Respiratie
1. Anatomie en fysiologie
1.1. Anatomie
1) De luchtwegen
Via de luchtwegen is aan- en afvoer van lucht naar de longen mogelijk.
Bovenste luchtwegen = neus- en mondholte, keelholte (farynx), en het
strottenhoofd (larynx).
Onderste luchtwegen = luchtpijp (trachea), bronchiën en bronchioli.
Trachea hoofd bronchiën (bronchus) secundaire bronchiën
tertiaire bronchiën bronchioli alveoli (longblaasjes).
2) De longen
Bevinden zich in de pleuraholte, hier vindt de
gaswisseling plaats tss ingeademde lucht en bloed.
- Worden overtrokken door de pleura.
- Worden opgehouden door oppervlaktespanning
die ontstaat door vloeistof = geproduceerd door
dunne bekleding die rond longen en borstkas is.
2 soorten membranen in de longen (pleura):
binnenste laag (buitenkant long, viscerale pleura)
en buitenste laag (binnenkant borstkas, pariëtale pleura). Deze worden bij de longhilus met
elkaar verbonden.
Bij gezonde mensen staan viscerale en partiële pleura met elkaar in contact, glijden bij de
AH-beweging over elkaar heen.
Pleuraholte = smalle ruimte tss de pleura. Bevat net voldoende ruimte om vloeistof te
bevatten die de 2 lagen soepel over elkaar laat glijden.
Linkerlong is iets kleiner dan de rechten (omdat hart aan linkerkant ligt), volumina als 4:3.
Diepe spleten (fissura interlobares) verdelen de longen in kwabben (links 2, rechts 3).
- Rechts: boven-, midden- en onderkwab gescheiden door een fissura obliqua (= schuin
van achter-boven naar voor-onder) en fissura horizontales (= van voren horizontaal).
- Links: schuin van achter-boven naar voor-onder fissuur in boven- en onderkwab. Bekleed
door viscerale pleura.
1.2. Fysiologie
1) Gaswisseling
= de uitwisseling van O2 uit de ingeademde lucht en CO2 uit het bloed door passieve diffusie
thv alveocapillaire membraan dat mogelijk is door ventilatie en persfusie van de long.
Rib- en diafragma-ademhaling = zuiger-cilinder-mechanisme diafragma is ‘zuiger’
en borstholte is de ‘cilinder’. Door heen en weer bewegen van diafragma wordt lucht door de
trachea uitgestoten (expiratie) en aangezogen (inspiratie).
a) Ventilatie
= regelmatige verversing van de alveolaire lucht zodat de pO 2 en de pCO2 hun waarden
behouden dat door diffusie het bloed maximaal wordt geoxygeneerd en een belangrijk deel
van de CO2 wordt verwijderd.
Inademing = door contractie van middenrif en de ademhalingsspieren van de thoraxwand =
actief proces, resulteert in een toename van volume van thoraxholte en expansie van de long.
Uitademing = passief proces, bewerkstelligd door de zwaartekracht en de elastische
eigenschappen van long en thoraxwand.
b) Perfusie
, Bloed stroomt vanuit ReV van hart via truncus pulmonalis en pulmonaire arteriën naar de
alveolaire capillairen waar de uitwisseling van O 2 en CO2 plaatsvindt.
↓
Geoxygeneerd bloed bereikt via longvenen en linker harthelft de arteriële zijde van de grote
circulatie bloed naar de rest van lichaam.
↓
Zuurstofarm en koostofdioxiderijk bloed stroomt via 2 de onderste en bovenste holle ader
terug naar de rechten harthelft.
↓
Bloed wordt via de longslagader naar de longen gepompt, waar het opnieuw zuurstof
opneemt en koolstofdioxide afstaat.
c) Diffusie
= de uitwisseling van O2 en CO2 tussen enerzijds de alveolaire lucht en anderzijds tss bloed en
weefselvloeistof.
- Passief proces
- Berust op partiële spanningsverschillen tss de compartimenten
- Vindt plaats in de alveolaire septa
- Diffusie van O2 en CO2 vindt zeer snel + effectief plaats, CO 2 diffundeert nog iets sneller
dan O2
De tractus respiratorius bestaat uit:
- Een gasuitwisselingsorgaan (long)
- Ventilatoire pomp (ademhelingsspieren en thorax(wand)).
Normaal de longen worden geventileerd met zuurstof bevattende lucht waardoor op
alveolair niveau CO2 vanuit het bloed naar de alveolen diffundeert en O 2 vanuit de alveolaire
ruimte in het bloed wordt opgenomen.
