UCLL 2024-2025
STRAFRECHT – VOLLEDIGE SAMENVATTING MET
VOORBEELDEN – ACADEMIJAAR 2024-2025
BOEK 1: ALGEMENE REGELS VAN HET STRAFRECHT
HOOFDSTUK 1: DE STRAFWET (ART. 1 – 4 SW.)
1. DEFINITIE: WAT IS STRAFRECHT?
• Strafrecht is publiek recht: het regelt de verhouding tussen burger en overheid.
• Bepaalt:
• Welke gedragingen strafbaar zijn.
• Onder welke voorwaarden en omstandigheden.
• Tegenover wie (personen).
• Welke sancties en/of maatregelen kunnen worden opgelegd.
• Welke publiekrechtelijke organen bevoegd zijn en hoe zij optreden.
Voorbeeld: Een winkeldiefstal is strafbaar volgens het Strafwetboek, wordt vervolgd door het Openbaar
Ministerie, en berecht door een strafrechter die een geldboete of gevangenisstraf kan opleggen.
2. MATERIEEL STRAFRECHT EN STRAFPROCESRECHT
• Materieel strafrecht: Regels die gedragingen strafbaar stellen en sanctioneren (Sw.).
• Strafprocesrecht (formeel strafrecht): Regels over opsporing, vervolging en berechting van
verdachten (Sv.).
Voorbeeld: Diefstal is strafbaar volgens art. 463 Sw. (materieel strafrecht), terwijl de regels over hoe de
politie een huiszoeking mag uitvoeren in het Wetboek van Strafvordering staan (formeel strafrecht).
3. CODIFICATIE
• Belgisch Strafwetboek (Sw.): Hoofdbron materieel strafrecht.
• Wetboek van Strafvordering (Sv.): Hoofdbron strafprocesrecht.
• Beide zijn geëvolueerd doorheen de tijd (wijzigingen, aanvullingen).
1
, LEGALITEITSBEGINSEL (ART. 1 SW. – ART. 7 EVRM)
• Nullum crimen sine lege: Geen misdrijf zonder wet.
• Nullum poena sine lege: Geen straf zonder wet.
• Alleen strafbaar als wet het bepaalt en straf voorziet.
• Art. 12 en 14 Grondwet: Bescherming tegen willekeurige vrijheidsberoving en het recht op een
wettige rechter.
Voorbeeld: Als iemand zich onbeleefd gedraagt, kan dit sociaal onaanvaardbaar zijn, maar niet strafbaar
omdat er geen wet is die "onbeleefdheid" strafbaar stelt.
GEVOLGEN VAN HET LEGALITEITSBEGINSEL
• Alleen de wet is bron van strafrecht.
• Strikte interpretatie van de strafwet.
• Geen terugwerkende kracht (behalve bij mildere strafwet).
• Belgische strafwet geldt enkel op Belgisch grondgebied.
Voorbeeld: Een rechter kan iemand niet veroordelen voor "digitale diefstal" als de wet alleen spreekt over
"wegnemen van een goed" en niet expliciet digitale goederen vermeldt.
1. NIET-RETROACTIVITEIT VAN DE STRAFWET (ART. 2 SW.)
• Strengere strafwet: nooit retroactief.
• Mildere strafwet: wel retroactief.
• Tijdstip van de feiten bepaalt welke wet geldt.
Voorbeeld: Als iemand in 2023 een feit pleegt dat toen strafbaar was met 1 jaar gevangenis, maar in 2024
wordt de straf verhoogd naar 2 jaar, dan kan deze persoon maximaal 1 jaar krijgen. Als de straf verlaagd
zou zijn naar 6 maanden, dan geldt die lagere straf.
2. WERKING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE (ART. 3 EN 4 SW.)
• Misdrijven in België: Belgische strafwet altijd van toepassing.
• Misdrijven buiten België: Soms van toepassing (universaliteit, personaliteit).
• Toepassing op personen: Iedereen op Belgisch grondgebied, ongeacht nationaliteit.
• Immuniteit: Bepaalde personen (koning, parlementairen, buitenlandse staatshoofden) zijn
(gedeeltelijk) immuun.
