Cursus Deel 1: Fundamenten van het leerplan Rooms-Katholieke godsdienst
les 1
1. Visie op het vak rooms-katholieke godsdienst
3 onderwijsnetten
- Gemeenschapsonderwijs
- door de grondwet verplicht tot neutraliteit
- Gesubsidieerd officieel onderwijs
- openstaan voor alle levensbeschouwingen
- Vrij onderwijs
- katholieke scholen
- scholen van andere erkende godsdiensten: protestantse, joods, orthodoxe,
islamitische, vrije niet-confessionele scholen,...
Erkende levensbeschouwelijke vakken:
(→ Indien er zich maar 1 kind inschrijft voor een bepaalde godsdienst, moét de school er
toch een leerkracht voor zoeken!)
- Niet-confessionele zedenleer
- Rooms-katholieke godsdienst
- Islamitische godsdienst
- Protestants-evangelische godsdienst
- Orthodoxe godsdienst
- Anglicaanse godsdienst
1.1 Korte historische achtergrond
Vroeger: les uit Catechese boekje. (Catechese vs leerplan) (vraag en antwoord)
→ kinderen moesten dit boekje vanbuiten leren, ze leerden dit en leefden hiernaar
1. De christelijke leer
1) Wat is de catechismus?
- De catechismus is de korte inhoud van de christelijke leer
2) Wat is de christelijke leer?
- De christelijke leer is de leer die door Jezus Christus aan de wereld werd verkondigd
en door de Apostelen gepredikt, en die verder door de Kerk wordt onderwezen
3) Waarom is de christelijke leer de noodzakelijkste onder alle leerlingen?
- De christelijke leer is de noodzakelijkste onder alle leringen, omdat zij ons leert wat
wij moeten weten en doen om zalig te worden
4) Moeten alle mensen de christelijke leer kennen en onderhouden?
- Alle mensen moeten de christelijke leer kennen en onderhouden, want dit is de wil
van God. Anders kunnen zij niet zalig worden, en zelfs niet oprecht gelukkig zijn in dit
leven
5) Is het genoeg om de christelijke leer 1 geleerd te hebben?
- Neen, het is niet genoeg om de christelijke leer 1 geleerd te hebben. Geheel ons
leven moeten wij ze onthouden en altijd beter trachten te begrijpen.
,Nu
- Leerplan rooms-katholieke godsdienst voor het lager onderwijs in Vlaanderen
✓ goedgekeurd in 1999
✓ verplicht in 2004
✓ addendum ‘Interlevensbeschouwelijke competenties op school’ toegevoegd om
leerplan opnieuw meer af te stemmen op hedendaagse context en klaspraktijk
✓ integraal opgenomen in ZILL
1.2 Kinderen in een complexe wereld
Godsdienstonderwijs wordt een bijzondere en delicate opdracht. Het vereist alleszins een
DYNAMISCHE VISIE op het vak godsdienst en een GROTE PROFESSIONALITEIT van de
leerkracht.
→ We kunnen nu zelf beslissingen maken, maar dit zorgt ervoor dat mensen zoekende zijn.
Welke waarden willen we meegeven aan onze kinderen?
- Kinderen verkennen de wereld thuis en op school, mede dankzij moderne
communicatiemedia.
- Niet alle kinderen hebben dezelfde kansen; sommigen groeien op met problemen en
hoge verwachtingen.
- De samenleving is geseculariseerd en gepluraliseerd;
godsdienst/levensbeschouwing sluit niet altijd aan bij de leefwereld van kinderen.
- De westerse samenleving kent een grote culturele en religieuze verscheidenheid,
wat spanningen, vragen en twijfels oproept.
- Tegelijkertijd groeiende globalisering en uniformisering, wat de vorming van een
unieke identiteit bemoeilijkt (alles wordt aan alles gelijk: overal in de wereld kan je
praktisch hetzelfde eten en drinken, kopen, muziek luisteren, programma’s kijken …)
- Hierdoor moeilijk voor kinderen om hun weg in deze complexe wereld te zoeken en
hun eigen unieke identiteit te ontwikkelen
- Godsdienstonderwijs vraagt om een dynamische visie op het vak en professionele
aanpak van de leerkracht.
