Toetsmatrijs Intensieve zorg
Medisch
Persoonlijkheidsstoornissen en borderline
De student:
A: geeft een definitie van persoonlijkheidsstoornissen en kan verschillende vormen benoemen:
Een persoonlijkheidsstoornis is een psychische aandoening. Er zijn drie verschillende vormen van
persoonlijkheidsstoornissen, deze worden onderverdeeld in cluster A, B en C.
Cluster A: Mensen die te maken hebben met een persoonlijkheidsstoornis die in cluster A valt, zijn
vaak excentriek en kunnen ‘vreemd’ of ‘apart’ overkomen. Vaak zijn het mensen die alleen leven of
wonen en zeer weinig contact hebben met anderen. Ze leven geïsoleerd en zullen niet snel hulp
zoeken.
Paranoïde-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van wantrouwen en achterdocht
waardoor de motieven van anderen als kwaadwillend worden geïnterpreteerd.
Schizoïde-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van afstandelijkheid in sociale
relaties en van een beperkt scala van emotionele expressies.
Schizotypische-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van een direct gevoeld
ongemak in intieme relaties, met cognitieve of perceptuele distorsies en excentriek
gedrag.
Cluster B: Mensen die te maken hebben met een persoonlijkheidsstoornis die in cluster B valt, zijn
impulsief en vinden het moeilijk om met hun emoties om te gaan.
Borderline-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van instabiliteit in de
interpersoonlijke relaties, van het zelfbeeld en van het affect, en duidelijke impulsiviteit.
Antisociale-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van een gebrek aan respect voor
en schending van de rechten van anderen.
Narcistische-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van grandiositeit, behoefte aan
bewondering en een gebrek aan empathie.
Histrionische-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van excessieve emotionaliteit en
aandacht vragen.
Cluster C: Mensen die te maken hebben met een persoonlijkheidsstoornis die in cluster C valt, is het
kenmerkend dat zij angstig zijn. Ze zijn bang om relaties aan te gaan of juist mensen te verliezen, ze
vermijden conflictsituaties en hebben moeite met zelfstandig in het leven staan.
Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van onderdanig en aanklampend
gedrag dat ze samenhangt met een excessieve behoefte om te worden verzorgd.
Vermijdende persoonlijkheidsstoornis= een patroon van sociale geremdheid,
gevoelens van tekortschieten en hypersensitiviteit voor een negatief oordeel.
Dwangmatige persoonlijkheidsstoornis= een patroon van gepreoccupeerd bezig zijn
met ordelijkheid, perfectionisme en controle.
B: kan een ziekteanalyse van Borderline maken adhv format: hoe bestudeer ik een ziektebeeld en dit
toepassen op een casus.
BPS (Borderline Personality Disorder), BPD borderline stoornis, Emotie regulatie stoornis of
Borderline.
Symptomatologie
Borderline persoonlijkheidsstoornis: de emoties, relaties en het zelfbeeld van de
zorgvrager zijn instabiel. De zorgvrager kan herhaalde suïcidepogingen doen of hiermee
dreigen of zichzelf verwonden (automutilatie).
Etiologie en pathofysiologie
Het is nog niet duidelijk hoe een persoonlijkheidsstoornis ontstaat, maar
waarschijnlijk heeft een combinatie van verschillende omgevingsfactoren en genetische
factoren invloed op hersenontwikkeling. Een persoonlijkheidsstoornis ontstaat op zijn
laatst op jongvolwassen leeftijd.
Diagnostiek
, Bij de diagnostiek van persoonlijkheidsstoornissen worden verschillende interviews
gericht op het DSM-5-classificatie gebruikt. De symptomen mogen niet worden
veroorzaakt door een andere lichamelijke of psychiatrische aandoening, zoals een
psychotische stoornis of stemmingsstoornis.
Therapie
De behandeling hangt af van het type persoonlijkheidsstoornis. Ook de naasten van
de zorgvrager kunnen bij de behandeling worden betrokken. De behandeling bestaat uit
voorlichting en verschillende vormen van psychotherapie. De behandelrelatie kan
uitdagend zijn, aangezien problemen met relaties onderdeel kunnen zijn van de
persoonlijkheidsstoornis. Een groot deel van de verantwoordelijkheid voor de
behandelrelatie ligt bij de zorgverlener. Ook voor verpleegkundigen geldt dat kennis van
betekenis en achtergronden van het gedrag van zorgvragers met een (borderline)
persoonlijkheidsstoornis leidt tot een positieve attitude jegens deze groep zorgvragers en
tot een effectieve therapeutische relatie.