2
STRAFRECHT – VOLLEDIGE SAMENVATTING MET
VOORBEELDEN – ACADEMIJAAR 2024-2025
BOEK 1: ALGEMENE REGELS VAN HET STRAFRECHT
HOOFDSTUK 1: DE STRAFWET (ART. 1 – 4 SW.)
1. DEFINITIE: WAT IS STRAFRECHT?
• Strafrecht is publiek recht: het regelt de verhouding tussen burger en overheid.
• Bepaalt:
• Welke gedragingen strafbaar zijn.
• Onder welke voorwaarden en omstandigheden.
• Tegenover wie (personen).
• Welke sancties en/of maatregelen kunnen worden opgelegd.
• Welke publiekrechtelijke organen bevoegd zijn en hoe zij optreden.
Voorbeeld: Een winkeldiefstal is strafbaar volgens het Strafwetboek, wordt vervolgd door het Openbaar
Ministerie, en berecht door een strafrechter die een geldboete of gevangenisstraf kan opleggen.
2. MATERIEEL STRAFRECHT EN STRAFPROCESRECHT
• Materieel strafrecht: Regels die gedragingen strafbaar stellen en sanctioneren (Sw.).
• Strafprocesrecht (formeel strafrecht): Regels over opsporing, vervolging en berechting van
verdachten (Sv.).
Voorbeeld: Diefstal is strafbaar volgens art. 463 Sw. (materieel strafrecht), terwijl de regels over hoe de
politie een huiszoeking mag uitvoeren in het Wetboek van Strafvordering staan (formeel strafrecht).
3. CODIFICATIE
• Belgisch Strafwetboek (Sw.): Hoofdbron materieel strafrecht.
• Wetboek van Strafvordering (Sv.): Hoofdbron strafprocesrecht.
• Beide zijn geëvolueerd doorheen de tijd (wijzigingen, aanvullingen).
1
, LEGALITEITSBEGINSEL (ART. 1 SW. – ART. 7 EVRM)
• Nullum crimen sine lege: Geen misdrijf zonder wet.
• Nullum poena sine lege: Geen straf zonder wet.
• Alleen strafbaar als wet het bepaalt en straf voorziet.
• Art. 12 en 14 Grondwet: Bescherming tegen willekeurige vrijheidsberoving en het recht op een
wettige rechter.
Voorbeeld: Als iemand zich onbeleefd gedraagt, kan dit sociaal onaanvaardbaar zijn, maar niet strafbaar
omdat er geen wet is die "onbeleefdheid" strafbaar stelt.
GEVOLGEN VAN HET LEGALITEITSBEGINSEL
• Alleen de wet is bron van strafrecht.
• Strikte interpretatie van de strafwet.
• Geen terugwerkende kracht (behalve bij mildere strafwet).
• Belgische strafwet geldt enkel op Belgisch grondgebied.
Voorbeeld: Een rechter kan iemand niet veroordelen voor "digitale diefstal" als de wet alleen spreekt over
"wegnemen van een goed" en niet expliciet digitale goederen vermeldt.
1. NIET-RETROACTIVITEIT VAN DE STRAFWET (ART. 2 SW.)
• Strengere strafwet: nooit retroactief.
• Mildere strafwet: wel retroactief.
• Tijdstip van de feiten bepaalt welke wet geldt.
Voorbeeld: Als iemand in 2023 een feit pleegt dat toen strafbaar was met 1 jaar gevangenis, maar in 2024
wordt de straf verhoogd naar 2 jaar, dan kan deze persoon maximaal 1 jaar krijgen. Als de straf verlaagd
zou zijn naar 6 maanden, dan geldt die lagere straf.
2. WERKING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE (ART. 3 EN 4 SW.)
• Misdrijven in België: Belgische strafwet altijd van toepassing.
• Misdrijven buiten België: Soms van toepassing (universaliteit, personaliteit).
• Toepassing op personen: Iedereen op Belgisch grondgebied, ongeacht nationaliteit.
• Immuniteit: Bepaalde personen (koning, parlementairen, buitenlandse staatshoofden) zijn
(gedeeltelijk) immuun.
2
