Samenvatting: Algemeen Boekhouden
Inhoudsopgave
1 De boekhoudkundige gelijkheid ............................................................................................ 4
1.1 Juridische teksten ............................................................................................................... 4
1.1.1 Geschiedenis .................................................................................................................. 4
1.1.2 Huidige wetgeving ........................................................................................................... 5
1.1.3 Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN)............................................................ 5
1.1.4 Internationale invloeden voor wetgeving ........................................................................... 5
1.2 Onderworpen ondernemingen ............................................................................................. 6
1.2.1 Natuurlijke personen ....................................................................................................... 6
1.2.2 Rechtspersonen .............................................................................................................. 6
1.2.3 Organisaties zonder rechtspersoonlijkheid ....................................................................... 7
1.2.4 Korte recap ..................................................................................................................... 7
1.3 Bedrijfsstructuur ................................................................................................................. 7
1.4 De balans ........................................................................................................................... 8
2 De toerekeningsaanpak ........................................................................................................ 9
2.1 Kasaanpak versus toerekeningsaanpak ................................................................................ 9
2.2 Dividenden ......................................................................................................................... 9
3 Het boekhoudkundige proces .............................................................................................. 10
3.1 Journaal ............................................................................................................................10
3.2 Grootboek .........................................................................................................................10
3.3 MAR (= minimumindeling algemeen rekeningenstelsel) ........................................................11
3.4 Overige informatie..............................................................................................................11
3.5 De jaarrekening ..................................................................................................................11
3.6 Afsluiten van de boekhoudperiode ......................................................................................11
3.6.1 Werkwijze afsluiting ....................................................................................................... 12
4 De verkoopcyclus ................................................................................................................ 13
4.1 BTW (belasting over de toegevoegde waarde) ......................................................................13
4.2 Kortingen ...........................................................................................................................13
4.2.1 Kredietnota ................................................................................................................... 13
4.2.2 Handelskorting .............................................................................................................. 13
4.2.3 Betalingskorting ............................................................................................................ 14
4.3 Dubieuze debiteuren ..........................................................................................................14
4.3.1 Geïndividualiseerde methode ........................................................................................ 15
4.3.2 Forfaitaire methode ....................................................................................................... 16
5 De aankoopcyclus ............................................................................................................... 17
5.1 Voorraden .........................................................................................................................17
5.1.1 Definitie ........................................................................................................................ 17
5.1.2 Waardering ................................................................................................................... 17
1
, 5.1.3 Boekhoudkundige verwerking......................................................................................... 19
5.2 Bestellingen in uitvoering ....................................................................................................20
5.2.1 Definitie ........................................................................................................................ 20
5.2.2 Waardering ................................................................................................................... 21
5.2.3 Boekhoudkundige verwerking......................................................................................... 21
6 De overlopende rekeningen ................................................................................................. 23
6.1 Uitstelposten .....................................................................................................................23
