H1: De zee
Citaten snappen, kan op examen gevraagd worden om te bespreken
Schriftelijk examen
Er zijn voorbeeldvragen
Vooral inzicht wordt beoordeeld
Prenten waarbij aan de les veel aandacht: leg uit aan de hand van die prenten
Geen lesopnames
1 De zee als metafoor
“De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij de visboer. Ze zijn als vissen die rondzwemmen
in een uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan; en wat de historicus vangt, hangt deels van het
toeval af, maar vooral van het deel van de oceaan dat hij kiest om te bevissen en de uitrusting die hij
kiest om te gebruiken - deze twee factoren worden natuurlijk bepaald door het soort vis dat hij wil
vangen. Over het algemeen krijgt de historicus het soort feiten dat hij wil. Geschiedenis is
interpretatie (Carr, 1961)”
Als je op visvangst gaat, is de plek waar je gaat vissen bepalend welk vis je gaat bovenhalen, je zal iets
meer met de vissen moeten doen dan ze uit de zee halen, je haalt ze boven met een betrachting en
die kan voor elk van ons verschillend zijn
Geschiedenis:
• Verleden = wat er gebeurd is
• Geschiedenis = studie van het verleden, een verhaal, geschiedenis is interpretatie ->
vergelijking vissen en visboer
• =/ statische wetenschap, maar constant in beweging
,Doorheen verleden veel geprobeerd om vat te krijgen op wat er gebeurd is -> poging om hele
wereldgeschiedenis in kaart te brengen
Ons wereldbeeld wordt vooral geuit in hoe we kaarten maken. Begint steeds met een bepaalde
benadering, bepaalde blik, … Dit is een chinese wereldkaart en wij zullen deze niet begrijpen
Turkse kaart, al iets herkenbaarder, maar nog steeds een kaart vanuit een bepaalde visie, bepaald
perspectief
Kaarten:
• Vaak het werk in opdracht van: overheden, handelsmaatschappij
• -> geven soort machtsverhouding aan
• Vaak een bepaald doel
Metafoor zee:
• Lijkt oneindig
• Wat bevindt er zich onder het water? -> moeilijk in te schatten
• Zee als metafoor van het verleden
o Wat we weten is beperkt
o Veranderd constant
Intra-geschiedenis (begrip kennen):
• Baskische auteur
• Vroeger geschiedenislessen: heel sterk politiek, militair
geïnspireerd, verschillende oorlogen -> ontbrak: ‘gewone
mensen’
, • Deze auteur: legt nadruk op gewone mensen
• “Het dagelijkse werk van de boeren, als stille koralen op de zeebodem, legt de fundamenten
waaruit de eilandjes van de waarneembare geschiedenis oprijzen”
• De eilandjes zouden er nooit gekomen zijn als je geen oog hebt voor wat eronder zit, hoe ze
zijn opgebouwd -> roept op in geschiedschrijving niet alleen in elites, monumenten, papieren
die hierop inzoomen “De valse traditie die begraven ligt in boeken en papieren en
monumenten en steen”, maar wat er op de oppervlakte afspeelde bij de gewone mensen
• -> sociale, economische geschiedenis, wat gewone mensen ervaarden
• We gaan de samenleving als geheel doorgronden en niet volgens de machthebbers
Tegenverhalen:
• Auteur
• Confronteert eilandbewoners confronteert hen met het
probleem; eigenlijk is de geschiedenis voor hen geschreven -
> metafoor met de zee
• De zee bracht hun: welvaart maar ook miserie (schepen met
kolonisatoren)
• “Waar zijn jullie monumenten, veldslagen en martelaren? Waar is jullie tribale herinnering?
Heren, in dat grijze gewelf. De zee. De zee heeft ze opgesloten. De zee is geschiedenis”
• Waar is jullie cultuur, niet afgestemd op verhaal eilandbewoners, hun cultuur -> geschiedenis
is hun altijd opgelegd van de kolonisator
• Richt zich naar zijn eigen volksgenoten, en zegt waar zijn julllie monumenten, jullie verhalen?
Kolonisatoren heeft jullie geschiedenis weggespoeld -> hier opnieuw naar opzoek gaan
2 Afbakenen van territoriale wateren
Afspraken internationaal: wat beschouwen als
• Territoriale wateren
o Veel politieke conflicten
o Strijd hierom: metafoor hoe geschiedenis geschreven wordt
o Canon: “gaat over culturele en historische onderwerpen die
we als samenleving belangrijk genoeg vinden om aan nieuwe
generaties en nieuwe inwoners mee te geven”
▪ Wat moet er hier in komen en wat niet
▪ “kiezen is verliezen”
▪ Vorige regering: NVA wou dit fixen -> als vorm van
manipulatie te orkestreren
▪ Wiens verhaal vertel je?