Tractus circulatorius + tractus respiratorius zorgen voor een adequaat zuurstofaanbod
aan de perifere weefsels en een adequate afvoer van de gevormde CO 2, noodzakelijk:
- Ventilatie: toe- en afvoer van lucht naar en van alveoli
- Alveolaire gaswisseling: uitwisseling van gassen tss het alveolus lumen en bloed
- Zuurstofopname door het bloed
- Intacte pompfunctie van hart
- Adequate weefselperfusie
d) Ventilatie – perfusie verhouding (V/Q)
= verhouding tss de hoeveelheid ingeademde O 2 en de opnamecapaciteit van het bloed.
- Idealiter 1:1
- Anatomische mismatch natuurlijk onevenwicht
- Pathologische mismatch vb longembool
- Hoe lager in de thorax, hoe beter de perfusie (zwaartekracht trekt bloed naar beneden)
Verschil afhankelijk van positie (liggend, zittend, buiklig, ruglig)
- Hoe hoger in de longen, hoe beter geventileerd MAAR weinig alveoli in de longtoppen
dus beperkt effect.
- Veel ventilatie, weinig perfusie niet efficiënt
- Weinig ventilatie, veel perfusie niet efficiënt
- Ventilatie = perfusie 100% efficiënt
2) Ademhalings’techieken’
a) Borst(rib)ademhaling
, Bij inspiratie = borstkast wordt actief opgetild en verwijd omdat ribben schuin verlopen. Het
borstbeen (dat via kraakbeen aan ribben is verbonden) zorgt ervoor dat de ribuiteinden
parallel verschuiven.
Bij rustige AH = keert de elastische borstkas na inspiratie passief in de rustpositie terug.
Bij geforceerde expiratie = kan borstkas actief, tegen de elastische krachten in, nog
kleiner worden gemaakt.
Bij rustige borstademhaling Bij geforceerde borstademhaling
- Inspiratoren = musculi intercostales - Inspiratoren = spieren van
externi en musculi serrati posteriores schoudergordel
- Expiratoren = musculi intercostales - Expiratoren = buikwandspieren en
internu. musculus latissimus dorsi
Helpende AH-spieren = musculi trapezius, musculi sternocleidomastoideus, musculi levator
scapulae, musculi scalenii
Intercostaalspieren vangen de wisslingen in luchtdruk en druk in de borstkas op.
b) Diafragmaal ademen
Middenrifademhaling = buikgewanden en buikwandspieren gebruiken, de lever wordt als
zuiger op en neer bewogen.
Bij inspiratie:
- Spieren van middenrif worden korter, afstand tss diafragma en borstkaswand wordt
groter
- Long vult door volumetoename de complementaire ruimte op
- Hart verplaatst zicht, komt lager te liggen
Bij expiratie = de lever en diafragma worden door contractie van buikwandmusculatuur de
borstkas ingeduwd en vervolgens door de elasticiteit van de longen ingezogen.
Bij rustige AH zorgt het diafragma voor ongv 75% van de intrathoracale
volumeveranderingen.
c) Costodiafragmale mechanisme
Bij volwassen werken de 2 bovengenoemde AH-technieken samen.
Voorwaarde: het diafragma moet tegelijkertijd contraheren en niet in de borstkas gezogen
worden en een goede middenrif-AH vraagt een stabiele spanning van de intercostaalspieren.
d) Dode ruimte
= ruimte waar geen gasuitwisseling plaatsvindt. Hoe groter, hoe lastiger het ademen is.
- Anatomisch: geleidende luchtwegen, ongeveer 150 ml
- Alveolaire: V/Q mismatch, niet geperfundeerde alveoli
- Mechanisme: beademingsslang, zuurstofmasker…
2. Positionering v/d ZO, en de invloed op AH
2.1. Invloed op ventilatie en perfusie
Perfusie = invloed van zwaartekracht, bepaalt welke delen van longen beter voorzien wordt
van bloed (lagere longdelen beter doorbloed dan bovenste delen).
Ventilatie:
- Bepaald door weg die verse lucht moet afleggen
- Lucht die we inademen wordt niet gelijkmatig verdeeld over longen hoger gelegen
delen van long worden beter geventileerd dan lager gelegen delen
- Longfunctie bepaald door expansiemogelijkheden van thoraxruimte normaal in alle
richtingen
- Een vrije luchtweg is belangrijk voor goede ventilatie
2.2. De verschillende houdingen
1. Anatomie en fysiologie
1.1. Anatomie
1) De luchtwegen
Via de luchtwegen is aan- en afvoer van lucht naar de longen mogelijk.
