medisch
persoonlijkheidsstoornissen en borderline
geeft een definitie van persoonlijkheidsstoornissen en kan verschillende
vormen benoemen;
De persoonlijkheid van een mens is het geheel van karakteristieken die aan
een persoon kunnen worden toegekend. Dit geheel van eigenschappen
bepaalt de manier waarop deze persoon verschillende situaties zal reageren,
de manier waarop hij denkt en waardoor hij gemotiveerd zal doen
Wanneer iemand extreme variaties van 'gewone' karaktertrekken vertoont
en zich daarom niet meer goed kan aanpassen aan de omgeving, spreken
we van een persoonlijkheidsstoornis.
Iemand is bijvoorbeeld extreem jaloers, extreem verlegen, extreem perfectionistisch of extreem gevoelig voor
kritiek en ervaart daardoor allerlei problemen in het dagelijks leven. Als iemand wél extreme
persoonlijkheidstrekken vertoont, maar er is géén sprake van persoonlijke problemen of problemen in de werk-
of sociale omgeving, mag je niet spreken van een stoornis.
Kenmerken van mensen met een persoonlijkheidsstoornis zijn:
persoonlijk en/of sociaal vastlopen door de manier waarop zij omgaan met zichzelf en anderen;
ondervinden daarnaast anderen, zelf veel hinder van;
hebben naast het vastlopen last van een verscheidenheid aan, dikwijls wisselende, psychische problemen zoals
angststoornissen, depressiviteit, emotionele instabiliteit en impulsiviteit.
Welke vormen van persoonlijkheidsstoornis zijn er?
Er zijn 10 specifieke persoonlijkheidsstoornissen beschreven, verdeeld over 3 groepen, die qua gedrag,
uitingsvorm en ernst van de klachten, erg kunnen verschillen. Mensen met persoonlijkheidsproblematiek
kunnen zeer verschillend zijn en/of reageren.
Er zijn verschillende persoonlijkheidsstoornis clusters:
Cluster A
paranoïde persoonlijkheidsstoornis
schizoïde persoonlijkheidsstoornis
schizotypische persoonlijkheidsstoornis
Cluster B
borderline persoonlijkheidsstoornis
antisociale persoonlijkheidsstoornis
theatrale persoonlijkheidsstoornis
narcistische persoonlijkheidsstoornis
Cluster C
ontwijkende persoonlijkheidsstoornis
afhankelijke persoonlijkheidsstoornis
dwangmatige / obsessief compulsieve persoonlijkheidsstoornis
,Het bepalende kenmerk van de paranoïde-persoonlijkheidsstoornis (A) is een diepgaande achterdocht, de
neiging om het gedrag van anderen te interpreteren als opzettelijk bedreigend of vernederend. Mensen met
deze stoornis zijn extreem wantrouwig jegens anderen en hun relaties hebben daaronder te lijden. Het wordt
gekenmerkt door ongerechtvaardigde wantrouwen en de aarzeling om anderen in vertrouwen te nemen.
Het belangrijkste kenmerk van de schizoïde-persoonlijkheidsstoornis (A) is sociale isolatie. Deze mensen
worden vaak beschreven als eenlingen of excentriekelingen: ze hebben geen belangstelling voor sociale
relaties. Ook lijken ze vlak, afstandelijk en koel.
De diagnose schizotypische-persoonlijkheidsstoornis (A) is van toepassing op mensen die problemen hebben
met het vormen van hechte relaties en van wie het gedrag, de manier van doen en gedachtepatronen vreemd
of eigenaardig zijn, maar niet zo afwijkend dat ze voor de diagnose schizofrenie in aanmerking komen. Ze
hebben geen samenhangend zelfbeeld.
Mensen met een antisociale-persoonlijkheidsstoornis (B) zijn antisociaal in de zin dat ze dikwijls de rechten van
anderen schenden, zich niet aan sociale normen en conventies storen, en in sommige gevallen, de wet
overtreden.
kan een ziekteanalyse van Borderline maken adhv format: hoe bestudeer ik een ziektebeeld en dit toepassen
op een casus.