1.3 Integratie en impact
Elk kind heeft een andere rugzak met eigen ervaringen en gewoontes (van thuis)
→ impact van het vak is voor elk kind anders / ze integreren op een verscheiden wijze wat er
in de lessen godsdienst wordt binnengebracht
Het christelijk verhaal: de gemeenschappelijke taal die je gebruikt om met de kinderen te
praten en in gesprek te gaan (je gebruikt het niet om de kinderen te bekeren, …: ze hebben
nog steeds elk hun eigen rugzakje)
Elke leerling maakt kennis met de eigenheid en de rijkdom van de christelijke geloofstraditie
✓ een eerste of vernieuwde kennismaking met het christendom
✓ het christelijk geloof kan worden verdiept of aangescherpt
,1.4 Een schoolvak
We willen kinderen helpen groeien in hun menszijn/er sterkere kinderen van maken.
Opvoedingsproject van de hele school: groeien als mens
✓ doorheen alle vakken en leergebieden moeten lkten engageren en bijdragen tot
realisatie van project
Maar: uitdrukkelijk voor het vak godsdienst: maakt deel uit van het geheel van een
basisvorming
- groei als mens in christelijk perspectief staat centraal
- kennis, vaardigheden en attitudes (kennen - kunnen - zijn) (dus niet alleen kennisoverdracht)
1.5 Doel van het vak godsdienst (EXAMEN)
- Langdurig proces van zinzoeken
- Stimuleren van de levensbeschouwelijk-religieuze groei van elk kind, ongeacht de
traditie waarin het staat → niet alleen met de katholieke kinderen aan de slag, maar elk
kind sterker in zijn/haar schoenen laten staan
- Kinderen helpen:
✓ om te bouwen aan een hun eigen identiteit
✓ om te groeien naar een eigen en verantwoorde beslissing betreffende geloven en
leven
✓ dieper na te denken over de eigenheid van het christelijk geloof
✓ kritische vragen te stellen en zinvolle antwoorden te formuleren omtrent geloof
- Kennismaking met het christendom
1.6 Inhoud van het vak godsdienst (EXAMEN)
Rode draad → vertrekken vanuit christelijk, maar in 3de element komt er plaats voor andere
godsdiensten, er komt plaats voor een dialoog. NIET de godsdiensten naast elkaar zetten en
vergelijken
3 elementen
1. Ervaringen van de leerlingen (ook de moeilijkheden in hun leven)
2. Christelijk geloof als lichtbakens → eerst een gemeenschappelijke taal creëren, niet
om ze te bekeren, maar om hun blik te verruimen en te tonen hoe ze ernaar
moeten/kunnen kijken
“Christelijk geloof fungeert als oriëntatiepunt op vlak van zingeving en geloven. Daarom
moeten kinderen zich een ‘juist’ beeld vormen van de essentiële aspecten ervan. Een
grondige kennismaking met het christelijk geloof in al zijn facetten neemt een groot deel van
de godsdienstles in beslag.”
3. Gesprek met andere godsdiensten en levensbeschouwingen: DIALOOG
→ interreligieus dialoog
→ Vertrekken vanuit iets christelijk om tot gesprek te komen. In dit gesprek
komen de andere godsdiensten en levensbeschouwingen naar boven.
→ Bv. je hebt het over de 40-dagentijd. De voorbereidingstijd op Pasen, een periode
van vasten. We laten alle kinderen ermee kennis maken. Van daaruit gaan we het
opentrekken en gaan we in dialoog met de kinderen. Wat betekent het voor jou als
, christelijk? Hoe kijk jij ernaar als niet gelovige? Jij bent moslim, doe jij mee aan de
ramadan?
→ Je vertelt zelf bv. niets zelf over de islam, de kinderen en de rugzakjes van
de kinderen kan je gebruiken om iedereeen erbij te betrekken.
