THEMA 4 :
Kijken in de tijd
hoofdstuk 1 :
ouderdomsbepaling
1
. relatief dateren
Obv Afzettingen
-
Oorspronkelijke horizontaliteit gesteentelagen :
worden Oorspronkelijk horizontaal afgezet oir E2
Superpositie onderste lag oudste bovenste
- : is en is jongste
>
- gesteentelagen kunnen veranderen van plaat uitzicht door geomorfologische+tektonische processen
-
plooiing : afwisselend anticline in Kern= oudstel en
Syncline (V Kern =
jongstel
-
scheefstelling : opheffing -> kan overblijfsel zijn van een plooiing
-
breuk :
breuk-jonger dan de
gesteenten waardoor ze loopt
= afschuivingsbreuk # =
opschuivingsbreuk laterale breukhorizontaal
-
intrusie magmatische gesteenten zijn jonger dan de gesteenten errond
:
-
insluitingen ingesloten gesteenten zijn ouder dan de gesteenten errond
:
-
discordantievlak periode :
van afzetten stopt - breukenKantelingen erosie plooien opnieuw
, , ,
afzetten
lithostratigrafie-logische opeenvolging van gesteentelagen gebaseerd op eigenschappen van gesteentelagen reenheid Formatie
:
Obr Fossielen
fossielen= overblijfselen van
vroeger levenafdrukken ! bewaarde delen van plant dier
evolutie biologisch leven wordt steeds complexer -
biologische : > hoe
jonger het gesteente hoe complexer
-
,
-
massa-extincties : massaal verdwijnen van plant- en diersoorten - door plotse wijziging in het Klimaat :
,
meteorietinslag,
Vulkaanuitbarsting wijzigingen in lichthoeveelheid temperatuur
ammon
,
oudste jongste
,
Karakteristiek bepaalde tijdsperioden trilobieten 1521-250) dinos (231-66)
-
gidsfossielen :
voor - 1400-66) ,
b
,
↳ 1
moet in een korte periode in de
geologische tijdsschaal geleefd hebben mijn jaar geleden o-
-
-
breed verspreid -- over een groot deel vid wereld niet Zeldzaam
-
makkelijk te identificeren
biostratigrafie stratigrafie gebaseerd
:
op planten , dienen reenheid Zone:
2 .
absoluut dateren
=
exacte ouderdom van een gesteente bepalen radiometrisch dateren radhu radioactief verval van chemische elementen
- Koolstof-14 datering voor
organisch materiaal halfwaardetijd =
5730
jaar
varte verhouding i (1) > organisme sterft + [CO2] daalt -> radioactief in (vervalt -
> Kijken naar verhouding
TE
t =
en z. ent -aantal en Origineel
nauwkeurig was het heel and is, impact kernproeven
niet beinvloedt resultaten
nadelenKostprijs :
,
-
Kalium-Argondatering voor aardkorstkalium in aardborste
isotopen lok 3 k ik) - yok radioactief - vervalt I my naar Ar Argon Zedelgar blijft in Kristalrooster
, , ,
gevangen
stenzij hoge reset klote
druß ,
verhitting -
geschikt voor zeer gesteenten 110.000 - miljarden jaren oud onde
Chronostratigrafie Opstellen van tijdsschaal met gesteenten chronologisch gerangschikt
: reenheid :
etage
hoofdstuk 2:
geologische tijdsschaal
PERIODE KLIMATOLOGISCHE VERANDERINGEN GEOLOGISCHE VERANDERINGEN BIOLOGISCHE VERANDERINGEN
quartain afwisselende istijden /glaciaals alpiene plooiingsfare · veroorzaakti
·
mens
2 tussenijstijden /interglaciaals se massa-extinctie
·
-
geleidelijke afkoeling
&
neogeen Vogels zoogdieren
-
paleogeen K+-extinctie /uitsterven dinos
·
erg warme periode krijt gevormd reptielen + dinos bedekt-
zadige planten
252
GreatDying
perm extreem Koude istijd Iglobaal houd supercontinent /pangea insecten amfibieën , vissen,
,
carboon lokaal warm -
België aan evenaarl
hercynische plooiingsfase naaktzadige planten
-
-siluur
devoor
Steenkool (c) gevormd
Caledonische plooiingsfase
, PERIODE KLIMATOLOGISCHE VERANDERINGEN GEOLOGISCHE VERANDERINGEN BIOLOGISCHE VERANDERINGEN
ordovicium
cambrium 51
cambrische explosie
precambrium schilden prokaryoten eencelligen
, .
meercelligen
.
