Samenvatting Handboek Groepsdynamica
Hoofdstuk 1 Groepsdynamica tussen psychologie en sociologie
1.3 - De mogelijke brugfunctie van groepsdynamica
LD: mogelijke brugfunctie van groepsdynamica toelichten aan de hand van een voorbeeld.
De brugfunctie van groepsdynamica:
De brugfunctie van groepsdynamica heeft ermee te maken dat dit vakgebied zit tussen
psychologie (individu) en sociologie (samenleving) en daarmee antwoord geeft op
vragen over dit ‘tussenniveau’.
Bijvoorbeeld: situaties waarin sprake is van groepsdruk, negatief (bijv. meegaan in
pestgedrag, geen huiswerk maken omdat je vrienden dat niet doen en je geen
buitenbeentje in de groep wil zijn) of positief (sporten omdat al je vrienden sporten, hoge
cijfers halen gezien zij dit ook doen). Dit kan niet direct verklaard worden vanuit
psychologie (want dat richt zich op individueel gedrag) maar ook niet vanuit sociologie
(want dat richt zich op de samenleven) - maar daarin zie je de groep als ‘brug’ tussen
individu en samenleving.
Groepsdynamica kan bijdragen tot meer inzicht in de verbinding van aspecten die als
‘individueel’ en als ‘maatschappelijk’ opgevat worden. Door aan te tonen op welke wijze
individu en groep, en individu en maatschappij, op elkaar zijn aangewezen en betrekking
hebben op elkaar.
Wat is Groepsdynamica?
“Studie van gedrag van mensen in kleine groepen”
- Vakgebied tussen psychologie en sociologie
- 20-25 man
- Groep van 5 is het prettigste
- Gericht groep: tussen individu en maatschappij
- Via groepen cultuuroverdracht (taal en kennis)
- Directe contact situatie waarbij betrokkenen in een bepaalde context méér
interactie met elkaar hebben dan anderen
Maatschappij → Groep → Invididu
1
,Hoofdstuk 2 Grondslagen van groepsdynamica
LD: Enkele grondslagen van groepsdynamica herkennen, waaronder de indeling in taakaspecten
en sociaal-emotionele aspecten
Er zijn twee soorten groepen:
Taakgericht (secundair) en sociaal emotioneel (primair)
Elke groep functioneert tegelijkertijd op twee niveaus (wat en hoe):
- Taakniveau
- Sociaal-emotioneel niveau
Taakniveau: verwijst vooral naar de inhoud van de groepsactiviteiten, dus naar wat er
gezegd en gedaan wordt. De groep vervult meer formele functies.
Sociaal-emotionele niveau: verwijst naar de manier waarop men met elkaar omgaat
tijdens de uitvoering van die taak. De groep vervult meer psychologische functies, zoals
het tegemoetkomen aan de emotionele behoeften van de hele groep en van de
afzonderlijke groepsleden.
Hoofdstromingen
Interactietheorie: groep als systeem van met elkaar in interactie verkerende individuen.
Systeemtheorie: groep als systeem van in elkaar grijpende posities en rollen.
Onderzoekt de verbanden tussen verschillende soorten input en output van het systeem.
Sociometrische benadering: Sociogram (vragenlijst).
Algemene psychologie: cognitieve theorie, verklaren van gedrag, van individu naar
groep (Asch).
Veldtheorie: gedrag vindt plaats binnen een veld van elkaar beïnvloedende krachten.
Psychoanalytische benadering: Begrippenkader o.a. motivatie dieper in
groepsprocessen.
2.12 - overzicht van een aantal hoofdthema’s in groepsdynamica
- Interactie
- Interpersoonlijke attractie
- Persoonswaarneming
- Stereotypering
- Communicatie
- Groepsnormen en conformiteit
- Besluitvorming
- Leiderschap
- Groepsontwikkeling
- Feedback
2
,Hoofdstuk 3 - Definitie van de groep en soorten groepen
LD: De definitie van een groep kennen inclusief de groepsaspecten van Shaw
Sprott over een groep: verzameling individuen die in een bepaalde context meer
interactie met elkaar hebben dan met anderen daarbuiten.
