenomenen gekeken?”
2) Psychologie als aparte discipline
o “Wanneer komt de psychologie los van filosofische en fysiologische voorlopers?”
3) Institutionalisering van de psychologie
o “Wanneer wordt de psychologie erkend in onderwijs en onderzoek?”
4) Praktijkgerichte psychologie en professionele status van de psycholoog
o “Wanneer ontstaat de praktijkgerichte psychologie en wanneer krijgt ze erkenning?”
1.3. Tijdsperiode en tijdvakken
1.3.1. Tijdsperiode
Academische psychologie ontstaat in 19eE
▪ Stichter in Europa = Wilhelm Wundt (Duits fysioloog)
o 1879: ‘Psychologisches Institut’ opgericht in Leipzig (= eerste psychologisch labo)
o Eerste wetenschapper die zichzelf psycholoog noemde
▪ Stichter in VS = William James (Amerikaans fysioloog)
o 1889: leerstoel voor psychologie toegewezen in Harvard
o Doceerde als eerste vak ‘psychologie’ aan een Amerikaanse universiteit
1.3.2. Tijdvakken
500 – 1400 Middeleeuwen
1400 – 1600 Renaissance
1600 – 1700 Mechanisering van het wereldbeeld
1700 – 1800 Verlichting en Romantiek
1800 – 1900 Naar een moderne maatschappij
1900 – heden Naar een psychologische maatschappij
3 Geschiedenis van de psychologie © Dries Wouters
, Opdeling van de geschiedenis in eeuwen betekent niet dat tijdvakken strikt te onderscheiden zijn
▪ Eeuwen zijn puur gebaseerd op een jaartelling
→ Historische gebeurtenissen/evoluties negeren jaartellingen (behalve ‘fin de siècle’)
▪ Bep. ontwikkelingen kunnen doorlopen door verschillende eeuwen heen
Eeuw na eeuw wel veranderingen merkbaar
→ Historische ontwikkelingen zijn daarbij eerder continu proces
→ Niet altijd specifiek te linken aan bep. gebeurtenis in bep. jaar
1.4. Beperkingen
1.4.1. Vertekeningen
Eurocentrisme (‘selection bias’)
Cursus gaat enkel over Europese en Noord-Amerikaanse psychologische ontwikkelingen:
▪ Ev. bedreiging voor ecologische validiteit van psychologie
▪ Focus op ‘WEIRD’-people (= western, educated, industrialized, rich, democratic)
▪ Focus op witte pp’en (o.a. raciale vooroordelen, geen zwarte psychologen, foute conclusies …)
Gestroomlijnde visie op het verleden
Doel = representatief beeld van ontwikkelingen in bep. periode, maar…
▪ Enkel belangrijkste ontwikkelingen komen aan bod (waardoor nuances verloren gaan)
▪ Enkel werk van meest toonaangevende auteurs komt aan bod
o Maar: naast grote figuren werkten ook veel andere onderzoekers
o Maar: ook grote figuren kenden twijfels en mislukkingen
Witte mannen
Selectie van auteurs bestaat bijna alleen uit witte mannen
→ Weerspiegelt positie van de vrouw en van niet-witte mensen in het verleden
4 Geschiedenis van de psychologie © Dries Wouters