Prognose
Tot recent dacht vrijwel iedere zorgverlener dat zorgvragers met
persoonlijkheidsstoornissen geringe kans hadden op herstel. Bij de verschillende
persoonlijkheidsstoornissen is er met het ouder worden echter kans op spontane
verbetering. Net als bepaalde persoonlijkheidskenmerken (denk bijvoorbeeld aan
impulsiviteit, sensatiebehoefte en afhankelijkheid) kan ook de persoonlijkheidsstoornis
over de jaren heen afnemen. Met behandeling kan dit percentage worden verhoogd en
kan ook het moment van herstel eerder worden bereikt.
Preventie
Borderline valt niet te voorkomen.
Epidemiologie
185.000 mensen in Nederland hebben Borderline.
C: benoemt de prevalentie van borderline en verslaving en licht het verband toe.
Beide zijn persoonlijke stoornissen. Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPD) is een complexe, vaak
onbegrepen psychische stoornis die nauw samenhangt met verslaving. Mensen die getroffen zijn
door Borderline Persoonlijkheidsstoornis leven in voortdurende chaos en gevoelens van verlating,
schaamte en leegte zijn veel voorkomende symptomen. De emotionele pijn, woede en depressie zijn
moeilijk te verwerken. De diagnose van samen voorkomende stoornissen zoals verslaving en BPD is
moeilijk, omdat de twee stoornissen veel symptomen hebben die elkaar overlappen.
D: kan een definitie geven van automutilatie.
De betekenis van automutilatie is verwondingen of letsel aan je eigen huid of lichaam toebrengen,
zonder dat je daarbij de intentie hebt je leven te willen beëindigen. Voorbeelden van
zelfbeschadiging zijn snijden, krassen, krabben, branden, haren trekken, hoofdbonken, schadelijke
stoffen innemen of voorwerpen in het lichaam brengen.
Collitis Ulcerosa
De student:
A: kan de genoemde darmaandoeningen in het college beschrijven en de etiologie benoemen:
Vasculair/circulatoir -> darmvatafsluiting, darmischemie, aambeien
Inflammatoir/infectieus -> bacteriële/virale gastro-enteritis,
parasieten,
Trauma -> darmperforatie bij ongeval
Auto-immuun -> Crohn, Colitis Ulcerosa, IBD, coeliakie
Medicamenteus/toxisch -> pseudomembraneuze colitis,
laxeermiddelenmisbruik, chemoradiatie proctitis,
voedselvergiftiging
, Iatrogeen/ideopathisch -> prikkelbare darmsyndroom,
Endocrien/ metabool -> diarree bij hyperthyreoïdie, NET
Neoplasma -> darmkanker, poliepen
Congenitaal / genetisch -> ziekte van Hirschsprung, syndroom van Lynch,
malrotatie, volvulus
Degeneratief -> diverticulose, aambeien(hemorroïden)
Etiologie:
Vasculair/circulatoir: te veel druk op de aders en vaten.
Inflammatoir/infectieus: parasiet die het lichaam in is gedrongen die bij het eerste
contact met het lichaam niet onschadelijk is gemaakt. De parasiet dringt dan verder in
het lichaam en is er sprake van een infectie.
Trauma: een gat/perforatie in de darmwand. Mogelijke oorzaken zijn een auto-
ongeval waarbij iemand met de buik hard tegen het stuur is aangekomen, operatie
waarbij men per ongeluk de darmen heeft aangeprikt, langdurige infectie of vreemde
voorwerpen in de darm.
Auto-immuun: de afweerdelen vallen het eigen lichaam aan.
Medicamenteus/toxisch: overmatige groei van een normale darmflora behorende
bacterie.
Iatrogeen/ideopathisch: afwijkingen in de dunnedarm- en colonmotoriek,
veranderde viscerale perceptie en psychische factoren.
Endocrien/ metabool: zeldzame tumoren die hun oorsprong hebben in het neuro-
endocriene systeem. Systeem dat de afgifte van hormonen reguleert.
Neoplasma: genen die de dling, groei en ontwikkeling van een cel regelen, kunnen
fouten gaan vertonen. Als er meerdere fouten optreden in dezelfde cel, blijft de cel zich
ongecontroleerd delen.
