Inleiding tot het recht
Deel 1: algemene inleiding
1 Recht: begripsomschrijving
- Recht: is een geheel van gedragsregels die afdwingbaar gesteld zijn
door de overheid
1.1 Gedragsregels
- Gedragsregels: voorschriften die worden opgelegd om ons gedrag
in een bepaalde richting te sturen
o Drukken uit wat anders kan, maar niet anders mag
Bv. we moeten stoppen bij rood licht: we kunnen wel
anders, maar we mogen niet
1.2 Afdwingbaar gesteld door de overheid
- Alle rechtsregels zijn gedragsregels, maar niet alle gedragsregels
zijn rechtsregels
- Afdwingbaarheid: sanctioneerbaar gesteld door de overheid
o Zorgt ervoor dat men die regels niet zomaar ongestoord naast
zich neerlegt
gedragsregels
Bv. stoppen
Bv. 1 + 1 = 2 rechtsregels voor rood
licht
Bv. niet smakken aan
regelstafel
opmerkingen:
- Straf ≠ sanctie:
o Straf = sanctie door strafrechter uitgesproken, voor misdrijven
Misdrijven = schending van strafrecht sanctie
Bv. diefstal
o Sanctie: straf
Bv. schadevergoeding
1.3 Het doel van recht
- Doel rechtsregels: orde en rechtszekerheid te brengen in de
maatschappij
o Orde: zonder rechtsregels zou er chaos zijn
, Mensen zouden bv. zelf kiezen om rechts/links te rijden,
met alle gevolgen van dien
o Rechtszekerheid: door rechtsregels weten mensen beter waar
ze aan toe zijn + wat hen te wachten staat als ze zich op een
bep. manier gedragen + hebben ze minder gevoel aan
willekeur onderworpen te zijn
2 De bronnen van recht
- Bronnen van recht = verschillende vormen waarin rechtsregels
worden uitgedrukt
- In Belgisch recht 6 soorten rechtsbronnen:
o De wetgeving (in ruime zin)
o De gewoonte
o De algemene rechtsbeginselen
o De rechtspraak
o De rechtsleer
o Sommige private regelgeving
2.1 De wetgeving in ruime zin
- In België: wetgeving = belangrijkste rechtsbron
- In meeste ruime zin gaat het om:
o Federale wetten: wetgeving gestemd door het federale
parlement
o Decreten en ordonnanties: wetgeving gestemd door de
deelstaatparlementen
o Beslissingen van de uitvoerende macht:
Bv. KB’s, Ministeriële Besluiten, gemeentelijke en
provinciale besluiten
2.2 De gewoonte
- Rechtsgewoonten: de gevestigde, ongeschreven gebruiken die
door de gemeenschap als bindende rechtsregels worden beschouwd
- Voorbeeld:
o Wnr een ambtenaar vd burgerlijke stand het overlijden van
ene persoon moet vaststellen, is het ‘de gewoonte’ dat hij zich
tevreden stelt met een attest van overlijden dat is opgesteld
door een geneesheer
2.3 De algemene rechtsbeginselen
- Algemene rechtsbeginselen: ongeschreven gedragsregels die op
een bepaald ogenblik essentieel worden geacht voor de SL
- Voorbeelden:
, o Het verbod van eigenrichting
o Bescherming van de zwakken
o De eerbiediging van de menselijke persoon
2.4 De rechtspraak
- Rechtspraak: het geheel van rechterlijke uitspraken over de
geschillen die hen worden voorgelegd
o Rechterlijke uitspraken:
De vonnissen vd rechtbanken
De arresten vd hoven
De uitspraken vd andere rechtscolleges
- Uitspraak van rechter is alleen bindend voor de partijen die bij de
rechtszaak betrokken zijn
2.5 De rechtsleer
- Rechtsleer: geheel van de publicaties waarin rechtsgeleerden hun
opvattingen over het recht meedelen
o is een gezaghebbende rechtsbron:
is op zich niet algemeen bindend
kan wel een grote invloed uitoefenen op de wetgeving
en rechters
2.6 Private regelgeving
- Niet alleen overheden, MAAR ook private personen (jij en ik) kunnen
rechtsregels tot stand brengen
3 De indeling van het recht
3.1 De klassieke indeling in publiekrecht en privaatrecht
3.1.1Het publiekrecht
- Publiekrecht: regelt de organisatie en de werking van de overheid
en de relatie van de overheid met de burgers
- 5 Rechtstakken publiekrecht:
o 1. Grondwettelijk recht/ staatsrecht:
Bevat de fundamentele regels van het publiekrecht
Gaat over:
De belangrijkste regels over de inrichting en de
werking van de verschillende staatsmachten
De fundamentele rechten en vrijheden van de
burgers (= mensenrechten)
o 2. Bestuursrecht/ administratief recht:
, Regelt de werking en de structuur van de organen van
de uitvoerende macht
Maakt je wegwijs in de # administratieve diensten en
hun werk, alsook in het statuut van de ambtenaren die
er werken
o 3. Strafrecht:
Bestaat uit de regels met betrekking tot het opleggen
van strafsancties
o 4. Fiscaal recht:
Het geheel van regels met betrekking tot het heffen en
innen van de belastingen
o 5. Gerechtelijk recht/procesrecht:
Bevat de regels m.b.t.:
De organisatie, bevoegdheid en werking van de
rechtscolleges
De manier waarop men moet procederen
De rechtsmiddelen die tegen een rechterlijke
uitspraak kunnen worden aangewend
De uitvoering van rechterlijke uitspraken
Kan verder worden ingedeeld:
Gerechtelijk privaatrecht: gerechtelijk recht van
toepassing op geschillen van privaatrechtelijke
aard
Strafprocesrecht/ strafvorderingsrecht:
gerechtelijk recht dat voorschrijft hoe misdrijven
worden vervolgd en bestraft
3.1.2Het privaatrecht
- Privaatrecht: regelt de verhoudingen tss burgers onderling
- 2 rechtstakken privaatrecht:
o 1. Handelsrecht: het privaatrecht dat van toepassing is op
handelaars en op daden van koophandel
o 2. Burgerlijk recht: regelt de verhoudingen tss burgers in het
algemeen
Belangrijkste bron: Burgerlijk Wetboek (vroeger: Code
Napoléon)
Regelt onder meer:
Personenrecht - Regelt wie rechten en plichten kan
hebben t.o.v. anderen
- Bepaalt vanaf wnr en tot wnr iemand
deze rechten en plichten zelfstandig kan
uitoefenen
Familierecht/ Beheert de verhoudingen tss:
gezinsrecht - Echtgenoten
Deel 1: algemene inleiding
1 Recht: begripsomschrijving
- Recht: is een geheel van gedragsregels die afdwingbaar gesteld zijn
door de overheid
1.1 Gedragsregels
- Gedragsregels: voorschriften die worden opgelegd om ons gedrag
in een bepaalde richting te sturen
o Drukken uit wat anders kan, maar niet anders mag
Bv. we moeten stoppen bij rood licht: we kunnen wel
anders, maar we mogen niet
1.2 Afdwingbaar gesteld door de overheid
- Alle rechtsregels zijn gedragsregels, maar niet alle gedragsregels
zijn rechtsregels
- Afdwingbaarheid: sanctioneerbaar gesteld door de overheid
o Zorgt ervoor dat men die regels niet zomaar ongestoord naast
zich neerlegt
gedragsregels
Bv. stoppen
Bv. 1 + 1 = 2 rechtsregels voor rood
licht
Bv. niet smakken aan
regelstafel
opmerkingen:
- Straf ≠ sanctie:
o Straf = sanctie door strafrechter uitgesproken, voor misdrijven
Misdrijven = schending van strafrecht sanctie
Bv. diefstal
o Sanctie: straf
Bv. schadevergoeding
1.3 Het doel van recht
- Doel rechtsregels: orde en rechtszekerheid te brengen in de
maatschappij
o Orde: zonder rechtsregels zou er chaos zijn
, Mensen zouden bv. zelf kiezen om rechts/links te rijden,
met alle gevolgen van dien
o Rechtszekerheid: door rechtsregels weten mensen beter waar
ze aan toe zijn + wat hen te wachten staat als ze zich op een
bep. manier gedragen + hebben ze minder gevoel aan
willekeur onderworpen te zijn
2 De bronnen van recht
- Bronnen van recht = verschillende vormen waarin rechtsregels
worden uitgedrukt
- In Belgisch recht 6 soorten rechtsbronnen:
o De wetgeving (in ruime zin)
o De gewoonte
o De algemene rechtsbeginselen
o De rechtspraak
o De rechtsleer
o Sommige private regelgeving
2.1 De wetgeving in ruime zin
- In België: wetgeving = belangrijkste rechtsbron
- In meeste ruime zin gaat het om:
o Federale wetten: wetgeving gestemd door het federale
parlement
o Decreten en ordonnanties: wetgeving gestemd door de
deelstaatparlementen
o Beslissingen van de uitvoerende macht:
Bv. KB’s, Ministeriële Besluiten, gemeentelijke en
provinciale besluiten
2.2 De gewoonte
- Rechtsgewoonten: de gevestigde, ongeschreven gebruiken die
door de gemeenschap als bindende rechtsregels worden beschouwd
- Voorbeeld:
o Wnr een ambtenaar vd burgerlijke stand het overlijden van
ene persoon moet vaststellen, is het ‘de gewoonte’ dat hij zich
tevreden stelt met een attest van overlijden dat is opgesteld
door een geneesheer
2.3 De algemene rechtsbeginselen
- Algemene rechtsbeginselen: ongeschreven gedragsregels die op
een bepaald ogenblik essentieel worden geacht voor de SL
- Voorbeelden:
, o Het verbod van eigenrichting
o Bescherming van de zwakken
o De eerbiediging van de menselijke persoon
2.4 De rechtspraak
- Rechtspraak: het geheel van rechterlijke uitspraken over de
geschillen die hen worden voorgelegd
o Rechterlijke uitspraken:
De vonnissen vd rechtbanken
De arresten vd hoven
De uitspraken vd andere rechtscolleges
- Uitspraak van rechter is alleen bindend voor de partijen die bij de
rechtszaak betrokken zijn
2.5 De rechtsleer
- Rechtsleer: geheel van de publicaties waarin rechtsgeleerden hun
opvattingen over het recht meedelen
o is een gezaghebbende rechtsbron:
is op zich niet algemeen bindend
kan wel een grote invloed uitoefenen op de wetgeving
en rechters
2.6 Private regelgeving
- Niet alleen overheden, MAAR ook private personen (jij en ik) kunnen
rechtsregels tot stand brengen
3 De indeling van het recht
3.1 De klassieke indeling in publiekrecht en privaatrecht
3.1.1Het publiekrecht
- Publiekrecht: regelt de organisatie en de werking van de overheid
en de relatie van de overheid met de burgers
- 5 Rechtstakken publiekrecht:
o 1. Grondwettelijk recht/ staatsrecht:
Bevat de fundamentele regels van het publiekrecht
Gaat over:
De belangrijkste regels over de inrichting en de
werking van de verschillende staatsmachten
De fundamentele rechten en vrijheden van de
burgers (= mensenrechten)
o 2. Bestuursrecht/ administratief recht:
, Regelt de werking en de structuur van de organen van
de uitvoerende macht
Maakt je wegwijs in de # administratieve diensten en
hun werk, alsook in het statuut van de ambtenaren die
er werken
o 3. Strafrecht:
Bestaat uit de regels met betrekking tot het opleggen
van strafsancties
o 4. Fiscaal recht:
Het geheel van regels met betrekking tot het heffen en
innen van de belastingen
o 5. Gerechtelijk recht/procesrecht:
Bevat de regels m.b.t.:
De organisatie, bevoegdheid en werking van de
rechtscolleges
De manier waarop men moet procederen
De rechtsmiddelen die tegen een rechterlijke
uitspraak kunnen worden aangewend
De uitvoering van rechterlijke uitspraken
Kan verder worden ingedeeld:
Gerechtelijk privaatrecht: gerechtelijk recht van
toepassing op geschillen van privaatrechtelijke
aard
Strafprocesrecht/ strafvorderingsrecht:
gerechtelijk recht dat voorschrijft hoe misdrijven
worden vervolgd en bestraft
3.1.2Het privaatrecht
- Privaatrecht: regelt de verhoudingen tss burgers onderling
- 2 rechtstakken privaatrecht:
o 1. Handelsrecht: het privaatrecht dat van toepassing is op
handelaars en op daden van koophandel
o 2. Burgerlijk recht: regelt de verhoudingen tss burgers in het
algemeen
Belangrijkste bron: Burgerlijk Wetboek (vroeger: Code
Napoléon)
Regelt onder meer:
Personenrecht - Regelt wie rechten en plichten kan
hebben t.o.v. anderen
- Bepaalt vanaf wnr en tot wnr iemand
deze rechten en plichten zelfstandig kan
uitoefenen
Familierecht/ Beheert de verhoudingen tss:
gezinsrecht - Echtgenoten