6.1.1 Over te dragen kosten .................................................................................................... 23
6.1.2 Over te dragen opbrengsten ........................................................................................... 24
6.2 Anticipatieposten...............................................................................................................24
6.2.1 Verworven opbrengsten ................................................................................................. 24
6.2.2 Toe te rekenen kosten .................................................................................................... 25
7 De boekhoudkundige verwerking van vaste activa ................................................................. 27
7.1 Materiële vaste activa.........................................................................................................27
7.1.1 Omschrijving ................................................................................................................. 27
7.1.2 Waardering tegen aanschaUingswaarde ......................................................................... 27
7.1.3 Afschrijvingen................................................................................................................ 28
7.1.4 Verkoop van activa ........................................................................................................ 30
7.1.5 Waardeverminderingen.................................................................................................. 31
7.1.6 Herwaarderingen ........................................................................................................... 32
7.2 Immateriële vaste activa ....................................................................................................32
7.2.1 Omschrijving ................................................................................................................. 32
7.2.2 Waardering & boekhoudkundige verwerking .................................................................... 34
7.3 Leasing .............................................................................................................................34
7.3.1 Definitie & betekenis ...................................................................................................... 34
7.3.2 Voorbeeld ..................................................................................................................... 36
7.3.3 Boekingen (leasingnemer).............................................................................................. 36
7.3.4 Boekingen (leasinggever) ............................................................................................... 37
7.3.5 Sale & leaseback ........................................................................................................... 38
8 De boekhoudkundige behandeling van schulden .................................................................. 40
8.1 Schulden op korte termijn ..................................................................................................40
8.1.1 Personeel ...................................................................................................................... 40
8.1.2 Belastingen ................................................................................................................... 42
8.2 Schulden op lange termijn ..................................................................................................43
8.2.1 Obligatielening .............................................................................................................. 43
9 De evolutie van het eigen vermogen ..................................................................................... 48
9.1 Oprichting van een nv .........................................................................................................48
9.1.1 Wijze van oprichting....................................................................................................... 48
9.1.2 Inbreng in natura ........................................................................................................... 49
9.1.3 Storting van niet-opgevraagd kapitaal ............................................................................. 49
9.1.4 Oprichtingskosten ......................................................................................................... 51
9.2 Verhoging van het kapitaal ..................................................................................................51
9.3 Vermindering van het kapitaal .............................................................................................53
9.4 Inkoop van eigen aandelen .................................................................................................54
9.5 Inbreng bij een bv ...............................................................................................................54
9.6 Gedetailleerde resultaatverwerking.....................................................................................55
2
, 9.7 Kapitaal- en interestsubsidies .............................................................................................56
9.7.1 Kapitaalsubsidie............................................................................................................ 56
9.7.2 Interestsubsidie ............................................................................................................ 57
9.8 Afsluiten van de boekhoudperiode ......................................................................................57
10 Onzekerheden & posten buiten de balans ............................................................................. 59
10.1 Voorzieningen ....................................................................................................................59