1
veranderingen in de geosfeer
Schild aaneengesloten deel van een continent waar gesteenten ouder dan 500 miljoen jaar dagzomen
= - meestal
topografie van een plateau rin Europa: Baltisch Schild Oekraiens schild +
Steenkool
/biogeen afzettingsgesteentel Warm afzettingsmilieu snodig voor het omzetten van Veen naar steenkool
Krijtbiogeen afzettingsgesteente) - warm
afzettingsmilieu in Krijt zitten veel coccdietjes skeletjes
,
van een cellige algen,
die vooral goed gedijen in warme zeeën
.
2
Veranderingen in de biosfeer
stromatolieten =
vroegste structuren die zijn ontstaan door levende organismen
dickinsonia- oudste
gevonden diersoort (mms-1 , um)
cambrische explosie =
grens tussen vroegste leven / Zichtbaar leven
Kr-extinctie smassa-extinctie op Krijt-Tertiairgrend meteorietinsag
: waardoor de dinosauriërs zijn uitgestorven
extinctiegolf veroorzaakt door de mens) sterke biodiversiteit
o de :
daling in
↳ in 1964 :
Oprichting Rode Lijst bedreigde diersoorten
antropoceen nieuw tijdvak ?
grens holoceen-antropoceen is
terug te vinden in de door allerlei kern proeven , industrie land-
voor
ondergrond en
:
bouw spesticident
tegen :
periode waarin mens invloed uitoefent op aarde is geologisch heel korte - meer een
plotse gebeurtenis
.
3 veranderingen in de atmosfeer
Klimaatveranderi gen in geologisch verleden veroorzaakt door combinatie interner externe factoren die energiebalans
aarde veranderen
Mylankovitch cycli (100 000
jaar) :
belang positie vid aarde for de zon voor hoeveelheid invallende zonnestraling
gemiddelde Zomertemperatuur op N halfrond : uitbreiding johappen in winter op halfrond
3 factoren bepalen hoeveelheid , verdeling van instraling zon :
-
excentriciteit vid aardbaan :
vorm vid handbaan varieert tussen cirkel ellips
cyclus van =100 000
jaar
aphelium. bij ellipsvormige baan Kouder minder instraling
cirkell
hoe hoger excentriciteit , hoe meer
ellipsvormig -
> meer verschil in
lengte Seizoenen (bij e=1:
-inclinatie vid aardas :
verandering vid hoek vid aardas for de verticale as
=
cyclus van 41000
jaar
hoe kleiner de hoef , hoe kleiner het verschil tussen Zomer Winter
-
precessie vid aardar :
tolbeweging waarbij de richting vid aardar verandent
cyclus van =26 000
jaar
verandert intensiteit, verdeling instraling op lange periode
Vulkaanuitbarstingen
beinvloeden Klimaat door uitstoot van
gassen + partikels bub as , tefral tijdens eruptie
-
.