1.7 Een communicatieproces
- Wisselwerking tussen: woord (leerlingen), woord (leerkracht)
en Woord (christelijke traditie)
- Belang van DIALOOG tussen de leerlingen onderling
- Communicatie als kern van godsdienstonderwijs
- Zowel methode als inhoud van het leerproces.
- Wisselwerking tussen leerlingen, leerkracht en leerinhoud: beïnvloeden elkaar
- Nieuwe kennis, vaardigheden & attitudes worden ontwikkeld (hoofd/hart/handen)
- Rol van de leerlingen
- Hun leven, ervaringen, vragen en emoties staan centraal.
- Leerkracht speelt in op hun inbreng
- Rol van de leerkracht
- Verduidelijkt wat christelijk geloven kan betekenen.
- Kan de inhoud niet volledig vooraf bepalen: want speelt in op lln
1.8 Actieve deelname
Kinderen leren bewust omgaan met zingeving door actieve deelname
De godsdienstlessen gaan verder dan enkel kennis, er moet ook ruimte zijn voor beleving en
actieve participatie -> belangrijk voor de kinderen
1.9 Een moeilijke en dubbele opdracht
- Belang van authenticiteit: leerkracht mag NIET neutraal zijn, maar moet
authentiek/echt zijn. Een leerkracht moet ALTIJD ECHT ZIJN -> anders voelen de
kinderen dat en komt het niet binnen
- MAAR: de leerkracht is vaak zelf zoekende
Moeilijke opdracht: lkt moet aandacht en respect hebben voor levensbeschouwelijke
diversiteit van kinderen en helpen om confrontatie aan te gaan met versch. tradities ….
Dubbele opdracht: velen horen levensbeschouwelijk nergens thuis, nochtans aanbod
onbeperkt
-> lkt moet zijn eigen christelijke inspiratie delen én leerlingen begeleiden in hun zoektocht
binnen het brede aanbod van levensbeschouwingen. Openheid, kritische zin en
authenticiteit zijn daarbij essentieel om een eerlijke en vruchtbare dialoog mogelijk te maken
les 1
1. Visie op het vak rooms-katholieke godsdienst
3 onderwijsnetten
- Gemeenschapsonderwijs
- door de grondwet verplicht tot neutraliteit
- Gesubsidieerd officieel onderwijs
- openstaan voor alle levensbeschouwingen
- Vrij onderwijs
- katholieke scholen
- scholen van andere erkende godsdiensten: protestantse, joods, orthodoxe,
islamitische, vrije niet-confessionele scholen,...
Erkende levensbeschouwelijke vakken:
(→ Indien er zich maar 1 kind inschrijft voor een bepaalde godsdienst, moét de school er
toch een leerkracht voor zoeken!)
- Niet-confessionele zedenleer
- Rooms-katholieke godsdienst
- Islamitische godsdienst
- Protestants-evangelische godsdienst
- Orthodoxe godsdienst
- Anglicaanse godsdienst
1.1 Korte historische achtergrond
Vroeger: les uit Catechese boekje. (Catechese vs leerplan) (vraag en antwoord)
→ kinderen moesten dit boekje vanbuiten leren, ze leerden dit en leefden hiernaar
1. De christelijke leer
1) Wat is de catechismus?
- De catechismus is de korte inhoud van de christelijke leer
2) Wat is de christelijke leer?
- De christelijke leer is de leer die door Jezus Christus aan de wereld werd verkondigd
en door de Apostelen gepredikt, en die verder door de Kerk wordt onderwezen
3) Waarom is de christelijke leer de noodzakelijkste onder alle leerlingen?
- De christelijke leer is de noodzakelijkste onder alle leringen, omdat zij ons leert wat
wij moeten weten en doen om zalig te worden
4) Moeten alle mensen de christelijke leer kennen en onderhouden?
- Alle mensen moeten de christelijke leer kennen en onderhouden, want dit is de wil
van God. Anders kunnen zij niet zalig worden, en zelfs niet oprecht gelukkig zijn in dit
leven
5) Is het genoeg om de christelijke leer 1 geleerd te hebben?