Congenitaal / genetisch: aangeboren, dus genetisch bepaald. Ontstaat wanneer
ganglion(zenuw)cellen in (een deel van) de (dikke) darm zich niet goed ontwikkelen.
Degeneratief: ontstaan bij teveel druk op de aders bij de anus.
B: kan een ziekteanalyse maken van colitis ulcerosa adhv format: hoe bestudeer ik een ziektebeeld
en dit toepassen op een casus.
Inflammatory bowel disease (ontstekingsziekte van de darm)/inflammatoire darmziekten.
Symptomatologie:
Gastro-intestinale symptomen zijn (bloederige) diarree, (chronische) buikpijn en verandering van het
defecatiepatroon. Overige, algemene symptomen zijn algehele malaise, gewichtsverlies, anemie en
koorts. Bij chronische inflammatoire darmziekte wisselen periodes met verergering (exacerbaties)
van de ziekte en periodes waarin het rustiger is (remissies) elkaar af.
Etiologie
Bij de etiologie van inflammatoire darmziekten lijken meerdere factoren een rol te spelen,
waaronder genetische aanleg, omgevingsfactoren en een abnormale immuunreactie.
Pathologie en pathofysiologie
De inflammatie, oftewel ontsteking, komt door een abnormale immuunreactie in de mucosa van de
maag-darmwand. Bij de immuunreactie komen ontstekingsmediatoren vrij zoals cytokinen (met
name interleukinen en TNF). Bij colitis ulcerosa begint meestal in het rectum en kan van daaruit
uitbreiden naar het meer proximaal gelegen colon. Hierdoor is er vaak sprake van bloederige diarree,
buikpijn en loze aandrang. De ontsteking zit hoofdzakelijk in de mucosa. Er is een scherpe grens
tussen normaal en aangetast weefsel.
Diagnostiek
Bij zorgvragers met de ziekte van Crohn kan bij palpatie van de buik een massa voelbaar zijn. Voor
beide inflammatoire darmziekten geldt dat bij bloedonderzoek wordt gekeken naar
ontstekingsverschijnselen en anemie. Door middel van een feceskweek wordt een infectieuze
oorzaak van de klachten uitgesloten. Normale waarden sluiten een inflammatoire darmziekte niet
, uit. Beelvormend onderzoek bestaat uit sigmoïdoscopie of coloscopie en eventueel een CT- of MRI-
scan van de buik. Tijdens de scopie worden biopten genomen; histologisch onderzoek moet uitwijzen
of er sprake is van de ziekte van Crohn of van colitis ulcerosa. In ongeveer 10 procent van de gevallen
is niet duidelijk of de zorgvrager de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa heeft.
Therapie
De volgende opties kunnen worden overwogen:
Behandeling met remmers van het inflammatieproces:
Ontstekingsremmers; deze remmen de ontsteking. Voorbeelden hiervan zijn
mesalazinepreparaten en corticosteroïden. Corticosteroïden worden alleen tijdelijk
gegeven bij een hevige acute aanval;
Immunosuppressiva; deze onderdrukken het immuunsysteem, waardoor er minder
ontstekingsreactie ontstaat. Voorbeelden hiervan zijn azathioprine, methotrexaat en
ciclosporine;
Biologicals, waaronder TNF-alfa-blokkers. Deze remmen de werking van TNF-alfa.
TNF-alfa is een cytokine (ontstekingsmediator) die een rol speelt bij het ontstaan van
ontstekingen.
Overige medicijnen die soms worden voorgeschreven:
Antibiotica; deze worden gebruikt bij fistels, abcessen en bacteriële overgroei in de
darm;
Motiliteitsremmende middelen ofwel diarreeremmers, deze middelen helpen niet
tegen de ontsteking.
Operatie. Soms helpen de medicijnen onvoldoende of ontstaan er complicaties en is
een operatie noodzakelijk. Een deel van de zorgvragers krijgt een (tijdelijk) stoma;
Aandacht voor psychologische ondersteuning en leefstijl.
