2. De oudheid
2.1. Griekse theater
zesde eeuw voor Christus begon Athene grote bloei op economisch/cultureel
gebied. hoogtepunt werd bereikt onder Pericles, rond 450 v. Chr., toen Athene
onbetwist geestelijke centrum was Griekenland. specifieke Atheense genres, de
tragedie en de komedie, kwamen tot grote bloei.
2.1.1. Tragedie
a) ontstaan
Dionysos (Bacchus Romeinen) god wijn/vruchtbaarheid. Vereerd rituelen,
religieuze ceremonies. Bij Rituelen zong koor liederen: dithyramben. Dithyrambe
vertelde leven Dionysos.
Arion eerste dithyrambedichter.
Thespis eerste koorleider, maakte zich los koor, trad met koor in dialoog, is basis
tragedie: dialoog ontstaat. Thespis wordt gezien uitvinder van tragedie.
Thespis vond het mom uit: toneelkostuum met masker. Verruimde toneelstof ->
puur religieuze verdween + verhalen halfgoden/helden. Ook eerste rondgereisd
koor, als eerste theatergezelschap.
b) Thema’s
Thema’s Griekse drama komen Griekse mythen/ legendes: Trojaanse oorlog,
koningshuis van Thebe (waartoe Oedipus behoort), …
c) personages
In klassieke toneelstukken ontwikkelde dramatisch conflict altijd zelfde manier: of
tussen goden en mensen, of tussen personages. Zijn belangrijkste personages uit
tragedie:
- protagonist: hoofdrolspeler
- antagonist: tegenspeler, meestal hoofdrolspeler crisis aandoet; bedreiger,
kweller
- tritagonist: derde speler, verzoener of diegene waar protagonist en antagonist
over twisten
Grote rol koor. Voorgeschiedenis, commentaar, samenvatten.
d) opvoeringspraktijk
- Maskers gaven rolwisselingen aan, ontsloten hele gezicht, stereotype (bv. oude
man, koning, slaaf, …).
- Zorgden personages herkenbaar waren voor publiek.
- Maskers vrij grote mondopening trechter als megafoon. Acteurs achterste rijen
verstaanbaar.
- Acteurs droegen cothurnen: soepele laarzen met verhoogde zool. Houten zool
20 cm hoog.
- Kleding die acteurs droegen: lange, rijkversierde gewaden tot op grond vielen
cothurnen bedekten.
Spelers tragedie enkel mannen, drie spelers, 1 hoofdrol, andere rollen
worden verdeeld onder twee andere mannen.
Bv. 2de bedrijf Antigone -> maskers nodig anders onmogelijk.
Voorstellingen duurde van ‘s morgens tot ’s avonds, dag na dag zelfde,
hoorde bij andere activiteiten
, 3 tragedies en 1 komedie
Publiek kritisch -> snel boegeroep, gestampt of gesis.
Publiek eten en drinken
Ordehandhavers, rellen = doodstraf
Grieks theater nauw verbonden politiek en samenleving die tijd
Verwijzingen actualiteit
Theater bevestigde democratie, samenhorigheid, respect, maar kon ook
zaken ter discussie brengen, kritiseren.
Religieus gebouw, deel heiligdom. Grieks heiligdom is uitgestrekt geheel,
diverse gebouwen met religieuze bestemming. Omvat temenos (openbare
aan god gewijde ruimte), altaar offers, plaats rituele reiniging en
cultusbeeld, in tempel stond opgesteld.
Weinig, geen decor, -> statisch en declamatorisch . Sterk gestileerde luide
voordracht met gebaren
1. Orchestra
2. Skènè met daarop theologeon
3. Proskenion/logeion
4. Theatron
5. Parados
e) korte inhoud enkele werken
drie grote tragedieschrijvers uit 5de eeuw v. Chr.: Aischylos, Sophocles, Euripides.
Aischylos:
Agamemnon
A offerde dochter Iphigineia voor gunstige wind -> naar Troje varen. I werd
gered door Goden.
Maar A zijn vrouw kon niet vergeven en neemt minnaar terwijl A in Troje
is.
Als A terugkeert na Trojaanse oorlog als overwinnaar met Trojaanse slavin
word hij door vrouw Klytaemnestra en minnaar vermoord in bad.
Prometheus
Hij was hoogmoedig, stal vuur Goden. Gestraft , werd aan berg
vastgeketend, arend pikte lever uit maar groeide opnieuw aan.
Sophocles:
Elektra
E is dochter Agamemnon, vraagt aan broer Orestes om moeder te
vermoorden. Wreken moord vader.
Koning Oedipus
O vlucht weg ouders (pleegouders blijkt later) door orakel. (je zal vader
vermoorden en moeder trouwen)
Kruispunt conflict oude man die hij doodt
Lost raadsel sfinx op en mag trouwen met koningin van Thebe.
Pest breekt uit -> Goden boos. O wil weten ?