▪ = een spanningsveld overal ter wereld: over het schrijven van nationale
geschiedenis
• Schrijven we in dienst van een bepaald ideologie, beleidsmaker,
machthebber, …
▪ Niet beschouwen als eindpunt: het moet de beginvorm van de discussie
zijn: waarom dit belangrijk en dat niet? Waarom kies je dit?
, • Internationale wateren
Verzameling van prenten = noemt ’s Lands glorie
-> duidelijk ideologisch motief
Kaart linksvanboven:
• Oppervlakkig: handige kaart voor leerlingen Romeinse tijd te leren
• Staatsgrenzen van België op geprojecteerd
• Schone slaapster-theorie: België ontstaat in 1830, dus daarvoor spreken over België = onzin,
de suggestie de men geeft in geschiedenis = België heeft altijd al bestaan, maar als schone
slaapsters, pas in 1830 heeft de prins ons wakker gekust
o Het idee dat een volk, een natie altijd al heeft bestaan
o Maar dat de natie zich pas op een bepaald moment zich heeft ontwikkelt
Nationalisme: streven om grenzen van de natie te laten samenvallen met de grenzen van de staat ->
hangt af van in welke invulling van natie je gelooft
Natie:
• Extreem: hier geboren zijn en zelfde DNA hebben -> dan tot natie behoren
o Betekent dat migranten: nooit deel uit kunnen maken van natie
• Extreem: Iedereen kan deel uitmaken van een natie die dat wil = open grenzen
• Woord vervangen door gemeenschap
o Alle mensen waarmee we solidair willen zijn
o Met wie zijn we solidair?
• Moeilijk ten uitvoer gebracht
• Je bent welkom, maar niet zomaar: je moet waarden en normen delen, taal leren
o Hoe ver ga je in het stellen van voorwaarden?
• Hendrik Consience: De leeuw van Vlaanderen
o Bij uitstek Belgisch verhaal: Guldensporenslag 1302
Citaten snappen, kan op examen gevraagd worden om te bespreken
Schriftelijk examen
Er zijn voorbeeldvragen
Vooral inzicht wordt beoordeeld
Prenten waarbij aan de les veel aandacht: leg uit aan de hand van die prenten
Geen lesopnames
1 De zee als metafoor
“De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij de visboer. Ze zijn als vissen die rondzwemmen
in een uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan; en wat de historicus vangt, hangt deels van het
toeval af, maar vooral van het deel van de oceaan dat hij kiest om te bevissen en de uitrusting die hij
kiest om te gebruiken - deze twee factoren worden natuurlijk bepaald door het soort vis dat hij wil
vangen. Over het algemeen krijgt de historicus het soort feiten dat hij wil. Geschiedenis is
interpretatie (Carr, 1961)”
Als je op visvangst gaat, is de plek waar je gaat vissen bepalend welk vis je gaat bovenhalen, je zal iets
meer met de vissen moeten doen dan ze uit de zee halen, je haalt ze boven met een betrachting en
die kan voor elk van ons verschillend zijn
Geschiedenis:
• Verleden = wat er gebeurd is
• Geschiedenis = studie van het verleden, een verhaal, geschiedenis is interpretatie ->
vergelijking vissen en visboer
• =/ statische wetenschap, maar constant in beweging
,Doorheen verleden veel geprobeerd om vat te krijgen op wat er gebeurd is -> poging om hele
wereldgeschiedenis in kaart te brengen
Ons wereldbeeld wordt vooral geuit in hoe we kaarten maken. Begint steeds met een bepaalde
benadering, bepaalde blik, … Dit is een chinese wereldkaart en wij zullen deze niet begrijpen
Turkse kaart, al iets herkenbaarder, maar nog steeds een kaart vanuit een bepaalde visie, bepaald
perspectief
Kaarten:
• Vaak het werk in opdracht van: overheden, handelsmaatschappij
• -> geven soort machtsverhouding aan
• Vaak een bepaald doel
Metafoor zee:
• Lijkt oneindig
• Wat bevindt er zich onder het water? -> moeilijk in te schatten
• Zee als metafoor van het verleden
o Wat we weten is beperkt
o Veranderd constant
Intra-geschiedenis (begrip kennen):
• Baskische auteur
