SAMENVATTING
dinsdag 11 maart 2025
13:40
Geschiedenis van het publiekrecht
Overzicht
Geschiedenis van het Publiekrecht: wat en waarom?
• Wat?
• Metajuridisch vak
• Op het snijvlak van academische disciplines
• Hoe het recht op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot stand kwam en
ontwikkelt
• Staatsbestel: structuur, staatsorganen, bevoegdheden,…
• Grondrechtenbescherming
• Alles draait rond de grondrechten -> bescherming van burgers tegen
de staat
• Presidentsverkiezingen in VS
• Blijft gepolariseerd
• Kiesstelsel in VS is meerderheidsstelsel -> winnaar met meeste stemmen krijgt gehele
zeggenschap -> vrij instabiel voor besturen
• Belgie daarentegen heeft meer vertegenwoordiging in het parlement
• Vraagstukken waarbij onderzocht wordt op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot
stand kwam
• Wie maakt het recht?
• Hoe maakt men het recht?
• Wanneer en waarom wordt het recht gemaakt?
• Hoe en door wie wordt het recht gehandhaafd?
• Voor wie wordt het recht gemaakt en hoe kunnen deze rechtssubjecten hun rechten
laten gelden?
,• Er zijn verschillen de manieren om recht te maken (bv. Koning (bv. Le roi du soleil)
• Voor wie wordt het recht gemaakt? -> vraag die van belang is; voor 1 persoon, select groepje
of voor gehele maatschappij
• Rechts staan bevoordeelden: adel, clerus en ridders -> krijgen meer autonomie op hun
gebied, recht om zelf belastingen te heffen etc. -> macht
• Links staan belangrijke figuren omtrent onafhankelijkheid van VS (Bosten Tea Party)
• Recht functioneert niet in een vacuüm
• Recht is onderdeel van, e functioneert binnen, een sociaal-maatschappelijk geheel met zijn
eigen vigerend rechtssysteem
• Rechtssystemen zijn, net als samenlevingen en het recht zelf, continu in ontwikkeling
• Hoe ze zijn vormgegeven, en hoe zij veranderen heeft weer een grote impact op de
samenleving en de ontwikkeling van het recht
• Rechtssystemen zijn continu in ontwikkeling -> geschiedenis is dus belangrijk:
hoe zijn zaken tot stand gekomen doorheen de tijd?
• Publiekrecht draait om
• Staatsorganen en -instellingen
• Algemene politieke principes en rechtsbeginselen
• Juridische begrippen, regels, procedures (politieke structuren, bevoegdheden;
bescherming grondrechten;…)
• Geschiedenis van het publiekrecht:
• Begrijpen waarom die elementen er zijn/waren
• Begrijpen waarom die elementen veranderen, vervangen of
afgeschaft worden
• Verklaring kan besloten liggen in:
• Het recht zelf
• Politieke keuzes
• Economische motieven
• Socio-culturele elementen
• Religieuze opvattingen
• Toevallige gebeurtenissen
• Begrijpen waarom bepaalde structuren er zijn, hoe zij tot stand zijn gekomen etc. ->
ontwikkeling van machtenscheiding
• Waarom?
• Voorbeeld: Belgische revolutie 1830-31 = 1799 het resultaat van
• Constitutionele bezwaren
• Opvattingen over de rol van de regering en de vorst t.o.v. de
vertegenwoordigende vergaderingen
• Onderdrukking van de oppositie via inperkingen van grondrechten
(godsdienstvrijheid, persvrijheid, petitierecht, afschaffing
assisenjury)
• Culturele motieven
• Franse taal van politieke elite staat haaks op het taalbeleid van
Willem I
• Sinds de Franse annexatie richt de bourgeoisie en de adel haar blik
op Frankrijk
• Politieke klachten
, • Ondervertegenwoordiging van het Zuidelijk deel van het Verenigd
Koninkrijk der Nederlanden in de Staten-Generaal (t.o.v. het
Noordelijk deel)
• Religieuze overwegingen
• De bevolking in het Zuidelijk deel is overwegend katholiek, terwijl
men in het Noordelijk deel overwegend protestants is -> Willem en
zijn regering willen verhinderen dat het Zuiden sterker
vertegenwoordigd zou worden in de Staten-Generaal
• Economische gronden
• In het Zuiden ontstaat het (niet helemaal terechte) idee dat Willem
en zijn regering het Noorden economisch voortrekt, terwijl het even
zwaar belast wordt
• Kale man op de slide (39) is Louis de Potter
• Werd aanzien als zeer radicaal
• Was aanvoerder van Belgische revolutie
• Goed rechtshistorisch onderzoek de basis vorm voor een goed begrip van het
hedendaagse recht.