2.1. Griekse theater
zesde eeuw voor Christus begon Athene grote bloei op economisch/cultureel
gebied. hoogtepunt werd bereikt onder Pericles, rond 450 v. Chr., toen Athene
onbetwist geestelijke centrum was Griekenland. specifieke Atheense genres, de
tragedie en de komedie, kwamen tot grote bloei.
2.1.1. Tragedie
a) ontstaan
Dionysos (Bacchus Romeinen) god wijn/vruchtbaarheid. Vereerd rituelen,
religieuze ceremonies. Bij Rituelen zong koor liederen: dithyramben. Dithyrambe
vertelde leven Dionysos.
Arion eerste dithyrambedichter.
Thespis eerste koorleider, maakte zich los koor, trad met koor in dialoog, is basis
tragedie: dialoog ontstaat. Thespis wordt gezien uitvinder van tragedie.
Thespis vond het mom uit: toneelkostuum met masker. Verruimde toneelstof ->
puur religieuze verdween + verhalen halfgoden/helden. Ook eerste rondgereisd
koor, als eerste theatergezelschap.
b) Thema’s
Thema’s Griekse drama komen Griekse mythen/ legendes: Trojaanse oorlog,
koningshuis van Thebe (waartoe Oedipus behoort), …
c) personages
In klassieke toneelstukken ontwikkelde dramatisch conflict altijd zelfde manier: of
tussen goden en mensen, of tussen personages. Zijn belangrijkste personages uit
tragedie:
- protagonist: hoofdrolspeler
- antagonist: tegenspeler, meestal hoofdrolspeler crisis aandoet; bedreiger,
kweller
- tritagonist: derde speler, verzoener of diegene waar protagonist en antagonist
over twisten
Grote rol koor. Voorgeschiedenis, commentaar, samenvatten.
d) opvoeringspraktijk
- Maskers gaven rolwisselingen aan, ontsloten hele gezicht, stereotype (bv. oude
man, koning, slaaf, …).
- Zorgden personages herkenbaar waren voor publiek.
- Maskers vrij grote mondopening trechter als megafoon. Acteurs achterste rijen
verstaanbaar.
- Acteurs droegen cothurnen: soepele laarzen met verhoogde zool. Houten zool
20 cm hoog.
- Kleding die acteurs droegen: lange, rijkversierde gewaden tot op grond vielen
cothurnen bedekten.
Spelers tragedie enkel mannen, drie spelers, 1 hoofdrol, andere rollen
worden verdeeld onder twee andere mannen.
Bv. 2de bedrijf Antigone -> maskers nodig anders onmogelijk.
Voorstellingen duurde van ‘s morgens tot ’s avonds, dag na dag zelfde,
hoorde bij andere activiteiten
, 3 tragedies en 1 komedie
Publiek kritisch -> snel boegeroep, gestampt of gesis.
Publiek eten en drinken
Ordehandhavers, rellen = doodstraf
Grieks theater nauw verbonden politiek en samenleving die tijd
Verwijzingen actualiteit
Theater bevestigde democratie, samenhorigheid, respect, maar kon ook
zaken ter discussie brengen, kritiseren.
Religieus gebouw, deel heiligdom. Grieks heiligdom is uitgestrekt geheel,
diverse gebouwen met religieuze bestemming. Omvat temenos (openbare
aan god gewijde ruimte), altaar offers, plaats rituele reiniging en
cultusbeeld, in tempel stond opgesteld.
Weinig, geen decor, -> statisch en declamatorisch . Sterk gestileerde luide
voordracht met gebaren
1. Orchestra
2. Skènè met daarop theologeon
3. Proskenion/logeion
4. Theatron
5. Parados
e) korte inhoud enkele werken
drie grote tragedieschrijvers uit 5de eeuw v. Chr.: Aischylos, Sophocles, Euripides.
Aischylos:
Agamemnon
A offerde dochter Iphigineia voor gunstige wind -> naar Troje varen. I werd
gered door Goden.
Maar A zijn vrouw kon niet vergeven en neemt minnaar terwijl A in Troje
is.
Als A terugkeert na Trojaanse oorlog als overwinnaar met Trojaanse slavin
word hij door vrouw Klytaemnestra en minnaar vermoord in bad.
Prometheus
Hij was hoogmoedig, stal vuur Goden. Gestraft , werd aan berg
vastgeketend, arend pikte lever uit maar groeide opnieuw aan.
Sophocles:
Elektra
E is dochter Agamemnon, vraagt aan broer Orestes om moeder te
vermoorden. Wreken moord vader.
Koning Oedipus
O vlucht weg ouders (pleegouders blijkt later) door orakel. (je zal vader
vermoorden en moeder trouwen)
Kruispunt conflict oude man die hij doodt
Lost raadsel sfinx op en mag trouwen met koningin van Thebe.
Pest breekt uit -> Goden boos. O wil weten ?