Om welke ziekte gaat het?
‘borderline persoonlijkheidsstoornis’
De borderline persoonlijkheidsstoornis is een psychische stoornis waarbij je sterke stemmingswisselingen
vertoont, moeite hebt om stabiele relaties te vormen en vaak bang bent om in de steek te worden gelaten
Symptomatologie
Het is belangrijk om te weten dat mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis onderling erg van elkaar
kunnen verschillen en dat er naast BPS ook andere psychische problemen mee kunnen spelen.
Symptomen die op Borderline kunnen wijzen zijn:
➔ Automutilatie
➔ Dissociatieve verschijnselen
➔ Gevoel van leegte/eenzaamheid
➔ Impulsiviteit
➔ Moeite met contacten (te durven) aangaan/onderhouden
➔ Negatief zelfbeeld
➔ Stemmingswisselingen
➔ Suïcidale gedachtes/pogingen
➔ Verlatingsangst
➔ Woede-uitbarstingen
➔ Zwart/wit (alles of niets)-denken
De binnenwereld ziet er anders uit:
➔ Angst, soms door agressie bedekt
➔ Eenzaamheid, zelfs in gezelschap
➔ Enorme leegte, niet weten wat je wilt, voelt of vindt
➔ Een grote kloof tussen gevoel en verstand
, ➔ Regelmatig ook op onverwachte momenten overspoeld raken door heftige emoties die moeilijk te
verdragen zijn
➔ Grote onzekerheid, depressieve gevoelens, enorme spanning
➔ Permanent controle willen houden over alles en iedereen
➔ Steeds maar denken voor anderen en dit op jezelf betrekken (negatief)
➔ Alles perfect willen doen uit angst voor afwijzing
(Stichting Borderline, 2020)
etiologie
De oorzaken van de borderline persoonlijkheidsstoornis zijn niet goed bekend. Bijna altijd gaat het om een
combinatie van factoren, waarbij elke factor een bijdrage kan leveren aan het ontstaan van de stoornis.
❖ Aanleg: Impulsiviteit en stemmingslabiliteit zijn mogelijk in aanleg al aanwezig.
❖ Psychologische factoren: In de levensgeschiedenis van veel borderlinepatiënten komen ingrijpende
ervaringen voor. Bijvoorbeeld een instabiele ouderlijke gezinssituatie, emotionele verwaarlozing,
agressie, seksueel misbruik. Mede hierdoor hebben veel patiënten moeite met het aangaan van een
(langdurige) band met andere mensen. Er is aan de ene kant een sterke behoefte aan contact met
anderen, maar tegelijk bestaat hiervoor veel angst. Die ander kan je immers in de steek laten of het
vertrouwen schaden.
❖ Maatschappelijke omstandigheden: Sommige deskundigen menen dat het wegvallen van
maatschappelijke zekerheden (familie-, buurt- en kerkleven) van belang is. Mensen voelen zich
eenzaam, meer op zichzelf teruggeworpen en minder veilig.
Omdat er in de levensloop en levensomstandigheden zoveel instabiliteit te vinden is, is één van de
hoofddoelen in de behandeling het vinden van stabiliteit.
(Hersenstichting, 2023a)
diagnostiek
therapie
Op welke manier kan de ziekte behandeld worden?
De diagnose borderline persoonlijkheidsstoornis wordt vastgesteld na een uitvoerig onderzoek.Een borderline
persoonlijkheidsstoornis is meestal goed te behandelen. Een behandeling kan je klachten verminderen en soms
ook zorgen dat je van de stoornis geneest. Als je de diagnose krijgt, dan bepaal je samen met je behandelaar
wat de beste behandeling voor je is.