- Neen, het is niet genoeg om de christelijke leer 1 geleerd te hebben. Geheel ons
leven moeten wij ze onthouden en altijd beter trachten te begrijpen.
,Nu
- Leerplan rooms-katholieke godsdienst voor het lager onderwijs in Vlaanderen
✓ goedgekeurd in 1999
✓ verplicht in 2004
✓ addendum ‘Interlevensbeschouwelijke competenties op school’ toegevoegd om
leerplan opnieuw meer af te stemmen op hedendaagse context en klaspraktijk
✓ integraal opgenomen in ZILL
1.2 Kinderen in een complexe wereld
Godsdienstonderwijs wordt een bijzondere en delicate opdracht. Het vereist alleszins een
DYNAMISCHE VISIE op het vak godsdienst en een GROTE PROFESSIONALITEIT van de
leerkracht.
→ We kunnen nu zelf beslissingen maken, maar dit zorgt ervoor dat mensen zoekende zijn.
Welke waarden willen we meegeven aan onze kinderen?
- Kinderen verkennen de wereld thuis en op school, mede dankzij moderne
communicatiemedia.
- Niet alle kinderen hebben dezelfde kansen; sommigen groeien op met problemen en
hoge verwachtingen.
- De samenleving is geseculariseerd en gepluraliseerd;
godsdienst/levensbeschouwing sluit niet altijd aan bij de leefwereld van kinderen.
- De westerse samenleving kent een grote culturele en religieuze verscheidenheid,
wat spanningen, vragen en twijfels oproept.
- Tegelijkertijd groeiende globalisering en uniformisering, wat de vorming van een
unieke identiteit bemoeilijkt (alles wordt aan alles gelijk: overal in de wereld kan je
praktisch hetzelfde eten en drinken, kopen, muziek luisteren, programma’s kijken …)
- Hierdoor moeilijk voor kinderen om hun weg in deze complexe wereld te zoeken en
hun eigen unieke identiteit te ontwikkelen
- Godsdienstonderwijs vraagt om een dynamische visie op het vak en professionele
aanpak van de leerkracht.
1.3 Integratie en impact
Elk kind heeft een andere rugzak met eigen ervaringen en gewoontes (van thuis)
→ impact van het vak is voor elk kind anders / ze integreren op een verscheiden wijze wat er
in de lessen godsdienst wordt binnengebracht
Het christelijk verhaal: de gemeenschappelijke taal die je gebruikt om met de kinderen te
praten en in gesprek te gaan (je gebruikt het niet om de kinderen te bekeren, …: ze hebben
nog steeds elk hun eigen rugzakje)
Elke leerling maakt kennis met de eigenheid en de rijkdom van de christelijke geloofstraditie
✓ een eerste of vernieuwde kennismaking met het christendom
✓ het christelijk geloof kan worden verdiept of aangescherpt
,1.4 Een schoolvak
We willen kinderen helpen groeien in hun menszijn/er sterkere kinderen van maken.