Prognose
Met de juiste behandeling gaat het met de meeste zorgvragers goed. Een deel van de zorgvragers
krijgt een (tijdelijk) stoma. Colitis ulcerosa is meestal chronisch met terugkerende exacerbaties en
remissies. Ongeveer 10% van de zorgvragers geneest volledig na de eerste periode van klachten. Bij
een klein deel van de zorgvragers zijn de exacerbaties zo ernstig, dat opname in het ziekenhuis nodig
is. Zorgvragers waarbij de colitis ulcerosa beperkt is tot het rectum (proctitis) hebben de beste
prognose. Bij zorgvragers met colitis ulcerosa die een totale proctocolectomie (verwijdering van
rectum en colon) ondergaan, is de ziekte genezen. Zij hebben dan een permanent stoma of pouch
(een reservoir van dunne darm, tussen de dunne darm en de anus).
Preventie
Bij inflammatoire darmziekten wordt ingezet op secundaire en tertiaire preventie. NSAID’s kunnen
een exacerbatie uitlokken, daarom moet gebruik ervan met een arts worden overlegd.
Infectieziekten kunnen ernstiger verlopen bij gebruik van afweeronderdrukkende medicatie.
Vaccinaties met een levend of verzwakt virus worden bij voorkeur gegeven voor de start van de
afweeronderdrukkende medicatie. Ook vindt er screening plaats op bloedarmoede, osteoporose en
deficiëntie van vitaminen en mineralen. Acht jaar na de diagnose wordt gestart met
screeningscoloscopie om het risico op colorectaal carcinoom te bepalen. Hierbij dienen uit elk
colensegment een aantal biopten te worden genomen om de maximale histologische uitbreiding van
de ziekte te bepalen. De uitslag bepaalt de vervolgfrequentie van de coloscopie.
Epidemiologie
Jaarlijks krijgen naar schatting 1500 mensen de diagnose colitis ulcerosa. De ziekte wordt meestal
ontdekt tussen het 15e en 40e levensjaar. Er is ook een piek bij mannen tussen de 60 en 70 jaar. De
ziekte komt iets vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.
Verpleegkundige aandachtspunten
Verpleegkundigen kunnen een rol spelen bij het observeren, voorlichten en begeleiden van
zorgvragers met inflammatoire darmziekten. Voor een optimale behandeling van inflammatoire
darmziekten is het van belang om de genoemde symptomen in kaart te brengen. De verpleegkundige
Medisch
Persoonlijkheidsstoornissen en borderline
De student:
A: geeft een definitie van persoonlijkheidsstoornissen en kan verschillende vormen benoemen:
Een persoonlijkheidsstoornis is een psychische aandoening. Er zijn drie verschillende vormen van
persoonlijkheidsstoornissen, deze worden onderverdeeld in cluster A, B en C.
Cluster A: Mensen die te maken hebben met een persoonlijkheidsstoornis die in cluster A valt, zijn
vaak excentriek en kunnen ‘vreemd’ of ‘apart’ overkomen. Vaak zijn het mensen die alleen leven of
wonen en zeer weinig contact hebben met anderen. Ze leven geïsoleerd en zullen niet snel hulp
zoeken.
Paranoïde-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van wantrouwen en achterdocht
waardoor de motieven van anderen als kwaadwillend worden geïnterpreteerd.
Schizoïde-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van afstandelijkheid in sociale
relaties en van een beperkt scala van emotionele expressies.
Schizotypische-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van een direct gevoeld
ongemak in intieme relaties, met cognitieve of perceptuele distorsies en excentriek
gedrag.
Cluster B: Mensen die te maken hebben met een persoonlijkheidsstoornis die in cluster B valt, zijn
impulsief en vinden het moeilijk om met hun emoties om te gaan.
Borderline-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van instabiliteit in de
interpersoonlijke relaties, van het zelfbeeld en van het affect, en duidelijke impulsiviteit.
Antisociale-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van een gebrek aan respect voor
en schending van de rechten van anderen.
Narcistische-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van grandiositeit, behoefte aan
bewondering en een gebrek aan empathie.
Histrionische-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van excessieve emotionaliteit en
aandacht vragen.
Cluster C: Mensen die te maken hebben met een persoonlijkheidsstoornis die in cluster C valt, is het
kenmerkend dat zij angstig zijn. Ze zijn bang om relaties aan te gaan of juist mensen te verliezen, ze
vermijden conflictsituaties en hebben moeite met zelfstandig in het leven staan.
Afhankelijke-persoonlijkheidsstoornis= een patroon van onderdanig en aanklampend
gedrag dat ze samenhangt met een excessieve behoefte om te worden verzorgd.