10.1.1 Soorten..................................................................................................................... 59
10.1.2 Boekhoudkundige verwerking .................................................................................... 59
10.1.3 Voorzieningen met een financieel karakter .................................................................. 60
10.2 Rechten en verplichtingen buiten de balans ........................................................................60
10.2.1 Gestelde of ontvangen zekerheden ............................................................................ 60
10.2.2 Rechten & verplichtingen inzake goederen & waarden ................................................. 62
11 De verwerking van verrichtingen in vreemde valuta ............................................................... 63
12 Te studeren rekeningnummers ............................................................................................. 65
3
,1 De boekhoudkundige gelijkheid
Over bezittingen, schulden en eigen vermogen
Gebruiker vraagt: Info over: Vindt die in:
Waar staat de Financiële positie & Balans
onderneming op een vermogen
bepaalde dag?
Hoe presteerde de Resultaten Resultatenrekening
onderneming over een
bepaalde periode?
à Balans, resultatenrekening & evt. toelichting vormen de jaarrekening
Jaarrekening wordt door algemene vergadering binnen 6 maand na afsluiting
boekjaar goedgekeurd en binnen 30 dagen na goedkeuring openbaar gemaakt
Boekhoudkundig proces:
Gebeurtenis à boeking/administratieve verwerking à jaarrekening à gebruikers
Boeking: journaal à grootboek à proef- & saldibalans
Gebruikers: raadplegen de openbare jaarrekening
Algemeen boekhouden Info aan externen
= financial accounting
Analytisch boekhouden Info aan internen (bv. winstmarges)
= management accounting
1.1 Juridische teksten
1.1.1 Geschiedenis
Wanneer/wat? Informatie
Tot voor 1977 • Schaarse regelgeving: beperkt tot eenvoudige balans,
geen richtlijnen voor resultatenrekening
• Onvoldoende in vgl. met andere Europese landen
1971 • Voorstel voor Vierde Richtlijn (Europese Gemeenschap)
Wet van 17 juli 1975 • Belgische wet verplicht vennootschappen tot
boekhouding afgestemd op aard en omvang
• Krachtlijnen van Vierde Richtlijn reeds opgenomen
1978 • Vierde Richtlijn wordt vastgesteld
Wet van 1 juli 1983 • Belgische regels aanpassen aan Vierde Richtlijn
1976, 1978, 1991 • Kleine aanpassingen aan Belgische wetgeving
KB van 8 oktober 1976 • Betere kwaliteit van jaarrekeningen
• Invoering van MAR doorheen de jaren
2001 – Wetboek van • Wetten en bepalingen over vennootschappen
Vennootschappen samengebundeld
(W.Venn.) o Waaronder wetten over jaarrekening
• Deel van specifieke boekhoudwet bleef los bestaan
4
,2013 – Wetboek van • Losse boekhoudwetten hierin samengebundeld
Economisch Recht
(WER)
December 2015 • Belgische regelgeving in overeenstemming gebracht met
nieuwe Europese boekhoudrichtlijnen
2019 • Volledig vernieuwing
• Vennootschapsvormen & oude bepalingen geschrapt
• Met goedkeuring van Wetboek van Vennootschappen en
Verenigingen (WVV)
1.1.2 Huidige wetgeving
Wat? Info
Het Wetboek van Economisch Recht Elke onderneming moet passende
(WER) boekhouding voeren volgens het
dubbelboekhouden
Het KB tot uitvoering van artikelen III.82 Regels over houden & bewaren van
t/m III.95 van het WER boekhouding + MAR
Het Wetboek van Vennootschappen & Bepalingen over de jaarrekening van
Verenigingen (WVV) vennootschappen
Het KB tot uitvoering van het WVV Gedetailleerde regels over structuur van
jaarrekening en waardering van rubrieken
Wet van 20/09/1948 houdende Elke onderneming met een
Organisatie van het Bedrijfsleven (art. 15 ondernemingsraad moet
bis) bedrijfsrevisor(en) aanstellen
1.1.3 Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN)
• Werkt de in de wet vastgelegde beginselen uit
• Opgericht in 1975
• Geeft richtinggevend advies, niet juridisch bindend, wel toonaangevend
1.1.4 Internationale invloeden voor wetgeving
Wie? Info
International Accounting Standards Onafhankelijke, internationale
Board (IASB) organisatie, maakt:
- International Financial Reporting
Standards (IFRS)
- International Accounting
Standards (IAS, pre 2002)
Europese bepalingen Decreten van de Europese Unie
Financial Accounting Standards Board Actief in de VS, richtlijnen via Accounting
(FASB) Standards Codification (ASC)
International Federation of Accountants Harmonisatie van jaarverslagen &
(IFAC) controle, subcomite International
Auditing and Assurance Standards Board
(IAASB) vaardigt richtlijnen uit (ISA)
5
, Accountancy Europe Verbetering & harmonisatie
boekhoudkundige beroepen +
vertegenwoordiging ervan
1.2 Onderworpen ondernemingen
1.2.1 Natuurlijke personen
• ‘Echt’ persoon die op zelfstandige wijze beroepsactiviteit uitoefent, bv.
bakker/advocaat
• Let op: persoonlijk vermogen ↔ vermogen onderneming
Verkorte boekhouding (beperkt aantal boeken, geen rekeningen (en dus geen MAR),
inventaris niet volgens waarderingsregels, …) voor natuurlijke personen, vof, CommV
& maatschappen
1.2.2 Rechtspersonen
De naamloze vennootschap (nv)
• 1 of meerdere aandeelhouders doen inbreng in geld of natura
o ‘Inbreng’ wordt hier ‘kapitaal’ genoemd
o Nv = ‘kapitaalvennootschap’
Het minimaal te plaatsen kapitaal = €61.500
Als er meer is: minimaal 1/4e te volstorten, vb:
Geplaatst 61.500 150.000 500.000
kapitaal
Minimaal te 61.500 61.500 125.000
volstorten
• Vooral voor beursgenoteerde, grote ondernemingen
• Aandelen op naam of gedematerialiseerd (niet gekend)
• 3 bestuursvormen
o Enige bestuurder
o Monistisch (raad van bestuur neemt collegiaal beslissingen)
o Duaal (raad van bestuur & directieraad)
De besloten vennootschap (bv)
• Meest flexibele vennootschap à standaardmodel met opties
• Vooral voor KMO’s
• Geen minimale inbreng (in geld/natura/nijverheid)
• Aandelen op naam
• Bestuur door natuurlijke personen/rechtspersonen met natuurlijke
vertegenwoordiger
De coöperatieve vennootschap (cv)