• Rechtshistorisch onderzoek leert ons waarom bepaalde regels nog wel en
andere niet langer tot ons huidig recht behoren
• Kennis en inzicht in de ontwikkeling en toepassing van recht en rechtsregels in hun
historische context geeft ons zicht op aangeleverde rechtshistorische argumenten
• Informeert ons over de pro's en de contra's van welbepaalde vormen van
aanpak
• Bij het maken van een dergelijke keuze is het rechtvaardige karakter van een
regel een essentiële factor.
• Inhoud van het rechtvaardigheidsbegrip = variabel van aard (met
negatieve, dan wel positieve resultaten tot gevolg)
• Rechtshistorische dimensie een belangrijke component in veel, zo niet alle,
contemporaine rechtsvergelijkende onderzoeken.
• Aantonen dat macht en machtsconflicten aan de basis liggen van het staatsbestel
• Gestolde macht: macht in verschillende verschijningsvormen, afhankelijk van
omstandigheden
• Aggregatietoestand van een materie
• Inzicht in het verleden laat ons toe om
• Het potentieel van het staatsbestel + de beperkingen van juridische stelsels in een
welbepaalde context te ontwaren
• Een onderscheid te maken tussen het essentiële <-> het incidentele
Het moderne staatsbegrip
1. Inleiding
• Hoe regelen we de manier waarop we onszelf besturen?
• Woordje 'regelen' -> 'regel'
-> veronderstelt norm = recht
, • Zit dus in het publiekrecht
• Overal ter wereld is er iets gemeenschappelijk in de manier waarop staten worden
bestuurd
• De manier waarmee de overheid legitimiteit krijgt om de mensen te besturen
• Dit is voor elke staat anders en evolueert ook op een andere manier -> geen
uniform model qua ideologie en juridisch systeem
• Tegelijkertijd is er geen superstaat (een staat die uniforme regels
oplegt) die gelden over vele staten
• Voor sommige denkers: natuurstaat = chaos
• Om daaruit te geraken en veiligheid te waarborgen van mensen, moeten we
macht centraliseren in handen van één persoon/ instelling
• Natuurstaat -> constante burgeroorlogen -> zijn treffend voor die
denkers (HOBBES) en beginnen hierover na te denken als het aanzien
als een totale anarchie waarin iedereen tegen elkaar iedereen elkaar
zit uit te moorden
• Moeten daarom soeverein aanstellen (macht aan één iemand) om
vrede te herstellen
• Vandaag is het niet meer de koning die de lakens uitdeelt
• Vandaag: in de meeste staten is er een representatief regime waarbij bevolking zich
kan laten vertegenwoordigen
• Essentiële problematiek in het publiekrecht: hoe onszelf besturen zodat we vrij blijven?
• Zorgt voor spanningsveld:
• Hoe de democratie in constitutionele zin denken?
• Hoe rechten bewaren en ervoor zorgen dat een democratische meerderheid
de rechten en belangen van de minderheden niet miskent?
• Dit spanningsveld vormt de intellectuele achtergrond van de ontwikkeling van de liberale
staat
2. De idee van 'de staat'
• Begrip staat = status of toestand
• Uitgangspunt
• Situatie van chaos en geweld -> iets/ iemand nodig om rust te creëren en
verhinderen dat een groep mensen die samenleven
• Macht om bevelen op te leggen concentreren in handen van een persoon of
instelling
• Machtsconcentratie: wet: die je oplegt aan het collectief
• Deze persoon/instelling maakt de wet, die op iedereen van toepassing is
• Deze persoon/instelling heeft een geweldmonopolie (de enige die geweld
mag gebruiken om iemand te dwingen)
• Dit heeft een theorie nodig -> conceptie van 'de staat ' (wie/wat kan als staat
beschouwd worden en waarom; wanneer is de uitoefening van geweld
gerechtvaardigd?)
• Definiëring van de staat = afhankelijk van welke standpunten men inneemt
• Moderne / hedendaagse geschiedenis
• Vanaf de Atlantische revoluties in de V.S. (1776) / Frankrijk (1789)
• Vroegmoderne / Nieuwe geschiedenis
• Vanaf de vak van Constantinopel (1453) of landing Columbus in Amerika
(1492)
• Middeleeuwen
2.1. Moderne/Hedendaagse geschiedenis
• Staat begrepen als de liberale staat
dinsdag 11 maart 2025
13:40
Geschiedenis van het publiekrecht
Overzicht
Geschiedenis van het Publiekrecht: wat en waarom?