502 + Ho >
-
sulfaataerosolen sterk reflecterends >
-
albedo-effect - afkoelend effect
CO2 + H20 =
broeikasgassen versterkt broeikaseffect - >
opwarmend effect
-
vulkanisch maleriaal beinvloedt beinvloed hel zonlicht
explosieve Vulkaanuitbarstingen - stofwölkin Stratosfeer droog + stabiell Stof vart in Stratosfeer Zonne-
straling kan niet door - afkoelend effect
-
ligging continenten hoeveelheid vulkaanuitbarstingen
vulkanen raak op randen van continenten door botsing afwijking tertonische platen
is beinvloedt het albedo :
globale temperatuur aantal ijskappen albedo-effect is absorptie energie op aard-
↑
oppervlak+ temperatuur positieve terugkoppeling -> versterkend
Kijken in de tijd
hoofdstuk 1 :
ouderdomsbepaling
1
. relatief dateren
Obv Afzettingen
-
Oorspronkelijke horizontaliteit gesteentelagen :
worden Oorspronkelijk horizontaal afgezet oir E2
Superpositie onderste lag oudste bovenste
- : is en is jongste
>
- gesteentelagen kunnen veranderen van plaat uitzicht door geomorfologische+tektonische processen
-
plooiing : afwisselend anticline in Kern= oudstel en
Syncline (V Kern =
jongstel
-
scheefstelling : opheffing -> kan overblijfsel zijn van een plooiing
-
breuk :
breuk-jonger dan de
gesteenten waardoor ze loopt
= afschuivingsbreuk # =
opschuivingsbreuk laterale breukhorizontaal
-
intrusie magmatische gesteenten zijn jonger dan de gesteenten errond
:
-
insluitingen ingesloten gesteenten zijn ouder dan de gesteenten errond
:
-
discordantievlak periode :
van afzetten stopt - breukenKantelingen erosie plooien opnieuw
, , ,
afzetten
lithostratigrafie-logische opeenvolging van gesteentelagen gebaseerd op eigenschappen van gesteentelagen reenheid Formatie
:
Obr Fossielen
fossielen= overblijfselen van
vroeger levenafdrukken ! bewaarde delen van plant dier
evolutie biologisch leven wordt steeds complexer -
biologische : > hoe
jonger het gesteente hoe complexer
-
,
-
massa-extincties : massaal verdwijnen van plant- en diersoorten - door plotse wijziging in het Klimaat :
,
meteorietinslag,
Vulkaanuitbarsting wijzigingen in lichthoeveelheid temperatuur
ammon
,
oudste jongste
,
Karakteristiek bepaalde tijdsperioden trilobieten 1521-250) dinos (231-66)
-
gidsfossielen :
voor - 1400-66) ,
b
,
↳ 1
moet in een korte periode in de
geologische tijdsschaal geleefd hebben mijn jaar geleden o-
-
-
breed verspreid -- over een groot deel vid wereld niet Zeldzaam
-
makkelijk te identificeren
biostratigrafie stratigrafie gebaseerd
:
op planten , dienen reenheid Zone:
2 .
absoluut dateren
=
exacte ouderdom van een gesteente bepalen radiometrisch dateren radhu radioactief verval van chemische elementen
- Koolstof-14 datering voor
organisch materiaal halfwaardetijd =
5730
jaar
varte verhouding i (1) > organisme sterft + [CO2] daalt -> radioactief in (vervalt -
> Kijken naar verhouding
TE
t =
en z. ent -aantal en Origineel
nauwkeurig was het heel and is, impact kernproeven
niet beinvloedt resultaten
nadelenKostprijs :
,
-
Kalium-Argondatering voor aardkorstkalium in aardborste
isotopen lok 3 k ik) - yok radioactief - vervalt I my naar Ar Argon Zedelgar blijft in Kristalrooster
, , ,
gevangen
stenzij hoge reset klote
druß ,
verhitting -
geschikt voor zeer gesteenten 110.000 - miljarden jaren oud onde
Chronostratigrafie Opstellen van tijdsschaal met gesteenten chronologisch gerangschikt
: reenheid :
etage
hoofdstuk 2:
geologische tijdsschaal
PERIODE KLIMATOLOGISCHE VERANDERINGEN GEOLOGISCHE VERANDERINGEN BIOLOGISCHE VERANDERINGEN
quartain afwisselende istijden /glaciaals alpiene plooiingsfare · veroorzaakti
·
mens
2 tussenijstijden /interglaciaals se massa-extinctie
·
-
geleidelijke afkoeling
&
neogeen Vogels zoogdieren
-
paleogeen K+-extinctie /uitsterven dinos
·
erg warme periode krijt gevormd reptielen + dinos bedekt-
zadige planten
252
GreatDying
perm extreem Koude istijd Iglobaal houd supercontinent /pangea insecten amfibieën , vissen,
,
carboon lokaal warm -
België aan evenaarl
hercynische plooiingsfase naaktzadige planten
-
-siluur
devoor
Steenkool (c) gevormd
Caledonische plooiingsfase
, PERIODE KLIMATOLOGISCHE VERANDERINGEN GEOLOGISCHE VERANDERINGEN BIOLOGISCHE VERANDERINGEN
ordovicium
cambrium 51
cambrische explosie
precambrium schilden prokaryoten eencelligen
, .
meercelligen
.