Volgens Sprott zijn interactie en context dus twee belangrijke hoofdelementen.
Een groep wordt ook gedefinieerd als: een aantal mensen dat zichzelf als een eenheid
waarneemt en die de macht heeft om gezamenlijk tegenover de omgeving te handelen.
In deze definitie is groepsbewustzijn het kernbegrip: de leden zijn zich bewust van hun
lidmaatschap.
Definities van een groep door andere auteurs:
- Het ontstaan van normen, dus van gedeelde gedragsregels;
- Het bestaan van een gemeenschappelijk nagestreefd doel.
Verschillende groepsaspecten van Shaw (1971):
- Motivatie
- Doelstelling
- Structuur
- Interdependentie
- Interactie
Motivatie
- Lid worden uit een bepaald belang of persoonlijke behoefte
Een student wordt lid van een gezelligheidsvereniging vanuit een sociale behoefte
Wanneer een groep niet voldoet aan de behoeften of belangen van haar leden, is de
kans groot dat de groep uit een valt. Vandaar dat sommige definities de motivatie en het
tegemoetkomen aan belangen en behoeften centraal stellen: het groepslidmaatschap
moet belonend zijn of de belofte van zo’n beloning inhouden.
Doelstelling
“Individuen worden lid van een groep om een gemeenschappelijk doel te bereiken”
“Groepen zijn eenheden van twee of méér personen, die met een bepaalde bedoeling
met elkaar omgaan en die dit contact zinvol vinden”
Het bereiken van een doelstelling levert een positieve ervaring op. Zoals het gevoel dat
de activiteiten de moeite waard zijn.
Structuur
Structurele elementen van groepen worden rollen, normen, status aspecten, patroon van
machtsrelaties, affectieve relaties en dergelijke benadrukt.
Interdependentie ( samenhang/corelatie)
3
, Lewin (1951) benadrukt als wezenlijke kenmerk van groepen de wederzijdse
betrokkenheid van de groepsleden op elkaar.
Een gebeurtenis die invloed heeft op een groepslid of op een subgroep, heeft een
weerslag op alle andere groepsleden.
Interactie
Interactie is een bepaalde vorm van wederzijdse betrokkenheid.
Er is interactie wanneer een bepaalde activiteit van iemand wordt gestimuleerd door de
activiteit van iemand anders, ongeacht wat deze activiteiten inhouden.
Vb: twee mannen, ieder aan een kant van de zaag, die bezig zijn met het zagen van een
blok hout. Het trekken van de een wordt gevolgd door het trekken van de ander.
We kunnen spreken van een groep zodra 2 of meer personen met elkaar in interactie
staan, waarbij elke persoon is op en beïnvloed wordt door elke andere persoon in de
groep.
LD: Kunnen toepassen van verschillende dimensies (groepstypen) waarmee je een groep kunt
karakteriseren
Groepstypen:
1. primaire en secundaire groepen
2. psychegroup en sociogroup
3. informele en formele groepen
4. lidmaatschapsgroepen en referentiegroepen
5. ingroup en outgroup
Primaire en secundaire groepen
Charles Horton Cooley maakte een onderscheid tussen:
- Primaire g roepen: worden gekenmerkt door persoonlijke, intieme relaties in
directe contactsituaties en door spontaan gedrag. De sociale afstand tussen
groepsleden is erg klein, het gebruik van ‘jij’, ‘jouw’. (gezin of een groep vrienden);
- Secundaire groepen: de relaties zijn koel, onpersoonlijk, rationeel en formeel. De
sociale afstand is erg groot, het gebruik van ‘u’ en ‘uw’. Met de groepsleden van
een secundaire groep hebben we door status bepaalde relaties.
In termen van Hiller:
- In de primaire groep beoordelen de leden elkaar intrinsiek in termen van hun
persoonlijke eigenschappen;
- In de secundaire groep beoordelen de leden elkaar extrinsiek in termen van de
sociale categorieën waartoe ze behoren of de statussen die ze bezitten.
Bij primaire groep telt wie je bent.
Bij secundaire groep telt w at je bent.