Vaak kiest je behandelaar eerst voor een speciale soort therapie: psychotherapie. Er bestaan verschillende
soorten psychotherapie. Zoals Dialectische Gedragstherapie (DGT), Mentalization Based Treatment (MBT),
Schematherapie (Schema Focused Therapy of SFT), Transference Focused Psychotherapy (TFP) en Acceptance
and Commitment Therapy (ACT). De precieze aanpak verschilt per therapie.
Ook is er een training waarmee je meer grip op je emoties kunt krijgen: de
Vaardigheidstraining Emotie Regulatie Stoornis (VERS). En er zijn medicijnen die
sommige klachten kunnen verminderen. Bijvoorbeeld als je humeur ernstig wisselt.
Bij een borderline persoonlijkheidsstoornis heb je vaak ook last van andere
aandoeningen. Zoals een psychose of verslaving. Als dat zo is, heb je mogelijk ook 1
of meer andere behandelingen nodig.
(Diagnostiek, z.d.)
(Stichting Borderline, 2020b)
prognose
, De stoornis is ernstig en complex; circa tien procent overlijdt als gevolg van zelfdoding. Toch blijkt de prognose
ook weer niet voor iedereen slecht; na het veertigste jaar gaat het met de helft van de patiënten zoveel beter
dat zij niet meer aan de DSM-criteria voor de stoornis voldoen.
verpleegkundige relevantie
Tot welke verpleegkundige problemen, doelstellingen en interventies kom je op basis van de medische
informatie en op basis van de situatie van de patiënt?
Verpleegkundige problemen:
Het is aan te bevelen dat verpleegkundigen en andere hulpverleners die werken met patiënten met een
persoonlijkheidsstoornis voortdurend scholing, vaardigheidstraining en intervisie volgen.
Het is aan te bevelen dat verpleegkundigen met hun houding herstel van patiënten met een
persoonlijkheidsstoornis stimuleren door hoop uit te stralen, present te zijn, aan te sluiten bij de patiënt en
diens kracht, en gericht te zijn op het verlichten van lijden en vergroten van autonomie.
Het is aan te bevelen dat verpleegkundigen voortdurend de therapeutisch relatie bewaken en waar nodig
herstellen, en dat zij over de competenties beschikken zoals deze zijn geformuleerd in de Zorgstandaard
Persoonlijkheidsstoornissen.
Overige
Preventie
Valt de ziekte te voorkomen? Zo ja, hoe?
Voor de omgang met mensen met een borderline-persoonlijkheidsstoornis zijn de volgende punten van belang:
- Stel lage, haalbare doelen die op korte termijn te bereiken zijn
- Negeer de client niet, daar wordt de persoon angstig van
- Betrek familielieden van de cliënt bij de zorg en probeer zijn sociale steun te verstevigen
- Laat weten wat je doet als je niet op de afdeling bent om te voorkomen dat de cliënt op een negatieve manier
gaat fantaseren
- Ga er vanuit dat de cliënten met Borderline moeten leren leven met hun beperkingen, ze het beste lijken te
functioneren als ze zich niet helemaal veilig voelen en veel moet worden verteld.
Epidemiologie
Welke statistische cijfers zijn er bekend over het vóórkomen van de ziekte en over de genezing?
Een borderline persoonlijkheidsstoornis komt voor bij 1 tot 2 procent van de bevolking. In Nederland gaat het
om 150.000 tot 200.000 patiënten. Het merendeel is vrouw. Mannen krijgen vaker de diagnose antisociale
persoonlijkheidsstoornis, en belanden ook vaker in het justitiële circuit.
benoemt de prevalentie van borderline en verslaving en licht het verband toe. D: kan een definitie geven van
automutilatie.
Wat is automutilatie?
Het betekent dat je verwondingen of letsel aan je eigen huid of lichaam
toebrengt, zonder dat je daarbij de intentie hebt je leven te willen beëindigen.