Vermijdende persoonlijkheidsstoornis= een patroon van sociale geremdheid,
gevoelens van tekortschieten en hypersensitiviteit voor een negatief oordeel.
Dwangmatige persoonlijkheidsstoornis= een patroon van gepreoccupeerd bezig zijn
met ordelijkheid, perfectionisme en controle.
B: kan een ziekteanalyse van Borderline maken adhv format: hoe bestudeer ik een ziektebeeld en dit
toepassen op een casus.
BPS (Borderline Personality Disorder), BPD borderline stoornis, Emotie regulatie stoornis of
Borderline.
Symptomatologie
Borderline persoonlijkheidsstoornis: de emoties, relaties en het zelfbeeld van de
zorgvrager zijn instabiel. De zorgvrager kan herhaalde suïcidepogingen doen of hiermee
dreigen of zichzelf verwonden (automutilatie).
Etiologie en pathofysiologie
Het is nog niet duidelijk hoe een persoonlijkheidsstoornis ontstaat, maar
waarschijnlijk heeft een combinatie van verschillende omgevingsfactoren en genetische
factoren invloed op hersenontwikkeling. Een persoonlijkheidsstoornis ontstaat op zijn
laatst op jongvolwassen leeftijd.
Diagnostiek
, Bij de diagnostiek van persoonlijkheidsstoornissen worden verschillende interviews
gericht op het DSM-5-classificatie gebruikt. De symptomen mogen niet worden
veroorzaakt door een andere lichamelijke of psychiatrische aandoening, zoals een
psychotische stoornis of stemmingsstoornis.
Therapie
De behandeling hangt af van het type persoonlijkheidsstoornis. Ook de naasten van
de zorgvrager kunnen bij de behandeling worden betrokken. De behandeling bestaat uit
voorlichting en verschillende vormen van psychotherapie. De behandelrelatie kan
uitdagend zijn, aangezien problemen met relaties onderdeel kunnen zijn van de
persoonlijkheidsstoornis. Een groot deel van de verantwoordelijkheid voor de
behandelrelatie ligt bij de zorgverlener. Ook voor verpleegkundigen geldt dat kennis van
betekenis en achtergronden van het gedrag van zorgvragers met een (borderline)
persoonlijkheidsstoornis leidt tot een positieve attitude jegens deze groep zorgvragers en
tot een effectieve therapeutische relatie.
Prognose
Tot recent dacht vrijwel iedere zorgverlener dat zorgvragers met
persoonlijkheidsstoornissen geringe kans hadden op herstel. Bij de verschillende
persoonlijkheidsstoornissen is er met het ouder worden echter kans op spontane
verbetering. Net als bepaalde persoonlijkheidskenmerken (denk bijvoorbeeld aan
impulsiviteit, sensatiebehoefte en afhankelijkheid) kan ook de persoonlijkheidsstoornis
over de jaren heen afnemen. Met behandeling kan dit percentage worden verhoogd en
kan ook het moment van herstel eerder worden bereikt.
Preventie
Borderline valt niet te voorkomen.
Epidemiologie
185.000 mensen in Nederland hebben Borderline.
C: benoemt de prevalentie van borderline en verslaving en licht het verband toe.
Beide zijn persoonlijke stoornissen. Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPD) is een complexe, vaak
onbegrepen psychische stoornis die nauw samenhangt met verslaving. Mensen die getroffen zijn
door Borderline Persoonlijkheidsstoornis leven in voortdurende chaos en gevoelens van verlating,
schaamte en leegte zijn veel voorkomende symptomen. De emotionele pijn, woede en depressie zijn
moeilijk te verwerken. De diagnose van samen voorkomende stoornissen zoals verslaving en BPD is
moeilijk, omdat de twee stoornissen veel symptomen hebben die elkaar overlappen.
D: kan een definitie geven van automutilatie.
De betekenis van automutilatie is verwondingen of letsel aan je eigen huid of lichaam toebrengen,
zonder dat je daarbij de intentie hebt je leven te willen beëindigen. Voorbeelden van
zelfbeschadiging zijn snijden, krassen, krabben, branden, haren trekken, hoofdbonken, schadelijke
stoffen innemen of voorwerpen in het lichaam brengen.