6
Inhoudsopgave
1 De boekhoudkundige gelijkheid ............................................................................................ 4
1.1 Juridische teksten ............................................................................................................... 4
1.1.1 Geschiedenis .................................................................................................................. 4
1.1.2 Huidige wetgeving ........................................................................................................... 5
1.1.3 Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN)............................................................ 5
1.1.4 Internationale invloeden voor wetgeving ........................................................................... 5
1.2 Onderworpen ondernemingen ............................................................................................. 6
1.2.1 Natuurlijke personen ....................................................................................................... 6
1.2.2 Rechtspersonen .............................................................................................................. 6
1.2.3 Organisaties zonder rechtspersoonlijkheid ....................................................................... 7
1.2.4 Korte recap ..................................................................................................................... 7
1.3 Bedrijfsstructuur ................................................................................................................. 7
1.4 De balans ........................................................................................................................... 8
2 De toerekeningsaanpak ........................................................................................................ 9
2.1 Kasaanpak versus toerekeningsaanpak ................................................................................ 9
2.2 Dividenden ......................................................................................................................... 9
3 Het boekhoudkundige proces .............................................................................................. 10
3.1 Journaal ............................................................................................................................10
3.2 Grootboek .........................................................................................................................10
3.3 MAR (= minimumindeling algemeen rekeningenstelsel) ........................................................11
3.4 Overige informatie..............................................................................................................11
3.5 De jaarrekening ..................................................................................................................11
3.6 Afsluiten van de boekhoudperiode ......................................................................................11
3.6.1 Werkwijze afsluiting ....................................................................................................... 12
4 De verkoopcyclus ................................................................................................................ 13
4.1 BTW (belasting over de toegevoegde waarde) ......................................................................13
4.2 Kortingen ...........................................................................................................................13
4.2.1 Kredietnota ................................................................................................................... 13
4.2.2 Handelskorting .............................................................................................................. 13
4.2.3 Betalingskorting ............................................................................................................ 14
4.3 Dubieuze debiteuren ..........................................................................................................14
4.3.1 Geïndividualiseerde methode ........................................................................................ 15
4.3.2 Forfaitaire methode ....................................................................................................... 16
5 De aankoopcyclus ............................................................................................................... 17
5.1 Voorraden .........................................................................................................................17
5.1.1 Definitie ........................................................................................................................ 17
5.1.2 Waardering ................................................................................................................... 17
1
, 5.1.3 Boekhoudkundige verwerking......................................................................................... 19
5.2 Bestellingen in uitvoering ....................................................................................................20
5.2.1 Definitie ........................................................................................................................ 20
5.2.2 Waardering ................................................................................................................... 21
5.2.3 Boekhoudkundige verwerking......................................................................................... 21
6 De overlopende rekeningen ................................................................................................. 23
6.1 Uitstelposten .....................................................................................................................23