Bovenste luchtwegen = neus- en mondholte, keelholte (farynx), en het
strottenhoofd (larynx).
Onderste luchtwegen = luchtpijp (trachea), bronchiën en bronchioli.
Trachea hoofd bronchiën (bronchus) secundaire bronchiën
tertiaire bronchiën bronchioli alveoli (longblaasjes).
2) De longen
Bevinden zich in de pleuraholte, hier vindt de
gaswisseling plaats tss ingeademde lucht en bloed.
- Worden overtrokken door de pleura.
- Worden opgehouden door oppervlaktespanning
die ontstaat door vloeistof = geproduceerd door
dunne bekleding die rond longen en borstkas is.
2 soorten membranen in de longen (pleura):
binnenste laag (buitenkant long, viscerale pleura)
en buitenste laag (binnenkant borstkas, pariëtale pleura). Deze worden bij de longhilus met
elkaar verbonden.
Bij gezonde mensen staan viscerale en partiële pleura met elkaar in contact, glijden bij de
AH-beweging over elkaar heen.
Pleuraholte = smalle ruimte tss de pleura. Bevat net voldoende ruimte om vloeistof te
bevatten die de 2 lagen soepel over elkaar laat glijden.
Linkerlong is iets kleiner dan de rechten (omdat hart aan linkerkant ligt), volumina als 4:3.
Diepe spleten (fissura interlobares) verdelen de longen in kwabben (links 2, rechts 3).
- Rechts: boven-, midden- en onderkwab gescheiden door een fissura obliqua (= schuin
van achter-boven naar voor-onder) en fissura horizontales (= van voren horizontaal).
- Links: schuin van achter-boven naar voor-onder fissuur in boven- en onderkwab. Bekleed
door viscerale pleura.
1.2. Fysiologie
1) Gaswisseling
= de uitwisseling van O2 uit de ingeademde lucht en CO2 uit het bloed door passieve diffusie
thv alveocapillaire membraan dat mogelijk is door ventilatie en persfusie van de long.
Rib- en diafragma-ademhaling = zuiger-cilinder-mechanisme diafragma is ‘zuiger’
en borstholte is de ‘cilinder’. Door heen en weer bewegen van diafragma wordt lucht door de
trachea uitgestoten (expiratie) en aangezogen (inspiratie).
a) Ventilatie
= regelmatige verversing van de alveolaire lucht zodat de pO 2 en de pCO2 hun waarden
behouden dat door diffusie het bloed maximaal wordt geoxygeneerd en een belangrijk deel
van de CO2 wordt verwijderd.
Inademing = door contractie van middenrif en de ademhalingsspieren van de thoraxwand =
actief proces, resulteert in een toename van volume van thoraxholte en expansie van de long.
Uitademing = passief proces, bewerkstelligd door de zwaartekracht en de elastische
eigenschappen van long en thoraxwand.
b) Perfusie
, Bloed stroomt vanuit ReV van hart via truncus pulmonalis en pulmonaire arteriën naar de
alveolaire capillairen waar de uitwisseling van O 2 en CO2 plaatsvindt.
↓
Geoxygeneerd bloed bereikt via longvenen en linker harthelft de arteriële zijde van de grote
circulatie bloed naar de rest van lichaam.
↓
Zuurstofarm en koostofdioxiderijk bloed stroomt via 2 de onderste en bovenste holle ader
terug naar de rechten harthelft.
↓
Bloed wordt via de longslagader naar de longen gepompt, waar het opnieuw zuurstof
opneemt en koolstofdioxide afstaat.
c) Diffusie
= de uitwisseling van O2 en CO2 tussen enerzijds de alveolaire lucht en anderzijds tss bloed en
weefselvloeistof.
- Passief proces
- Berust op partiële spanningsverschillen tss de compartimenten
- Vindt plaats in de alveolaire septa
- Diffusie van O2 en CO2 vindt zeer snel + effectief plaats, CO 2 diffundeert nog iets sneller
dan O2
De tractus respiratorius bestaat uit:
- Een gasuitwisselingsorgaan (long)
- Ventilatoire pomp (ademhelingsspieren en thorax(wand)).
Normaal de longen worden geventileerd met zuurstof bevattende lucht waardoor op
alveolair niveau CO2 vanuit het bloed naar de alveolen diffundeert en O 2 vanuit de alveolaire
ruimte in het bloed wordt opgenomen.