Collitis Ulcerosa
De student:
A: kan de genoemde darmaandoeningen in het college beschrijven en de etiologie benoemen:
Vasculair/circulatoir -> darmvatafsluiting, darmischemie, aambeien
Inflammatoir/infectieus -> bacteriële/virale gastro-enteritis,
parasieten,
Trauma -> darmperforatie bij ongeval
Auto-immuun -> Crohn, Colitis Ulcerosa, IBD, coeliakie
Medicamenteus/toxisch -> pseudomembraneuze colitis,
laxeermiddelenmisbruik, chemoradiatie proctitis,
voedselvergiftiging
, Iatrogeen/ideopathisch -> prikkelbare darmsyndroom,
Endocrien/ metabool -> diarree bij hyperthyreoïdie, NET
Neoplasma -> darmkanker, poliepen
Congenitaal / genetisch -> ziekte van Hirschsprung, syndroom van Lynch,
malrotatie, volvulus
Degeneratief -> diverticulose, aambeien(hemorroïden)
Etiologie:
Vasculair/circulatoir: te veel druk op de aders en vaten.
Inflammatoir/infectieus: parasiet die het lichaam in is gedrongen die bij het eerste
contact met het lichaam niet onschadelijk is gemaakt. De parasiet dringt dan verder in
het lichaam en is er sprake van een infectie.
Trauma: een gat/perforatie in de darmwand. Mogelijke oorzaken zijn een auto-
ongeval waarbij iemand met de buik hard tegen het stuur is aangekomen, operatie
waarbij men per ongeluk de darmen heeft aangeprikt, langdurige infectie of vreemde
voorwerpen in de darm.
Auto-immuun: de afweerdelen vallen het eigen lichaam aan.
Medicamenteus/toxisch: overmatige groei van een normale darmflora behorende
bacterie.
Iatrogeen/ideopathisch: afwijkingen in de dunnedarm- en colonmotoriek,
veranderde viscerale perceptie en psychische factoren.
Endocrien/ metabool: zeldzame tumoren die hun oorsprong hebben in het neuro-
endocriene systeem. Systeem dat de afgifte van hormonen reguleert.
Neoplasma: genen die de dling, groei en ontwikkeling van een cel regelen, kunnen
fouten gaan vertonen. Als er meerdere fouten optreden in dezelfde cel, blijft de cel zich
ongecontroleerd delen.
Congenitaal / genetisch: aangeboren, dus genetisch bepaald. Ontstaat wanneer
ganglion(zenuw)cellen in (een deel van) de (dikke) darm zich niet goed ontwikkelen.
Degeneratief: ontstaan bij teveel druk op de aders bij de anus.
B: kan een ziekteanalyse maken van colitis ulcerosa adhv format: hoe bestudeer ik een ziektebeeld
en dit toepassen op een casus.
Inflammatory bowel disease (ontstekingsziekte van de darm)/inflammatoire darmziekten.
Symptomatologie:
Gastro-intestinale symptomen zijn (bloederige) diarree, (chronische) buikpijn en verandering van het
defecatiepatroon. Overige, algemene symptomen zijn algehele malaise, gewichtsverlies, anemie en
koorts. Bij chronische inflammatoire darmziekte wisselen periodes met verergering (exacerbaties)
van de ziekte en periodes waarin het rustiger is (remissies) elkaar af.
Etiologie
Bij de etiologie van inflammatoire darmziekten lijken meerdere factoren een rol te spelen,
waaronder genetische aanleg, omgevingsfactoren en een abnormale immuunreactie.
Pathologie en pathofysiologie
De inflammatie, oftewel ontsteking, komt door een abnormale immuunreactie in de mucosa van de
maag-darmwand. Bij de immuunreactie komen ontstekingsmediatoren vrij zoals cytokinen (met
name interleukinen en TNF). Bij colitis ulcerosa begint meestal in het rectum en kan van daaruit
uitbreiden naar het meer proximaal gelegen colon. Hierdoor is er vaak sprake van bloederige diarree,
buikpijn en loze aandrang. De ontsteking zit hoofdzakelijk in de mucosa. Er is een scherpe grens
tussen normaal en aangetast weefsel.
