BIO H10: Voeding en vertering
10.1 Je lichaam en je voedsel
Je darmflora heeft ongeveer 500-1000 verschillende soorten bacteriën. De
darmbacteriën kreeg je van je moeder. Een goede darmflora is belangrijk voor
een goede vertering, stimuleert de ontlasting en speelt en rol bij de afweer.
In voedingsmiddelen zoals yoghurt zitten probiotica, bacteriën in je voedsel die
je gezondheid bevorderen. In voedingsmiddelen zoals uien zitten prebiotica,
onverteerbare plantenresten waar nuttige bacteriën van leven. Een goede
hygiëne zorgt ervoor dat je minder schadelijke bacteriën binnenkrijgt.
Voedingsmiddelen bestaan uit de volgende voedingsstoffen:
- Koolhydraten: brandstof, bouwstof bijv. voor receptoreiwitten,
aardappelen, granen, pasta’s;
- Vetten: brandstof, bouwstof voor membranen en hormonen, warmte-
isolatie, opslag onder de huid, olie, boter, noten;
- Eiwitten: bouwstoffen voor hemoglobine en andere stoffen, brandstof,
geen opslag, zuivel, vlees, vis, eieren, zaden;
- Water: bouwstof voor cellen, transportmiddel, warmtebuffer;
- Mineralen: bouwstof (botten), processen in je lichaam (zenuwcellen),
melkproducten (Ca2+), tarweproducten (Na+, K+). Spoorelementen:
mineralen waar je maar weinig van nodig hebt;
- Vitaminen: essentiële voedingsmiddelen, kleine hoeveelheden,
plantaardige en dierlijke voedingsmiddelen, tekort -> gebreksziekten.
Plantaardige onverteerbare koolhydraten zijn voedingsvezels. Die stimuleren de
darmperistaltiek en een goede doorstroming. Bij te weinig voedingsvezels krijg je
last van obstipatie. Groente, fruit en graanproducten bevatten veel
voedingsvezels.
De WHO geeft advies over de dagelijkse consumptie per voedingsstof: de ADH
(aanbevolen dagelijkse hoeveelheid). Volwassenen hebben ongeveer 10.000 kJ
energie per dag nodig, maar het ligt eraan hoe oud en groot je bent en hoe actief
je bent.
Doordat overal voedsel is, is obesitas een probleem. Dat kan komen door te veel
eten en te weinig bewegen, maar ook allelen in DNA beïnvloeden de omvang.
In voedingsmiddelen zitten ook additieven, stoffen die zijn toegevoegd zoals
kleur- geur- en smaakstoffen. Die zijn goedgekeurd door de EFSA en hebben een
E-nummer (Binas 82B). Ze zijn alleen in grote hoeveelheden schadelijk. De ADI
(aanvaardbare dagelijkse inname) geeft de maximale hoeveelheid per dag per kg
lichaamsgewicht aan.
Een voedselallergie is een heftige reactie op een normale voedingsstof. Het
immuunsysteem reageert sterk door histamine te maken wat kan leiden tot
problemen. Allergie komt vaker voor dan vroeger door de verbeterde hygiëne en
bewerkte voedingsmiddelen.
, 10.2 Verteringsstelsel
De afbraak van moleculen uit het voedsel door enzymen heet vertering. In je
mond malen je kiezen voedsel in kleine stukjes, door deze mechanische
verkleining is het oppervlak groter waardoor enzymen uit het speeksel
voedingsstoffen beter kunnen bereiken. Er zijn zes grote speekselklieren.
Speeksel bevat onder andere:
- Het enzym amylase -> zetmeelmoleculen afbreken;
- Slijm -> voedselbrokken doorslikken;
- Eiwitten -> mondbacterie- en schimmeldodende werking.
Je tong duwt het voedsel je slokdarm in, daarbij sluit het strotklepje de luchtpijp
af en de huig de neusholte. Spieren in je slokdarm duwen het voedsel naar
beneden met peristaltische bewegingen.
Daarna komt het voedsel in de maag. Die kneedt en vermengt de
voedselbrokken met maagsap, afkomstig uit maagsapklieren in de maagwand.