Vormen van zelfbeschadiging zijn snijden, krassen, krabben, branden, haren
trekken, hoofdbonken, schadelijke stoffen innemen of voorwerpen in het
lichaam brengen.
persoonlijkheidsstoornissen en borderline
geeft een definitie van persoonlijkheidsstoornissen en kan verschillende
vormen benoemen;
De persoonlijkheid van een mens is het geheel van karakteristieken die aan
een persoon kunnen worden toegekend. Dit geheel van eigenschappen
bepaalt de manier waarop deze persoon verschillende situaties zal reageren,
de manier waarop hij denkt en waardoor hij gemotiveerd zal doen
Wanneer iemand extreme variaties van 'gewone' karaktertrekken vertoont
en zich daarom niet meer goed kan aanpassen aan de omgeving, spreken
we van een persoonlijkheidsstoornis.
Iemand is bijvoorbeeld extreem jaloers, extreem verlegen, extreem perfectionistisch of extreem gevoelig voor
kritiek en ervaart daardoor allerlei problemen in het dagelijks leven. Als iemand wél extreme
persoonlijkheidstrekken vertoont, maar er is géén sprake van persoonlijke problemen of problemen in de werk-
of sociale omgeving, mag je niet spreken van een stoornis.
Kenmerken van mensen met een persoonlijkheidsstoornis zijn:
persoonlijk en/of sociaal vastlopen door de manier waarop zij omgaan met zichzelf en anderen;
ondervinden daarnaast anderen, zelf veel hinder van;
hebben naast het vastlopen last van een verscheidenheid aan, dikwijls wisselende, psychische problemen zoals
angststoornissen, depressiviteit, emotionele instabiliteit en impulsiviteit.
Welke vormen van persoonlijkheidsstoornis zijn er?
Er zijn 10 specifieke persoonlijkheidsstoornissen beschreven, verdeeld over 3 groepen, die qua gedrag,
uitingsvorm en ernst van de klachten, erg kunnen verschillen. Mensen met persoonlijkheidsproblematiek
kunnen zeer verschillend zijn en/of reageren.
Er zijn verschillende persoonlijkheidsstoornis clusters:
Cluster A
paranoïde persoonlijkheidsstoornis
schizoïde persoonlijkheidsstoornis
schizotypische persoonlijkheidsstoornis
Cluster B
borderline persoonlijkheidsstoornis
antisociale persoonlijkheidsstoornis
theatrale persoonlijkheidsstoornis
narcistische persoonlijkheidsstoornis
Cluster C
ontwijkende persoonlijkheidsstoornis
afhankelijke persoonlijkheidsstoornis
dwangmatige / obsessief compulsieve persoonlijkheidsstoornis
,Het bepalende kenmerk van de paranoïde-persoonlijkheidsstoornis (A) is een diepgaande achterdocht, de
neiging om het gedrag van anderen te interpreteren als opzettelijk bedreigend of vernederend. Mensen met
deze stoornis zijn extreem wantrouwig jegens anderen en hun relaties hebben daaronder te lijden. Het wordt
gekenmerkt door ongerechtvaardigde wantrouwen en de aarzeling om anderen in vertrouwen te nemen.
Het belangrijkste kenmerk van de schizoïde-persoonlijkheidsstoornis (A) is sociale isolatie. Deze mensen
worden vaak beschreven als eenlingen of excentriekelingen: ze hebben geen belangstelling voor sociale
relaties. Ook lijken ze vlak, afstandelijk en koel.
De diagnose schizotypische-persoonlijkheidsstoornis (A) is van toepassing op mensen die problemen hebben
met het vormen van hechte relaties en van wie het gedrag, de manier van doen en gedachtepatronen vreemd
of eigenaardig zijn, maar niet zo afwijkend dat ze voor de diagnose schizofrenie in aanmerking komen. Ze
hebben geen samenhangend zelfbeeld.
Mensen met een antisociale-persoonlijkheidsstoornis (B) zijn antisociaal in de zin dat ze dikwijls de rechten van
anderen schenden, zich niet aan sociale normen en conventies storen, en in sommige gevallen, de wet
overtreden.
kan een ziekteanalyse van Borderline maken adhv format: hoe bestudeer ik een ziektebeeld en dit toepassen
op een casus.