Opvoedingsproject van de hele school: groeien als mens
✓ doorheen alle vakken en leergebieden moeten lkten engageren en bijdragen tot
realisatie van project
Maar: uitdrukkelijk voor het vak godsdienst: maakt deel uit van het geheel van een
basisvorming
- groei als mens in christelijk perspectief staat centraal
- kennis, vaardigheden en attitudes (kennen - kunnen - zijn) (dus niet alleen kennisoverdracht)
1.5 Doel van het vak godsdienst (EXAMEN)
- Langdurig proces van zinzoeken
- Stimuleren van de levensbeschouwelijk-religieuze groei van elk kind, ongeacht de
traditie waarin het staat → niet alleen met de katholieke kinderen aan de slag, maar elk
kind sterker in zijn/haar schoenen laten staan
- Kinderen helpen:
✓ om te bouwen aan een hun eigen identiteit
✓ om te groeien naar een eigen en verantwoorde beslissing betreffende geloven en
leven
✓ dieper na te denken over de eigenheid van het christelijk geloof
✓ kritische vragen te stellen en zinvolle antwoorden te formuleren omtrent geloof
- Kennismaking met het christendom
1.6 Inhoud van het vak godsdienst (EXAMEN)
Rode draad → vertrekken vanuit christelijk, maar in 3de element komt er plaats voor andere
godsdiensten, er komt plaats voor een dialoog. NIET de godsdiensten naast elkaar zetten en
vergelijken
3 elementen
1. Ervaringen van de leerlingen (ook de moeilijkheden in hun leven)
2. Christelijk geloof als lichtbakens → eerst een gemeenschappelijke taal creëren, niet
om ze te bekeren, maar om hun blik te verruimen en te tonen hoe ze ernaar
moeten/kunnen kijken
“Christelijk geloof fungeert als oriëntatiepunt op vlak van zingeving en geloven. Daarom
moeten kinderen zich een ‘juist’ beeld vormen van de essentiële aspecten ervan. Een
grondige kennismaking met het christelijk geloof in al zijn facetten neemt een groot deel van
de godsdienstles in beslag.”
3. Gesprek met andere godsdiensten en levensbeschouwingen: DIALOOG
→ interreligieus dialoog
→ Vertrekken vanuit iets christelijk om tot gesprek te komen. In dit gesprek
komen de andere godsdiensten en levensbeschouwingen naar boven.
→ Bv. je hebt het over de 40-dagentijd. De voorbereidingstijd op Pasen, een periode
van vasten. We laten alle kinderen ermee kennis maken. Van daaruit gaan we het
opentrekken en gaan we in dialoog met de kinderen. Wat betekent het voor jou als
, christelijk? Hoe kijk jij ernaar als niet gelovige? Jij bent moslim, doe jij mee aan de
ramadan?
→ Je vertelt zelf bv. niets zelf over de islam, de kinderen en de rugzakjes van
de kinderen kan je gebruiken om iedereeen erbij te betrekken.
1.7 Een communicatieproces
- Wisselwerking tussen: woord (leerlingen), woord (leerkracht)
en Woord (christelijke traditie)
- Belang van DIALOOG tussen de leerlingen onderling
- Communicatie als kern van godsdienstonderwijs
- Zowel methode als inhoud van het leerproces.
- Wisselwerking tussen leerlingen, leerkracht en leerinhoud: beïnvloeden elkaar
- Nieuwe kennis, vaardigheden & attitudes worden ontwikkeld (hoofd/hart/handen)
- Rol van de leerlingen
- Hun leven, ervaringen, vragen en emoties staan centraal.
- Leerkracht speelt in op hun inbreng
- Rol van de leerkracht
- Verduidelijkt wat christelijk geloven kan betekenen.
- Kan de inhoud niet volledig vooraf bepalen: want speelt in op lln
1.8 Actieve deelname
Kinderen leren bewust omgaan met zingeving door actieve deelname
De godsdienstlessen gaan verder dan enkel kennis, er moet ook ruimte zijn voor beleving en
actieve participatie -> belangrijk voor de kinderen
1.9 Een moeilijke en dubbele opdracht
- Belang van authenticiteit: leerkracht mag NIET neutraal zijn, maar moet
authentiek/echt zijn. Een leerkracht moet ALTIJD ECHT ZIJN -> anders voelen de
kinderen dat en komt het niet binnen
- MAAR: de leerkracht is vaak zelf zoekende
Moeilijke opdracht: lkt moet aandacht en respect hebben voor levensbeschouwelijke
diversiteit van kinderen en helpen om confrontatie aan te gaan met versch. tradities ….
Dubbele opdracht: velen horen levensbeschouwelijk nergens thuis, nochtans aanbod
onbeperkt
-> lkt moet zijn eigen christelijke inspiratie delen én leerlingen begeleiden in hun zoektocht
binnen het brede aanbod van levensbeschouwingen. Openheid, kritische zin en
authenticiteit zijn daarbij essentieel om een eerlijke en vruchtbare dialoog mogelijk te maken