Maagsap bevat drie klierproducten:
- Zoutzuur -> eiwitten opzwellen voor enzymen, eiwitsplitsende enzymen
activeren en bacteriën doden;
- Pepsinogeen -> inactief pro-enzym, door HCl ontstaat peptase ->
eiwitten afbreken tot polypeptiden;
- Slijm -> cellen van maagwand beschermen tegen zoutzuur en peptase
door maagslijmvlies.
Kringspieren (onderkant -> maagportier) sluiten de maag af. In de maag stopt
de vertering van koolhydraten door amylase, de omgeving is te zuur.
Daarna komt het voedsel in het eerste deel van de dunne darm: de
twaalfvingerige darm. Hierin mondt de afvoerbuis van de lever/galblaas en
alvleesklier uit. Alvleessap bevat HCO3-, amylase en andere verteringsenzymen
die koolhydraten, eiwitten en vetten (gal) afbreken.
In de rest van de dunne darm geven darmsapklieren veel enzymtypen af die
de moleculen zo ver verteren dat ze door een celmembraan kunnen passeren.
De dunne darm heeft een groot oppervlak, die ontstaat door darmplooien. Die
bevatten uitstulpingen: de villi (darmvlokken). De dekweefselcellen van de
darmwand hebben aan de buitenkant veel membraanuitstulpingen: de
microvilli. De stoffen gaan via de poortader naar de lever. Vetachtige stoffen
gaan deels via de lymfevaten naar het bloed.
De waterige brij die overblijft schuift de dikke darm in waar het water wordt
opgenomen zodat de ontlasting steeds meer indikt. Het deel van de dikke darm
wat ‘blind eindigt’, is de blindedarm. In de endeldarm sla je de ontlasting op.
In je mondholte zijn veel bacteriën. In het maagzuur sterven veel bacteriën. In de
dikke darm zijn er weer heel veel bacteriën, die je lichaam vooral positief
beïnvloeden. In de blindedarm en de appendix (wormvormig aanhangsel) blijven
bacteriën aanwezig om de dikke darm te herbevolken.
10.1 Je lichaam en je voedsel
Je darmflora heeft ongeveer 500-1000 verschillende soorten bacteriën. De
darmbacteriën kreeg je van je moeder. Een goede darmflora is belangrijk voor
een goede vertering, stimuleert de ontlasting en speelt en rol bij de afweer.
In voedingsmiddelen zoals yoghurt zitten probiotica, bacteriën in je voedsel die
je gezondheid bevorderen. In voedingsmiddelen zoals uien zitten prebiotica,
onverteerbare plantenresten waar nuttige bacteriën van leven. Een goede
hygiëne zorgt ervoor dat je minder schadelijke bacteriën binnenkrijgt.
Voedingsmiddelen bestaan uit de volgende voedingsstoffen:
- Koolhydraten: brandstof, bouwstof bijv. voor receptoreiwitten,
aardappelen, granen, pasta’s;
- Vetten: brandstof, bouwstof voor membranen en hormonen, warmte-
isolatie, opslag onder de huid, olie, boter, noten;
- Eiwitten: bouwstoffen voor hemoglobine en andere stoffen, brandstof,
geen opslag, zuivel, vlees, vis, eieren, zaden;
- Water: bouwstof voor cellen, transportmiddel, warmtebuffer;
- Mineralen: bouwstof (botten), processen in je lichaam (zenuwcellen),
melkproducten (Ca2+), tarweproducten (Na+, K+). Spoorelementen:
mineralen waar je maar weinig van nodig hebt;
- Vitaminen: essentiële voedingsmiddelen, kleine hoeveelheden,
plantaardige en dierlijke voedingsmiddelen, tekort -> gebreksziekten.
Plantaardige onverteerbare koolhydraten zijn voedingsvezels. Die stimuleren de
darmperistaltiek en een goede doorstroming. Bij te weinig voedingsvezels krijg je
last van obstipatie. Groente, fruit en graanproducten bevatten veel
voedingsvezels.