Om welke ziekte gaat het?
‘borderline persoonlijkheidsstoornis’
De borderline persoonlijkheidsstoornis is een psychische stoornis waarbij je sterke stemmingswisselingen
vertoont, moeite hebt om stabiele relaties te vormen en vaak bang bent om in de steek te worden gelaten
Symptomatologie
Het is belangrijk om te weten dat mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis onderling erg van elkaar
kunnen verschillen en dat er naast BPS ook andere psychische problemen mee kunnen spelen.
Symptomen die op Borderline kunnen wijzen zijn:
➔ Automutilatie
➔ Dissociatieve verschijnselen
➔ Gevoel van leegte/eenzaamheid
➔ Impulsiviteit
➔ Moeite met contacten (te durven) aangaan/onderhouden
➔ Negatief zelfbeeld
➔ Stemmingswisselingen
➔ Suïcidale gedachtes/pogingen
➔ Verlatingsangst
➔ Woede-uitbarstingen
➔ Zwart/wit (alles of niets)-denken
De binnenwereld ziet er anders uit:
➔ Angst, soms door agressie bedekt
➔ Eenzaamheid, zelfs in gezelschap
➔ Enorme leegte, niet weten wat je wilt, voelt of vindt
➔ Een grote kloof tussen gevoel en verstand
, ➔ Regelmatig ook op onverwachte momenten overspoeld raken door heftige emoties die moeilijk te
verdragen zijn
➔ Grote onzekerheid, depressieve gevoelens, enorme spanning
➔ Permanent controle willen houden over alles en iedereen
➔ Steeds maar denken voor anderen en dit op jezelf betrekken (negatief)
➔ Alles perfect willen doen uit angst voor afwijzing
(Stichting Borderline, 2020)
etiologie
De oorzaken van de borderline persoonlijkheidsstoornis zijn niet goed bekend. Bijna altijd gaat het om een
combinatie van factoren, waarbij elke factor een bijdrage kan leveren aan het ontstaan van de stoornis.
❖ Aanleg: Impulsiviteit en stemmingslabiliteit zijn mogelijk in aanleg al aanwezig.
❖ Psychologische factoren: In de levensgeschiedenis van veel borderlinepatiënten komen ingrijpende
ervaringen voor. Bijvoorbeeld een instabiele ouderlijke gezinssituatie, emotionele verwaarlozing,
agressie, seksueel misbruik. Mede hierdoor hebben veel patiënten moeite met het aangaan van een
(langdurige) band met andere mensen. Er is aan de ene kant een sterke behoefte aan contact met
anderen, maar tegelijk bestaat hiervoor veel angst. Die ander kan je immers in de steek laten of het
vertrouwen schaden.
❖ Maatschappelijke omstandigheden: Sommige deskundigen menen dat het wegvallen van
maatschappelijke zekerheden (familie-, buurt- en kerkleven) van belang is. Mensen voelen zich
eenzaam, meer op zichzelf teruggeworpen en minder veilig.
Omdat er in de levensloop en levensomstandigheden zoveel instabiliteit te vinden is, is één van de
hoofddoelen in de behandeling het vinden van stabiliteit.
(Hersenstichting, 2023a)
diagnostiek
therapie
Op welke manier kan de ziekte behandeld worden?
De diagnose borderline persoonlijkheidsstoornis wordt vastgesteld na een uitvoerig onderzoek.Een borderline
persoonlijkheidsstoornis is meestal goed te behandelen. Een behandeling kan je klachten verminderen en soms
ook zorgen dat je van de stoornis geneest. Als je de diagnose krijgt, dan bepaal je samen met je behandelaar
wat de beste behandeling voor je is.