Tractus circulatorius + tractus respiratorius zorgen voor een adequaat zuurstofaanbod
aan de perifere weefsels en een adequate afvoer van de gevormde CO 2, noodzakelijk:
- Ventilatie: toe- en afvoer van lucht naar en van alveoli
- Alveolaire gaswisseling: uitwisseling van gassen tss het alveolus lumen en bloed
- Zuurstofopname door het bloed
- Intacte pompfunctie van hart
- Adequate weefselperfusie
d) Ventilatie – perfusie verhouding (V/Q)
= verhouding tss de hoeveelheid ingeademde O 2 en de opnamecapaciteit van het bloed.
- Idealiter 1:1
- Anatomische mismatch natuurlijk onevenwicht
- Pathologische mismatch vb longembool
- Hoe lager in de thorax, hoe beter de perfusie (zwaartekracht trekt bloed naar beneden)
Verschil afhankelijk van positie (liggend, zittend, buiklig, ruglig)
- Hoe hoger in de longen, hoe beter geventileerd MAAR weinig alveoli in de longtoppen
dus beperkt effect.
- Veel ventilatie, weinig perfusie niet efficiënt
- Weinig ventilatie, veel perfusie niet efficiënt
- Ventilatie = perfusie 100% efficiënt
2) Ademhalings’techieken’
a) Borst(rib)ademhaling
, Bij inspiratie = borstkast wordt actief opgetild en verwijd omdat ribben schuin verlopen. Het
borstbeen (dat via kraakbeen aan ribben is verbonden) zorgt ervoor dat de ribuiteinden
parallel verschuiven.
Bij rustige AH = keert de elastische borstkas na inspiratie passief in de rustpositie terug.
Bij geforceerde expiratie = kan borstkas actief, tegen de elastische krachten in, nog
kleiner worden gemaakt.
Bij rustige borstademhaling Bij geforceerde borstademhaling
- Inspiratoren = musculi intercostales - Inspiratoren = spieren van
externi en musculi serrati posteriores schoudergordel
- Expiratoren = musculi intercostales - Expiratoren = buikwandspieren en
internu. musculus latissimus dorsi
Helpende AH-spieren = musculi trapezius, musculi sternocleidomastoideus, musculi levator
scapulae, musculi scalenii
Intercostaalspieren vangen de wisslingen in luchtdruk en druk in de borstkas op.
b) Diafragmaal ademen
Middenrifademhaling = buikgewanden en buikwandspieren gebruiken, de lever wordt als
zuiger op en neer bewogen.
Bij inspiratie:
- Spieren van middenrif worden korter, afstand tss diafragma en borstkaswand wordt
groter
- Long vult door volumetoename de complementaire ruimte op
- Hart verplaatst zicht, komt lager te liggen
Bij expiratie = de lever en diafragma worden door contractie van buikwandmusculatuur de
borstkas ingeduwd en vervolgens door de elasticiteit van de longen ingezogen.
Bij rustige AH zorgt het diafragma voor ongv 75% van de intrathoracale
volumeveranderingen.
c) Costodiafragmale mechanisme
Bij volwassen werken de 2 bovengenoemde AH-technieken samen.
Voorwaarde: het diafragma moet tegelijkertijd contraheren en niet in de borstkas gezogen
worden en een goede middenrif-AH vraagt een stabiele spanning van de intercostaalspieren.
d) Dode ruimte
= ruimte waar geen gasuitwisseling plaatsvindt. Hoe groter, hoe lastiger het ademen is.
- Anatomisch: geleidende luchtwegen, ongeveer 150 ml
- Alveolaire: V/Q mismatch, niet geperfundeerde alveoli
- Mechanisme: beademingsslang, zuurstofmasker…
2. Positionering v/d ZO, en de invloed op AH
2.1. Invloed op ventilatie en perfusie
Perfusie = invloed van zwaartekracht, bepaalt welke delen van longen beter voorzien wordt
van bloed (lagere longdelen beter doorbloed dan bovenste delen).
Ventilatie:
- Bepaald door weg die verse lucht moet afleggen
- Lucht die we inademen wordt niet gelijkmatig verdeeld over longen hoger gelegen
delen van long worden beter geventileerd dan lager gelegen delen
- Longfunctie bepaald door expansiemogelijkheden van thoraxruimte normaal in alle
richtingen
- Een vrije luchtweg is belangrijk voor goede ventilatie
2.2. De verschillende houdingen