De WHO geeft advies over de dagelijkse consumptie per voedingsstof: de ADH
(aanbevolen dagelijkse hoeveelheid). Volwassenen hebben ongeveer 10.000 kJ
energie per dag nodig, maar het ligt eraan hoe oud en groot je bent en hoe actief
je bent.
Doordat overal voedsel is, is obesitas een probleem. Dat kan komen door te veel
eten en te weinig bewegen, maar ook allelen in DNA beïnvloeden de omvang.
In voedingsmiddelen zitten ook additieven, stoffen die zijn toegevoegd zoals
kleur- geur- en smaakstoffen. Die zijn goedgekeurd door de EFSA en hebben een
E-nummer (Binas 82B). Ze zijn alleen in grote hoeveelheden schadelijk. De ADI
(aanvaardbare dagelijkse inname) geeft de maximale hoeveelheid per dag per kg
lichaamsgewicht aan.
Een voedselallergie is een heftige reactie op een normale voedingsstof. Het
immuunsysteem reageert sterk door histamine te maken wat kan leiden tot
problemen. Allergie komt vaker voor dan vroeger door de verbeterde hygiëne en
bewerkte voedingsmiddelen.
, 10.2 Verteringsstelsel
De afbraak van moleculen uit het voedsel door enzymen heet vertering. In je
mond malen je kiezen voedsel in kleine stukjes, door deze mechanische
verkleining is het oppervlak groter waardoor enzymen uit het speeksel
voedingsstoffen beter kunnen bereiken. Er zijn zes grote speekselklieren.
Speeksel bevat onder andere:
- Het enzym amylase -> zetmeelmoleculen afbreken;
- Slijm -> voedselbrokken doorslikken;
- Eiwitten -> mondbacterie- en schimmeldodende werking.
Je tong duwt het voedsel je slokdarm in, daarbij sluit het strotklepje de luchtpijp
af en de huig de neusholte. Spieren in je slokdarm duwen het voedsel naar
beneden met peristaltische bewegingen.
Daarna komt het voedsel in de maag. Die kneedt en vermengt de
voedselbrokken met maagsap, afkomstig uit maagsapklieren in de maagwand.
Maagsap bevat drie klierproducten:
- Zoutzuur -> eiwitten opzwellen voor enzymen, eiwitsplitsende enzymen
activeren en bacteriën doden;
- Pepsinogeen -> inactief pro-enzym, door HCl ontstaat peptase ->
eiwitten afbreken tot polypeptiden;
- Slijm -> cellen van maagwand beschermen tegen zoutzuur en peptase
door maagslijmvlies.
Kringspieren (onderkant -> maagportier) sluiten de maag af. In de maag stopt
de vertering van koolhydraten door amylase, de omgeving is te zuur.
Daarna komt het voedsel in het eerste deel van de dunne darm: de
twaalfvingerige darm. Hierin mondt de afvoerbuis van de lever/galblaas en
alvleesklier uit. Alvleessap bevat HCO3-, amylase en andere verteringsenzymen
die koolhydraten, eiwitten en vetten (gal) afbreken.
In de rest van de dunne darm geven darmsapklieren veel enzymtypen af die
de moleculen zo ver verteren dat ze door een celmembraan kunnen passeren.
De dunne darm heeft een groot oppervlak, die ontstaat door darmplooien. Die
bevatten uitstulpingen: de villi (darmvlokken). De dekweefselcellen van de
darmwand hebben aan de buitenkant veel membraanuitstulpingen: de
microvilli. De stoffen gaan via de poortader naar de lever. Vetachtige stoffen
gaan deels via de lymfevaten naar het bloed.
De waterige brij die overblijft schuift de dikke darm in waar het water wordt
opgenomen zodat de ontlasting steeds meer indikt. Het deel van de dikke darm
wat ‘blind eindigt’, is de blindedarm. In de endeldarm sla je de ontlasting op.
In je mondholte zijn veel bacteriën. In het maagzuur sterven veel bacteriën. In de
dikke darm zijn er weer heel veel bacteriën, die je lichaam vooral positief
beïnvloeden. In de blindedarm en de appendix (wormvormig aanhangsel) blijven
bacteriën aanwezig om de dikke darm te herbevolken.