• Vroeger geschiedenislessen: heel sterk politiek, militair
geïnspireerd, verschillende oorlogen -> ontbrak: ‘gewone
mensen’
, • Deze auteur: legt nadruk op gewone mensen
• “Het dagelijkse werk van de boeren, als stille koralen op de zeebodem, legt de fundamenten
waaruit de eilandjes van de waarneembare geschiedenis oprijzen”
• De eilandjes zouden er nooit gekomen zijn als je geen oog hebt voor wat eronder zit, hoe ze
zijn opgebouwd -> roept op in geschiedschrijving niet alleen in elites, monumenten, papieren
die hierop inzoomen “De valse traditie die begraven ligt in boeken en papieren en
monumenten en steen”, maar wat er op de oppervlakte afspeelde bij de gewone mensen
• -> sociale, economische geschiedenis, wat gewone mensen ervaarden
• We gaan de samenleving als geheel doorgronden en niet volgens de machthebbers
Tegenverhalen:
• Auteur
• Confronteert eilandbewoners confronteert hen met het
probleem; eigenlijk is de geschiedenis voor hen geschreven -
> metafoor met de zee
• De zee bracht hun: welvaart maar ook miserie (schepen met
kolonisatoren)
• “Waar zijn jullie monumenten, veldslagen en martelaren? Waar is jullie tribale herinnering?
Heren, in dat grijze gewelf. De zee. De zee heeft ze opgesloten. De zee is geschiedenis”
• Waar is jullie cultuur, niet afgestemd op verhaal eilandbewoners, hun cultuur -> geschiedenis
is hun altijd opgelegd van de kolonisator
• Richt zich naar zijn eigen volksgenoten, en zegt waar zijn julllie monumenten, jullie verhalen?
Kolonisatoren heeft jullie geschiedenis weggespoeld -> hier opnieuw naar opzoek gaan
2 Afbakenen van territoriale wateren
Afspraken internationaal: wat beschouwen als
• Territoriale wateren
o Veel politieke conflicten
o Strijd hierom: metafoor hoe geschiedenis geschreven wordt
o Canon: “gaat over culturele en historische onderwerpen die
we als samenleving belangrijk genoeg vinden om aan nieuwe
generaties en nieuwe inwoners mee te geven”
▪ Wat moet er hier in komen en wat niet
▪ “kiezen is verliezen”
▪ Vorige regering: NVA wou dit fixen -> als vorm van
manipulatie te orkestreren
▪ Wiens verhaal vertel je?
▪ = een spanningsveld overal ter wereld: over het schrijven van nationale
geschiedenis
• Schrijven we in dienst van een bepaald ideologie, beleidsmaker,
machthebber, …
▪ Niet beschouwen als eindpunt: het moet de beginvorm van de discussie
zijn: waarom dit belangrijk en dat niet? Waarom kies je dit?
, • Internationale wateren
Verzameling van prenten = noemt ’s Lands glorie
-> duidelijk ideologisch motief
Kaart linksvanboven:
• Oppervlakkig: handige kaart voor leerlingen Romeinse tijd te leren
• Staatsgrenzen van België op geprojecteerd
• Schone slaapster-theorie: België ontstaat in 1830, dus daarvoor spreken over België = onzin,
de suggestie de men geeft in geschiedenis = België heeft altijd al bestaan, maar als schone
slaapsters, pas in 1830 heeft de prins ons wakker gekust
o Het idee dat een volk, een natie altijd al heeft bestaan
o Maar dat de natie zich pas op een bepaald moment zich heeft ontwikkelt
Nationalisme: streven om grenzen van de natie te laten samenvallen met de grenzen van de staat ->
hangt af van in welke invulling van natie je gelooft
Natie:
• Extreem: hier geboren zijn en zelfde DNA hebben -> dan tot natie behoren
o Betekent dat migranten: nooit deel uit kunnen maken van natie
• Extreem: Iedereen kan deel uitmaken van een natie die dat wil = open grenzen
• Woord vervangen door gemeenschap
o Alle mensen waarmee we solidair willen zijn
o Met wie zijn we solidair?
• Moeilijk ten uitvoer gebracht
• Je bent welkom, maar niet zomaar: je moet waarden en normen delen, taal leren
o Hoe ver ga je in het stellen van voorwaarden?
• Hendrik Consience: De leeuw van Vlaanderen
o Bij uitstek Belgisch verhaal: Guldensporenslag 1302