Vaak kiest je behandelaar eerst voor een speciale soort therapie: psychotherapie. Er bestaan verschillende
soorten psychotherapie. Zoals Dialectische Gedragstherapie (DGT), Mentalization Based Treatment (MBT),
Schematherapie (Schema Focused Therapy of SFT), Transference Focused Psychotherapy (TFP) en Acceptance
and Commitment Therapy (ACT). De precieze aanpak verschilt per therapie.
Ook is er een training waarmee je meer grip op je emoties kunt krijgen: de
Vaardigheidstraining Emotie Regulatie Stoornis (VERS). En er zijn medicijnen die
sommige klachten kunnen verminderen. Bijvoorbeeld als je humeur ernstig wisselt.
Bij een borderline persoonlijkheidsstoornis heb je vaak ook last van andere
aandoeningen. Zoals een psychose of verslaving. Als dat zo is, heb je mogelijk ook 1
of meer andere behandelingen nodig.
(Diagnostiek, z.d.)
(Stichting Borderline, 2020b)
prognose
, De stoornis is ernstig en complex; circa tien procent overlijdt als gevolg van zelfdoding. Toch blijkt de prognose
ook weer niet voor iedereen slecht; na het veertigste jaar gaat het met de helft van de patiënten zoveel beter
dat zij niet meer aan de DSM-criteria voor de stoornis voldoen.
verpleegkundige relevantie
Tot welke verpleegkundige problemen, doelstellingen en interventies kom je op basis van de medische
informatie en op basis van de situatie van de patiënt?
Verpleegkundige problemen:
Het is aan te bevelen dat verpleegkundigen en andere hulpverleners die werken met patiënten met een
persoonlijkheidsstoornis voortdurend scholing, vaardigheidstraining en intervisie volgen.
Het is aan te bevelen dat verpleegkundigen met hun houding herstel van patiënten met een
persoonlijkheidsstoornis stimuleren door hoop uit te stralen, present te zijn, aan te sluiten bij de patiënt en
diens kracht, en gericht te zijn op het verlichten van lijden en vergroten van autonomie.
Het is aan te bevelen dat verpleegkundigen voortdurend de therapeutisch relatie bewaken en waar nodig
herstellen, en dat zij over de competenties beschikken zoals deze zijn geformuleerd in de Zorgstandaard
Persoonlijkheidsstoornissen.
Overige
Preventie
Valt de ziekte te voorkomen? Zo ja, hoe?
Voor de omgang met mensen met een borderline-persoonlijkheidsstoornis zijn de volgende punten van belang:
- Stel lage, haalbare doelen die op korte termijn te bereiken zijn
- Negeer de client niet, daar wordt de persoon angstig van
- Betrek familielieden van de cliënt bij de zorg en probeer zijn sociale steun te verstevigen
- Laat weten wat je doet als je niet op de afdeling bent om te voorkomen dat de cliënt op een negatieve manier
gaat fantaseren
- Ga er vanuit dat de cliënten met Borderline moeten leren leven met hun beperkingen, ze het beste lijken te
functioneren als ze zich niet helemaal veilig voelen en veel moet worden verteld.
Epidemiologie
Welke statistische cijfers zijn er bekend over het vóórkomen van de ziekte en over de genezing?
Een borderline persoonlijkheidsstoornis komt voor bij 1 tot 2 procent van de bevolking. In Nederland gaat het
om 150.000 tot 200.000 patiënten. Het merendeel is vrouw. Mannen krijgen vaker de diagnose antisociale
persoonlijkheidsstoornis, en belanden ook vaker in het justitiële circuit.
benoemt de prevalentie van borderline en verslaving en licht het verband toe. D: kan een definitie geven van
automutilatie.
Wat is automutilatie?
Het betekent dat je verwondingen of letsel aan je eigen huid of lichaam
toebrengt, zonder dat je daarbij de intentie hebt je leven te willen beëindigen.
Vormen van zelfbeschadiging zijn snijden, krassen, krabben, branden, haren
trekken, hoofdbonken, schadelijke stoffen innemen of voorwerpen in het
lichaam brengen.