1
veranderingen in de geosfeer
Schild aaneengesloten deel van een continent waar gesteenten ouder dan 500 miljoen jaar dagzomen
= - meestal
topografie van een plateau rin Europa: Baltisch Schild Oekraiens schild +
Steenkool
/biogeen afzettingsgesteentel Warm afzettingsmilieu snodig voor het omzetten van Veen naar steenkool
Krijtbiogeen afzettingsgesteente) - warm
afzettingsmilieu in Krijt zitten veel coccdietjes skeletjes
,
van een cellige algen,
die vooral goed gedijen in warme zeeën
.
2
Veranderingen in de biosfeer
stromatolieten =
vroegste structuren die zijn ontstaan door levende organismen
dickinsonia- oudste
gevonden diersoort (mms-1 , um)
cambrische explosie =
grens tussen vroegste leven / Zichtbaar leven
Kr-extinctie smassa-extinctie op Krijt-Tertiairgrend meteorietinsag
: waardoor de dinosauriërs zijn uitgestorven
extinctiegolf veroorzaakt door de mens) sterke biodiversiteit
o de :
daling in
↳ in 1964 :
Oprichting Rode Lijst bedreigde diersoorten
antropoceen nieuw tijdvak ?
grens holoceen-antropoceen is
terug te vinden in de door allerlei kern proeven , industrie land-
voor
ondergrond en
:
bouw spesticident
tegen :
periode waarin mens invloed uitoefent op aarde is geologisch heel korte - meer een
plotse gebeurtenis
.
3 veranderingen in de atmosfeer
Klimaatveranderi gen in geologisch verleden veroorzaakt door combinatie interner externe factoren die energiebalans
aarde veranderen
Mylankovitch cycli (100 000
jaar) :
belang positie vid aarde for de zon voor hoeveelheid invallende zonnestraling
gemiddelde Zomertemperatuur op N halfrond : uitbreiding johappen in winter op halfrond
3 factoren bepalen hoeveelheid , verdeling van instraling zon :
-
excentriciteit vid aardbaan :
vorm vid handbaan varieert tussen cirkel ellips
cyclus van =100 000
jaar
aphelium. bij ellipsvormige baan Kouder minder instraling
cirkell
hoe hoger excentriciteit , hoe meer
ellipsvormig -
> meer verschil in
lengte Seizoenen (bij e=1:
-inclinatie vid aardas :
verandering vid hoek vid aardas for de verticale as
=
cyclus van 41000
jaar
hoe kleiner de hoef , hoe kleiner het verschil tussen Zomer Winter
-
precessie vid aardar :
tolbeweging waarbij de richting vid aardar verandent
cyclus van =26 000
jaar
verandert intensiteit, verdeling instraling op lange periode
Vulkaanuitbarstingen
beinvloeden Klimaat door uitstoot van
gassen + partikels bub as , tefral tijdens eruptie
-
.
502 + Ho >
-
sulfaataerosolen sterk reflecterends >
-
albedo-effect - afkoelend effect
CO2 + H20 =
broeikasgassen versterkt broeikaseffect - >
opwarmend effect
-
vulkanisch maleriaal beinvloedt beinvloed hel zonlicht
explosieve Vulkaanuitbarstingen - stofwölkin Stratosfeer droog + stabiell Stof vart in Stratosfeer Zonne-
straling kan niet door - afkoelend effect
-
ligging continenten hoeveelheid vulkaanuitbarstingen
vulkanen raak op randen van continenten door botsing afwijking tertonische platen
is beinvloedt het albedo :
globale temperatuur aantal ijskappen albedo-effect is absorptie energie op aard-
↑
oppervlak+ temperatuur positieve terugkoppeling -> versterkend