6.1.1 Over te dragen kosten .................................................................................................... 23
6.1.2 Over te dragen opbrengsten ........................................................................................... 24
6.2 Anticipatieposten...............................................................................................................24
6.2.1 Verworven opbrengsten ................................................................................................. 24
6.2.2 Toe te rekenen kosten .................................................................................................... 25
7 De boekhoudkundige verwerking van vaste activa ................................................................. 27
7.1 Materiële vaste activa.........................................................................................................27
7.1.1 Omschrijving ................................................................................................................. 27
7.1.2 Waardering tegen aanschaUingswaarde ......................................................................... 27
7.1.3 Afschrijvingen................................................................................................................ 28
7.1.4 Verkoop van activa ........................................................................................................ 30
7.1.5 Waardeverminderingen.................................................................................................. 31
7.1.6 Herwaarderingen ........................................................................................................... 32
7.2 Immateriële vaste activa ....................................................................................................32
7.2.1 Omschrijving ................................................................................................................. 32
7.2.2 Waardering & boekhoudkundige verwerking .................................................................... 34
7.3 Leasing .............................................................................................................................34
7.3.1 Definitie & betekenis ...................................................................................................... 34
7.3.2 Voorbeeld ..................................................................................................................... 36
7.3.3 Boekingen (leasingnemer).............................................................................................. 36
7.3.4 Boekingen (leasinggever) ............................................................................................... 37
7.3.5 Sale & leaseback ........................................................................................................... 38
8 De boekhoudkundige behandeling van schulden .................................................................. 40
8.1 Schulden op korte termijn ..................................................................................................40
8.1.1 Personeel ...................................................................................................................... 40
8.1.2 Belastingen ................................................................................................................... 42
8.2 Schulden op lange termijn ..................................................................................................43
8.2.1 Obligatielening .............................................................................................................. 43
9 De evolutie van het eigen vermogen ..................................................................................... 48
9.1 Oprichting van een nv .........................................................................................................48
9.1.1 Wijze van oprichting....................................................................................................... 48
9.1.2 Inbreng in natura ........................................................................................................... 49
9.1.3 Storting van niet-opgevraagd kapitaal ............................................................................. 49
9.1.4 Oprichtingskosten ......................................................................................................... 51
9.2 Verhoging van het kapitaal ..................................................................................................51
9.3 Vermindering van het kapitaal .............................................................................................53
9.4 Inkoop van eigen aandelen .................................................................................................54
9.5 Inbreng bij een bv ...............................................................................................................54
9.6 Gedetailleerde resultaatverwerking.....................................................................................55
2
, 9.7 Kapitaal- en interestsubsidies .............................................................................................56
9.7.1 Kapitaalsubsidie............................................................................................................ 56
9.7.2 Interestsubsidie ............................................................................................................ 57
9.8 Afsluiten van de boekhoudperiode ......................................................................................57
10 Onzekerheden & posten buiten de balans ............................................................................. 59
10.1 Voorzieningen ....................................................................................................................59
