Samenvatting DEEL 5 - adolescentie

DEEL 5 – adolescentie
T16: fysieke en motorische ontwikkeling
1. fysieke groei, seksuele rijping en hersenontwikkeling
1.1 lichamelijke veranderingen
- adolescentie = fase tussen kindertijd en (jong)volwassenheid
o transformatie kinderlichaam naar volwassen lichaam
- diverse culturen/religies hebben eigen overgangsrituelen
o bat mitswa en bar mitswa
o vormsel
o lentefeest
o …
- primaire geslachtskenmerken
o van bij geboorte aanwezig
o organen en structuren van het lichaam rechtstreeks betrokken op de
voortplanting
o ondergaan veranderingen in de puberteit
o jongens: penis, scrotum/testikels
o meisjes: vagina, schaamlippen
- secundaire geslachtskenmerken
o zichtbare tekenen van seksuele rijping
o ontstaan in puberteit
o jongens: schaamhaar, okselhaar, baard, stem
o meisjes: borsten, schaamhaar, okselhaar
- puberteit op gang door activatie van neuro-endocriene systemen
o HPG-as (gonadarche)
 hypothalamus -> hypofyse -> gonaden (= geslachtsklieren)
o HPA-as (adrenarche)
 hypothalamus -> hypofyse -> adrenal (= bijnieren)
- HPG-as
o hypothalamus scheidt Gonadotropine Releasing Hormone (GnRH) af
o GnRH stimuleert hypofyse => aanmaak gonadotrope hormonen
 LH (luteïniserend hormoon)
 FSH (follikelstimulerend hormoon)
o LH en FSH stimuleren de geslachtsklieren (= gonaden)
 testikels
 eierstokken
o gonaden beginnen geslachtshormonen te produceren
 testosteron
 oestrogeen/progesteron
o proces start bij meisjes gemiddeld 2 jaar vroeger
dan bij jongens (10/11j vs 12/13j)




- HPA-as

1

, o hypofyse maakt ook hormonen aan die de bijnieren activeren
 nadat die gestimuleerd is door GnRH
o bijnieren produceren specifieke mannelijke geslachtshormonen
(androgenen)
o mee verantwoordelijk voor enkele secundaire geslachtskenmerken
- hypofyse produceert ook meer groeihormoon
o versnelde aanmaak nieuwe kraakbeencellen in groeischijven
o pubertaire groeispurt
 gemiddeld 9 à 10.5 cm per jaar
 groeipatronen tegengesteld aan die van babytijd
 babytijd: cefalo-caudaal en proximaal-distaal
 puberteit: eerst in lengte (lange armen, benen, grote
handen), daarna in breedte
 start en einde bij meisjes gemiddeld 2 jaar vroeger dan bij
jongens (vanaf 10 vs 12 jaar en tot 15 vs 17 jaar)
 groei stopt wanneer groeischijven dichtgegaan zijn
- secundaire geslachtskenmerken
o meisjes
 borstontwikkeling (telarche)
 schaamhaar
 groei schaamlippen en clitoris
 groeispurt, heupen breder
 okselhaar, zweet, acne
 baarmoeder groeit
 eisprong en eerste menstruatie (menarche)
o jongens
 groei testikels
 schaamhaar
 groei penis en scrotum
 groeispurt, schouders breder
 okselhaar, zweet, begin baardgroei, acne
 spermatogenese -> eerste zaadlozing (spermarche)
 stemverandering (strottenhoofd groter, stembanden worden
langer)
- Tannerschaal
o vijf stadia puberteit -> referentiekader om weer te geven hoe ver
iemand zit in de puberteit
o gebaseerd op borstontwikkeling , schaamhaar en externe genitaliën
- verandering vet- en spiermassa verschillend naar gelang van geslacht
o jongens: sterkere toename spiermassa en verminderd
vetpercentage in armen en benen
o meisjes: toename vetpercentage in armen en benen en relatief
kleinere toename spiermassa
- bij jongens nemen ook longvolume + aantal rode bloedcellen in sterkere
mate toe dan bij meisjes
o meer fysiek uithoudingsvermogen
o betere atletische vaardigheden

1.2 hersenontwikkeling


2

, - hormonale veranderingen => grote veranderingen in structuur van en
communicatie tussen hersengebieden
o myelinisatie
o pruning (= snoeien van overbodige synapsen)
- ontwikkeling emotioneel/sociaal netwerk sneller dan cognitieve
controlenetwerk -> tijdelijk onevenwicht
o verhoogde reactiviteit ten aanzien van zowel positieve als negatieve
stimuli
o verhoogde sensitiviteit voor sociale stimuli
o impulsiviteit, roekeloosheid, sensatie zoeken, regelovertredend
gedrag, ...
- veranderingen in manier waarop het brein slaap reguleert
o brein scheidt pas later op de dag melatonine af (= stof waar je moet
van wordt)
o later naar bed dan in kindertijd
o “sleep phase delay”: circadiaans ritme schuift twee uur op
o versterkt door toename avondlijke activiteiten en continue
beschikbaarheid media
o risico op slaaptekort, want slaapbehoefte neemt niet af
o vroege start schooldag -> veel adolescenten slapen te weinig
 zwakkere executieve functies en cognitieve en emotionele
zelfregulatie
 slechtere schoolprestaties
 lager welbevinden
 meer risicogedrag
1.3 psychologische impact
- jongeren niet neutraal tov al die lichamelijke veranderingen
o bewust van wat in lichaam gebeurt
o veel tijd in badkamer
o onzekerheid over ontluikende seksualiteit
- status puberteitsontwikkeling hangt samen met diverse aspecten van
functioneren
o hogere Tannerstadia ~ vermoeidheid, irritatie, regelovertredend
gedrag, middelengebruik
o hogere Tannerstadia ~ meer seksueel verlangen en aandacht voor
aantrekkelijkheid
o vanaf Tannerstadium 4 en 5: toename depressieve symptomen bij
meisjes (start geslachtsverschil)
 biologische redenen -> hormonen in werking
 minder positieve evolutie van het lichaam
- meisjes evalueren lichamelijke veranderingen doorgaans minder positief
dan jongens
o toename vetweejongensfsel
o bredere heupen
o onrealistisch schoonheidsideaal
- vs evolutie bij jongens
o extra spiermassa
o bredere schouders

3