Diagnostiek
Bij zorgvragers met de ziekte van Crohn kan bij palpatie van de buik een massa voelbaar zijn. Voor
beide inflammatoire darmziekten geldt dat bij bloedonderzoek wordt gekeken naar
ontstekingsverschijnselen en anemie. Door middel van een feceskweek wordt een infectieuze
oorzaak van de klachten uitgesloten. Normale waarden sluiten een inflammatoire darmziekte niet
, uit. Beelvormend onderzoek bestaat uit sigmoïdoscopie of coloscopie en eventueel een CT- of MRI-
scan van de buik. Tijdens de scopie worden biopten genomen; histologisch onderzoek moet uitwijzen
of er sprake is van de ziekte van Crohn of van colitis ulcerosa. In ongeveer 10 procent van de gevallen
is niet duidelijk of de zorgvrager de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa heeft.
Therapie
De volgende opties kunnen worden overwogen:
Behandeling met remmers van het inflammatieproces:
Ontstekingsremmers; deze remmen de ontsteking. Voorbeelden hiervan zijn
mesalazinepreparaten en corticosteroïden. Corticosteroïden worden alleen tijdelijk
gegeven bij een hevige acute aanval;
Immunosuppressiva; deze onderdrukken het immuunsysteem, waardoor er minder
ontstekingsreactie ontstaat. Voorbeelden hiervan zijn azathioprine, methotrexaat en
ciclosporine;
Biologicals, waaronder TNF-alfa-blokkers. Deze remmen de werking van TNF-alfa.
TNF-alfa is een cytokine (ontstekingsmediator) die een rol speelt bij het ontstaan van
ontstekingen.
Overige medicijnen die soms worden voorgeschreven:
Antibiotica; deze worden gebruikt bij fistels, abcessen en bacteriële overgroei in de
darm;
Motiliteitsremmende middelen ofwel diarreeremmers, deze middelen helpen niet
tegen de ontsteking.
Operatie. Soms helpen de medicijnen onvoldoende of ontstaan er complicaties en is
een operatie noodzakelijk. Een deel van de zorgvragers krijgt een (tijdelijk) stoma;
Aandacht voor psychologische ondersteuning en leefstijl.
Prognose
Met de juiste behandeling gaat het met de meeste zorgvragers goed. Een deel van de zorgvragers
krijgt een (tijdelijk) stoma. Colitis ulcerosa is meestal chronisch met terugkerende exacerbaties en
remissies. Ongeveer 10% van de zorgvragers geneest volledig na de eerste periode van klachten. Bij
een klein deel van de zorgvragers zijn de exacerbaties zo ernstig, dat opname in het ziekenhuis nodig
is. Zorgvragers waarbij de colitis ulcerosa beperkt is tot het rectum (proctitis) hebben de beste
prognose. Bij zorgvragers met colitis ulcerosa die een totale proctocolectomie (verwijdering van
rectum en colon) ondergaan, is de ziekte genezen. Zij hebben dan een permanent stoma of pouch
(een reservoir van dunne darm, tussen de dunne darm en de anus).
Preventie
Bij inflammatoire darmziekten wordt ingezet op secundaire en tertiaire preventie. NSAID’s kunnen
een exacerbatie uitlokken, daarom moet gebruik ervan met een arts worden overlegd.
Infectieziekten kunnen ernstiger verlopen bij gebruik van afweeronderdrukkende medicatie.
Vaccinaties met een levend of verzwakt virus worden bij voorkeur gegeven voor de start van de
afweeronderdrukkende medicatie. Ook vindt er screening plaats op bloedarmoede, osteoporose en
deficiëntie van vitaminen en mineralen. Acht jaar na de diagnose wordt gestart met
screeningscoloscopie om het risico op colorectaal carcinoom te bepalen. Hierbij dienen uit elk
colensegment een aantal biopten te worden genomen om de maximale histologische uitbreiding van
de ziekte te bepalen. De uitslag bepaalt de vervolgfrequentie van de coloscopie.
Epidemiologie
Jaarlijks krijgen naar schatting 1500 mensen de diagnose colitis ulcerosa. De ziekte wordt meestal
ontdekt tussen het 15e en 40e levensjaar. Er is ook een piek bij mannen tussen de 60 en 70 jaar. De
ziekte komt iets vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.
Verpleegkundige aandachtspunten
Verpleegkundigen kunnen een rol spelen bij het observeren, voorlichten en begeleiden van
zorgvragers met inflammatoire darmziekten. Voor een optimale behandeling van inflammatoire
darmziekten is het van belang om de genoemde symptomen in kaart te brengen. De verpleegkundige