• Wat?
• Metajuridisch vak
• Op het snijvlak van academische disciplines
• Hoe het recht op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot stand kwam en
ontwikkelt
• Staatsbestel: structuur, staatsorganen, bevoegdheden,…
• Grondrechtenbescherming
• Alles draait rond de grondrechten -> bescherming van burgers tegen
de staat
• Presidentsverkiezingen in VS
• Blijft gepolariseerd
• Kiesstelsel in VS is meerderheidsstelsel -> winnaar met meeste stemmen krijgt gehele
zeggenschap -> vrij instabiel voor besturen
• Belgie daarentegen heeft meer vertegenwoordiging in het parlement
• Vraagstukken waarbij onderzocht wordt op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot
stand kwam
• Wie maakt het recht?
• Hoe maakt men het recht?
• Wanneer en waarom wordt het recht gemaakt?
• Hoe en door wie wordt het recht gehandhaafd?
• Voor wie wordt het recht gemaakt en hoe kunnen deze rechtssubjecten hun rechten
laten gelden?
,• Er zijn verschillen de manieren om recht te maken (bv. Koning (bv. Le roi du soleil)
• Voor wie wordt het recht gemaakt? -> vraag die van belang is; voor 1 persoon, select groepje
of voor gehele maatschappij
• Rechts staan bevoordeelden: adel, clerus en ridders -> krijgen meer autonomie op hun
gebied, recht om zelf belastingen te heffen etc. -> macht
• Links staan belangrijke figuren omtrent onafhankelijkheid van VS (Bosten Tea Party)
• Recht functioneert niet in een vacuüm
• Recht is onderdeel van, e functioneert binnen, een sociaal-maatschappelijk geheel met zijn
eigen vigerend rechtssysteem
• Rechtssystemen zijn, net als samenlevingen en het recht zelf, continu in ontwikkeling
• Hoe ze zijn vormgegeven, en hoe zij veranderen heeft weer een grote impact op de
samenleving en de ontwikkeling van het recht
• Rechtssystemen zijn continu in ontwikkeling -> geschiedenis is dus belangrijk:
hoe zijn zaken tot stand gekomen doorheen de tijd?
• Publiekrecht draait om
• Staatsorganen en -instellingen
• Algemene politieke principes en rechtsbeginselen
• Juridische begrippen, regels, procedures (politieke structuren, bevoegdheden;
bescherming grondrechten;…)
• Geschiedenis van het publiekrecht:
• Begrijpen waarom die elementen er zijn/waren
• Begrijpen waarom die elementen veranderen, vervangen of
afgeschaft worden
• Verklaring kan besloten liggen in:
• Het recht zelf
• Politieke keuzes
• Economische motieven
• Socio-culturele elementen
• Religieuze opvattingen
• Toevallige gebeurtenissen
• Begrijpen waarom bepaalde structuren er zijn, hoe zij tot stand zijn gekomen etc. ->
ontwikkeling van machtenscheiding
• Waarom?
• Voorbeeld: Belgische revolutie 1830-31 = 1799 het resultaat van
• Constitutionele bezwaren
• Opvattingen over de rol van de regering en de vorst t.o.v. de
vertegenwoordigende vergaderingen
• Onderdrukking van de oppositie via inperkingen van grondrechten
(godsdienstvrijheid, persvrijheid, petitierecht, afschaffing
assisenjury)
• Culturele motieven
• Franse taal van politieke elite staat haaks op het taalbeleid van
Willem I
• Sinds de Franse annexatie richt de bourgeoisie en de adel haar blik
op Frankrijk
• Politieke klachten
, • Ondervertegenwoordiging van het Zuidelijk deel van het Verenigd
Koninkrijk der Nederlanden in de Staten-Generaal (t.o.v. het
Noordelijk deel)
• Religieuze overwegingen
• De bevolking in het Zuidelijk deel is overwegend katholiek, terwijl
men in het Noordelijk deel overwegend protestants is -> Willem en
zijn regering willen verhinderen dat het Zuiden sterker
vertegenwoordigd zou worden in de Staten-Generaal
• Economische gronden
• In het Zuiden ontstaat het (niet helemaal terechte) idee dat Willem
en zijn regering het Noorden economisch voortrekt, terwijl het even
zwaar belast wordt
• Kale man op de slide (39) is Louis de Potter
• Werd aanzien als zeer radicaal
• Was aanvoerder van Belgische revolutie
• Goed rechtshistorisch onderzoek de basis vorm voor een goed begrip van het
hedendaagse recht.