Psychegroup en sociogroup
4
Hoofdstuk 1 Groepsdynamica tussen psychologie en sociologie
1.3 - De mogelijke brugfunctie van groepsdynamica
LD: mogelijke brugfunctie van groepsdynamica toelichten aan de hand van een voorbeeld.
De brugfunctie van groepsdynamica:
De brugfunctie van groepsdynamica heeft ermee te maken dat dit vakgebied zit tussen
psychologie (individu) en sociologie (samenleving) en daarmee antwoord geeft op
vragen over dit ‘tussenniveau’.
Bijvoorbeeld: situaties waarin sprake is van groepsdruk, negatief (bijv. meegaan in
pestgedrag, geen huiswerk maken omdat je vrienden dat niet doen en je geen
buitenbeentje in de groep wil zijn) of positief (sporten omdat al je vrienden sporten, hoge
cijfers halen gezien zij dit ook doen). Dit kan niet direct verklaard worden vanuit
psychologie (want dat richt zich op individueel gedrag) maar ook niet vanuit sociologie
(want dat richt zich op de samenleven) - maar daarin zie je de groep als ‘brug’ tussen
individu en samenleving.
Groepsdynamica kan bijdragen tot meer inzicht in de verbinding van aspecten die als
‘individueel’ en als ‘maatschappelijk’ opgevat worden. Door aan te tonen op welke wijze
individu en groep, en individu en maatschappij, op elkaar zijn aangewezen en betrekking
hebben op elkaar.
Wat is Groepsdynamica?
“Studie van gedrag van mensen in kleine groepen”
- Vakgebied tussen psychologie en sociologie
- 20-25 man
- Groep van 5 is het prettigste
- Gericht groep: tussen individu en maatschappij
- Via groepen cultuuroverdracht (taal en kennis)
- Directe contact situatie waarbij betrokkenen in een bepaalde context méér
interactie met elkaar hebben dan anderen
Maatschappij → Groep → Invididu
1
,Hoofdstuk 2 Grondslagen van groepsdynamica
LD: Enkele grondslagen van groepsdynamica herkennen, waaronder de indeling in taakaspecten
en sociaal-emotionele aspecten
Er zijn twee soorten groepen:
Taakgericht (secundair) en sociaal emotioneel (primair)
Elke groep functioneert tegelijkertijd op twee niveaus (wat en hoe):
- Taakniveau
- Sociaal-emotioneel niveau
Taakniveau: verwijst vooral naar de inhoud van de groepsactiviteiten, dus naar wat er
gezegd en gedaan wordt. De groep vervult meer formele functies.
Sociaal-emotionele niveau: verwijst naar de manier waarop men met elkaar omgaat
tijdens de uitvoering van die taak. De groep vervult meer psychologische functies, zoals
het tegemoetkomen aan de emotionele behoeften van de hele groep en van de
afzonderlijke groepsleden.
Hoofdstromingen
Interactietheorie: groep als systeem van met elkaar in interactie verkerende individuen.
Systeemtheorie: groep als systeem van in elkaar grijpende posities en rollen.
Onderzoekt de verbanden tussen verschillende soorten input en output van het systeem.
Sociometrische benadering: Sociogram (vragenlijst).
Algemene psychologie: cognitieve theorie, verklaren van gedrag, van individu naar
groep (Asch).
Veldtheorie: gedrag vindt plaats binnen een veld van elkaar beïnvloedende krachten.
Psychoanalytische benadering: Begrippenkader o.a. motivatie dieper in
groepsprocessen.
2.12 - overzicht van een aantal hoofdthema’s in groepsdynamica
- Interactie
- Interpersoonlijke attractie
- Persoonswaarneming
- Stereotypering
- Communicatie
- Groepsnormen en conformiteit
- Besluitvorming
- Leiderschap
- Groepsontwikkeling
- Feedback
2
,Hoofdstuk 3 - Definitie van de groep en soorten groepen
LD: De definitie van een groep kennen inclusief de groepsaspecten van Shaw
Sprott over een groep: verzameling individuen die in een bepaalde context meer
interactie met elkaar hebben dan met anderen daarbuiten.