10.1.1 Soorten..................................................................................................................... 59
10.1.2 Boekhoudkundige verwerking .................................................................................... 59
10.1.3 Voorzieningen met een financieel karakter .................................................................. 60
10.2 Rechten en verplichtingen buiten de balans ........................................................................60
10.2.1 Gestelde of ontvangen zekerheden ............................................................................ 60
10.2.2 Rechten & verplichtingen inzake goederen & waarden ................................................. 62
11 De verwerking van verrichtingen in vreemde valuta ............................................................... 63
12 Te studeren rekeningnummers ............................................................................................. 65
3
,1 De boekhoudkundige gelijkheid
Over bezittingen, schulden en eigen vermogen
Gebruiker vraagt: Info over: Vindt die in:
Waar staat de Financiële positie & Balans
onderneming op een vermogen
bepaalde dag?
Hoe presteerde de Resultaten Resultatenrekening
onderneming over een
bepaalde periode?
à Balans, resultatenrekening & evt. toelichting vormen de jaarrekening
Jaarrekening wordt door algemene vergadering binnen 6 maand na afsluiting
boekjaar goedgekeurd en binnen 30 dagen na goedkeuring openbaar gemaakt
Boekhoudkundig proces:
Gebeurtenis à boeking/administratieve verwerking à jaarrekening à gebruikers
Boeking: journaal à grootboek à proef- & saldibalans
Gebruikers: raadplegen de openbare jaarrekening
Algemeen boekhouden Info aan externen
= financial accounting
Analytisch boekhouden Info aan internen (bv. winstmarges)
= management accounting
1.1 Juridische teksten
1.1.1 Geschiedenis
Wanneer/wat? Informatie
Tot voor 1977 • Schaarse regelgeving: beperkt tot eenvoudige balans,
geen richtlijnen voor resultatenrekening
• Onvoldoende in vgl. met andere Europese landen
1971 • Voorstel voor Vierde Richtlijn (Europese Gemeenschap)
Wet van 17 juli 1975 • Belgische wet verplicht vennootschappen tot
boekhouding afgestemd op aard en omvang
• Krachtlijnen van Vierde Richtlijn reeds opgenomen
1978 • Vierde Richtlijn wordt vastgesteld
Wet van 1 juli 1983 • Belgische regels aanpassen aan Vierde Richtlijn
1976, 1978, 1991 • Kleine aanpassingen aan Belgische wetgeving
KB van 8 oktober 1976 • Betere kwaliteit van jaarrekeningen
• Invoering van MAR doorheen de jaren
2001 – Wetboek van • Wetten en bepalingen over vennootschappen
Vennootschappen samengebundeld
(W.Venn.) o Waaronder wetten over jaarrekening
• Deel van specifieke boekhoudwet bleef los bestaan
4
,2013 – Wetboek van • Losse boekhoudwetten hierin samengebundeld
Economisch Recht
(WER)
December 2015 • Belgische regelgeving in overeenstemming gebracht met
nieuwe Europese boekhoudrichtlijnen
2019 • Volledig vernieuwing
• Vennootschapsvormen & oude bepalingen geschrapt
• Met goedkeuring van Wetboek van Vennootschappen en
Verenigingen (WVV)
1.1.2 Huidige wetgeving
Wat? Info
Het Wetboek van Economisch Recht Elke onderneming moet passende
(WER) boekhouding voeren volgens het
dubbelboekhouden
Het KB tot uitvoering van artikelen III.82 Regels over houden & bewaren van
t/m III.95 van het WER boekhouding + MAR
Het Wetboek van Vennootschappen & Bepalingen over de jaarrekening van
Verenigingen (WVV) vennootschappen
Het KB tot uitvoering van het WVV Gedetailleerde regels over structuur van
jaarrekening en waardering van rubrieken
Wet van 20/09/1948 houdende Elke onderneming met een
Organisatie van het Bedrijfsleven (art. 15 ondernemingsraad moet
bis) bedrijfsrevisor(en) aanstellen
1.1.3 Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN)
• Werkt de in de wet vastgelegde beginselen uit
• Opgericht in 1975
• Geeft richtinggevend advies, niet juridisch bindend, wel toonaangevend
1.1.4 Internationale invloeden voor wetgeving
Wie? Info
International Accounting Standards Onafhankelijke, internationale
Board (IASB) organisatie, maakt:
- International Financial Reporting
Standards (IFRS)
- International Accounting
Standards (IAS, pre 2002)
Europese bepalingen Decreten van de Europese Unie
Financial Accounting Standards Board Actief in de VS, richtlijnen via Accounting
(FASB) Standards Codification (ASC)
International Federation of Accountants Harmonisatie van jaarverslagen &
(IFAC) controle, subcomite International
Auditing and Assurance Standards Board
(IAASB) vaardigt richtlijnen uit (ISA)
5
, Accountancy Europe Verbetering & harmonisatie
boekhoudkundige beroepen +
vertegenwoordiging ervan
1.2 Onderworpen ondernemingen
1.2.1 Natuurlijke personen
• ‘Echt’ persoon die op zelfstandige wijze beroepsactiviteit uitoefent, bv.
bakker/advocaat
• Let op: persoonlijk vermogen ↔ vermogen onderneming
Verkorte boekhouding (beperkt aantal boeken, geen rekeningen (en dus geen MAR),
inventaris niet volgens waarderingsregels, …) voor natuurlijke personen, vof, CommV
& maatschappen
1.2.2 Rechtspersonen
De naamloze vennootschap (nv)
• 1 of meerdere aandeelhouders doen inbreng in geld of natura
o ‘Inbreng’ wordt hier ‘kapitaal’ genoemd
o Nv = ‘kapitaalvennootschap’
Het minimaal te plaatsen kapitaal = €61.500
Als er meer is: minimaal 1/4e te volstorten, vb:
Geplaatst 61.500 150.000 500.000
kapitaal
Minimaal te 61.500 61.500 125.000
volstorten
• Vooral voor beursgenoteerde, grote ondernemingen
• Aandelen op naam of gedematerialiseerd (niet gekend)
• 3 bestuursvormen
o Enige bestuurder
o Monistisch (raad van bestuur neemt collegiaal beslissingen)
o Duaal (raad van bestuur & directieraad)
De besloten vennootschap (bv)
• Meest flexibele vennootschap à standaardmodel met opties
• Vooral voor KMO’s
• Geen minimale inbreng (in geld/natura/nijverheid)
• Aandelen op naam
• Bestuur door natuurlijke personen/rechtspersonen met natuurlijke
vertegenwoordiger
De coöperatieve vennootschap (cv)
6