• Rechtshistorisch onderzoek leert ons waarom bepaalde regels nog wel en
andere niet langer tot ons huidig recht behoren
• Kennis en inzicht in de ontwikkeling en toepassing van recht en rechtsregels in hun
historische context geeft ons zicht op aangeleverde rechtshistorische argumenten
• Informeert ons over de pro's en de contra's van welbepaalde vormen van
aanpak
• Bij het maken van een dergelijke keuze is het rechtvaardige karakter van een
regel een essentiële factor.
• Inhoud van het rechtvaardigheidsbegrip = variabel van aard (met
negatieve, dan wel positieve resultaten tot gevolg)
• Rechtshistorische dimensie een belangrijke component in veel, zo niet alle,
contemporaine rechtsvergelijkende onderzoeken.
• Aantonen dat macht en machtsconflicten aan de basis liggen van het staatsbestel
• Gestolde macht: macht in verschillende verschijningsvormen, afhankelijk van
omstandigheden
• Aggregatietoestand van een materie
• Inzicht in het verleden laat ons toe om
• Het potentieel van het staatsbestel + de beperkingen van juridische stelsels in een
welbepaalde context te ontwaren
• Een onderscheid te maken tussen het essentiële <-> het incidentele
Het moderne staatsbegrip
1. Inleiding
• Hoe regelen we de manier waarop we onszelf besturen?
• Woordje 'regelen' -> 'regel'
-> veronderstelt norm = recht
, • Zit dus in het publiekrecht
• Overal ter wereld is er iets gemeenschappelijk in de manier waarop staten worden
bestuurd
• De manier waarmee de overheid legitimiteit krijgt om de mensen te besturen
• Dit is voor elke staat anders en evolueert ook op een andere manier -> geen
uniform model qua ideologie en juridisch systeem
• Tegelijkertijd is er geen superstaat (een staat die uniforme regels
oplegt) die gelden over vele staten
• Voor sommige denkers: natuurstaat = chaos
• Om daaruit te geraken en veiligheid te waarborgen van mensen, moeten we
macht centraliseren in handen van één persoon/ instelling
• Natuurstaat -> constante burgeroorlogen -> zijn treffend voor die
denkers (HOBBES) en beginnen hierover na te denken als het aanzien
als een totale anarchie waarin iedereen tegen elkaar iedereen elkaar
zit uit te moorden
• Moeten daarom soeverein aanstellen (macht aan één iemand) om
vrede te herstellen
• Vandaag is het niet meer de koning die de lakens uitdeelt
• Vandaag: in de meeste staten is er een representatief regime waarbij bevolking zich
kan laten vertegenwoordigen
• Essentiële problematiek in het publiekrecht: hoe onszelf besturen zodat we vrij blijven?
• Zorgt voor spanningsveld:
• Hoe de democratie in constitutionele zin denken?
• Hoe rechten bewaren en ervoor zorgen dat een democratische meerderheid
de rechten en belangen van de minderheden niet miskent?
• Dit spanningsveld vormt de intellectuele achtergrond van de ontwikkeling van de liberale
staat
2. De idee van 'de staat'
• Begrip staat = status of toestand
• Uitgangspunt
• Situatie van chaos en geweld -> iets/ iemand nodig om rust te creëren en
verhinderen dat een groep mensen die samenleven
• Macht om bevelen op te leggen concentreren in handen van een persoon of
instelling
• Machtsconcentratie: wet: die je oplegt aan het collectief
• Deze persoon/instelling maakt de wet, die op iedereen van toepassing is
• Deze persoon/instelling heeft een geweldmonopolie (de enige die geweld
mag gebruiken om iemand te dwingen)
• Dit heeft een theorie nodig -> conceptie van 'de staat ' (wie/wat kan als staat
beschouwd worden en waarom; wanneer is de uitoefening van geweld
gerechtvaardigd?)
• Definiëring van de staat = afhankelijk van welke standpunten men inneemt
• Moderne / hedendaagse geschiedenis
• Vanaf de Atlantische revoluties in de V.S. (1776) / Frankrijk (1789)
• Vroegmoderne / Nieuwe geschiedenis
• Vanaf de vak van Constantinopel (1453) of landing Columbus in Amerika
(1492)
• Middeleeuwen
2.1. Moderne/Hedendaagse geschiedenis
• Staat begrepen als de liberale staat