Volgens Sprott zijn interactie en context dus twee belangrijke hoofdelementen.
Een groep wordt ook gedefinieerd als: een aantal mensen dat zichzelf als een eenheid
waarneemt en die de macht heeft om gezamenlijk tegenover de omgeving te handelen.
In deze definitie is groepsbewustzijn het kernbegrip: de leden zijn zich bewust van hun
lidmaatschap.
Definities van een groep door andere auteurs:
- Het ontstaan van normen, dus van gedeelde gedragsregels;
- Het bestaan van een gemeenschappelijk nagestreefd doel.
Verschillende groepsaspecten van Shaw (1971):
- Motivatie
- Doelstelling
- Structuur
- Interdependentie
- Interactie
Motivatie
- Lid worden uit een bepaald belang of persoonlijke behoefte
Een student wordt lid van een gezelligheidsvereniging vanuit een sociale behoefte
Wanneer een groep niet voldoet aan de behoeften of belangen van haar leden, is de
kans groot dat de groep uit een valt. Vandaar dat sommige definities de motivatie en het
tegemoetkomen aan belangen en behoeften centraal stellen: het groepslidmaatschap
moet belonend zijn of de belofte van zo’n beloning inhouden.
Doelstelling
“Individuen worden lid van een groep om een gemeenschappelijk doel te bereiken”
“Groepen zijn eenheden van twee of méér personen, die met een bepaalde bedoeling
met elkaar omgaan en die dit contact zinvol vinden”
Het bereiken van een doelstelling levert een positieve ervaring op. Zoals het gevoel dat
de activiteiten de moeite waard zijn.
Structuur
Structurele elementen van groepen worden rollen, normen, status aspecten, patroon van
machtsrelaties, affectieve relaties en dergelijke benadrukt.
Interdependentie ( samenhang/corelatie)
3
, Lewin (1951) benadrukt als wezenlijke kenmerk van groepen de wederzijdse
betrokkenheid van de groepsleden op elkaar.
Een gebeurtenis die invloed heeft op een groepslid of op een subgroep, heeft een
weerslag op alle andere groepsleden.
Interactie
Interactie is een bepaalde vorm van wederzijdse betrokkenheid.
Er is interactie wanneer een bepaalde activiteit van iemand wordt gestimuleerd door de
activiteit van iemand anders, ongeacht wat deze activiteiten inhouden.
Vb: twee mannen, ieder aan een kant van de zaag, die bezig zijn met het zagen van een
blok hout. Het trekken van de een wordt gevolgd door het trekken van de ander.
We kunnen spreken van een groep zodra 2 of meer personen met elkaar in interactie
staan, waarbij elke persoon is op en beïnvloed wordt door elke andere persoon in de
groep.
LD: Kunnen toepassen van verschillende dimensies (groepstypen) waarmee je een groep kunt
karakteriseren
Groepstypen:
1. primaire en secundaire groepen
2. psychegroup en sociogroup
3. informele en formele groepen
4. lidmaatschapsgroepen en referentiegroepen
5. ingroup en outgroup
Primaire en secundaire groepen
Charles Horton Cooley maakte een onderscheid tussen:
- Primaire g roepen: worden gekenmerkt door persoonlijke, intieme relaties in
directe contactsituaties en door spontaan gedrag. De sociale afstand tussen
groepsleden is erg klein, het gebruik van ‘jij’, ‘jouw’. (gezin of een groep vrienden);
- Secundaire groepen: de relaties zijn koel, onpersoonlijk, rationeel en formeel. De
sociale afstand is erg groot, het gebruik van ‘u’ en ‘uw’. Met de groepsleden van
een secundaire groep hebben we door status bepaalde relaties.
In termen van Hiller:
- In de primaire groep beoordelen de leden elkaar intrinsiek in termen van hun
persoonlijke eigenschappen;
- In de secundaire groep beoordelen de leden elkaar extrinsiek in termen van de
sociale categorieën waartoe ze behoren of de statussen die ze bezitten.
Bij primaire groep telt wie je bent.
Bij secundaire groep telt w at je bent.
Psychegroup en sociogroup
4
