Samenvatting - wetenschappen en techniek

Wetenschappen en techniek: zelfstudie
Systematiek: handboek p203 – 225

Taxonomie, fylogenie en systematiek

Taxonomie: de wetenschap die zich bezighoud met de identificatie, de
nomenclatuur en de classificatie van levende organismen
 Classificeren
 De indeling weerspiegelt de evolutionaire verwantschap
Fylogenie: de wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoeken van
de afstammingsgeschiedenis van een groep
 Cladogram / afstammingsschema: systematische weergave van de
afstamming
De taxonomie & Fylogenie vormen samen de systematiek
 Maakt gebruik van evolutieve verwantschappen
 Methode om soorten op basis van kenmerken re rangschikken en in
te delen op basis van hun verwantschap
De basiseenheid in een taxonomisch systeem = de soort
 groep van organismen die zich, onder natuurlijke omstandigheden,
onderling kunnen voortplanten en waarvan de nakomelingen zich
ook kunnen voortplanten

verdieping: de nakomeling van een ezel & een paard: een muilezel
muilezels kunnen zich niet voortplanten
verklaring? In het aantal chromosomen
een paard heeft er 64 of 32 paar; een ezel heeft er 62 of 31 paar
nageslacht heeft er dus 63 waarvan 1 ongepaard

wetenschappelijke naamgeving

 Nomenclatuur: systeem van wetenschappelijke naamgeving dat
wordt toegepast op organismen
 Legt een aantal regels op bij naamgeving
 Soortnaam is tweeledig / bestaat uit Latijnse of
gelatiniseerde woorden
 Het 1e deel is hetzelfde als de geslachtsnaam
 2e deel specifiek voor elke soort
 De classificatie is hiërarchisch. Voor elk niveau wordt een eigen
voorvoegsel gebruikt




1

,Op zoek naar een dier, plant of schimmel
 Determinatiekaarten
 Determinatietabellen
Wat is leven?

 Gassen uitwisselen met de omgeving
 Zich voeden
 Afvalstoffen uitscheiden
 Bewegen
 Groeien
 Waarnemen
 Zelfstandig voorplanten
 Evolutie tonen
Wat met virussen?
 Kunnen enkel bewegen, waarnemen en evolutie tonen
 Ze doen niet aan zelfstandige voortplanting
 Geïnfecteerde cellen maken nieuwe virussen omdat virussen
controle v/d cel overnemen
 Virusinfectie:
 Virus hecht zich aan levende cel met hechtharen
 Erfelijk materiaal wordt in de cel gespoten
 Genetisch materiaal v/h virus kopieert dankzij celstructuren
van de levende cel
 Eiwitmantels gevormd
 Incubatietijd verschilt per virus
De zes rijken

 Indeling op basis van
 Celkern: ja of nee
 Een- of meercellig
 Manier van voeden


3 domeinen
1) Domein bacteria
2

,2) Domein archaea
3) Domein eukaryoten
Eukaryoten: wezens met een celkern ( en kernmembraam)
6 rijken
 Bacteria
 archaea
 Protisten
 Planten
 Schimmels
 Dieren
Archaea & bacteria:
 hebben geen celkern
 genetisch materiaal vrij in de cel
 zeer klein
 eencellig
 voorplanting door celdeling
 een cel deelt zich in 2 identieke dochtercellen die zich nadien
ook weer delen in 2 identieke cellen
 = exponentiele groei
 Delingsproces gaat door tot de voedingstoffen voor de
bacteriën op zijn of andere omstandigheden het niet meer
toelaten
 Archaea
 Oerbacteriën
 Leven in zeer extreme omstandigheden: warmwaterbronnen,
zoutpannen, rioolwater,…
 Totaal onschadelijk
 Bacteria
 Bacteriën
 Dikke celwand & DNA is los in de cel
 Nuttige bacteriën: voeding (yoghurt, kaas,…), menselijk
lichaam
 Produceren antibiotica
 Schadelijke bacteriën: ziektes (TBC, salmonella,…)
Eukaryoten: hebben wel celkern met genetisch materiaal
 Protista
 protisten
 Eencellige eukaryoten met celkern
 Zeer diverse groep
 Wieren
 Zowel heterotrofe of autotrofe
 Evolutie in autotrofe protisten

3

,  Van eencellig, kolonievormend tot meercellige
organismen
 Eencellige wieren
 Enkel met microscoop te zien
 Bv: oogwiertje
- Groen door bladgroenkorrels die instaan voor
fotosynthese
- Wanneer er geen licht is schakelt hij over naar een
heterotrofe levenswijze
- Mixotroof: naargelang omstandigheden autotroof of
heterotroof
 Bv: schuimalg
- Schuim op het strand is afkomstig van afgestorven
schuimalgen
- Bij stevige wind wordt de alg opgeklopt wat voor
schuim zorgt
 Kolonievormende wieren
 Alle cellen kunnen afzonderlijk van elkaar leven
 Er kan wel al een eenvoudige taakverdeling zijn
 Bv: Volox
- Kolonie van groot aantal eencellige wiertjes
- Kolonie beweegt naar het licht
- Donkerkolonies vormen zich in moederkolonie
- Geslachtelijke voortplanting
 Meercellige wieren
 Geen stengel, wortels of bladeren
 Bladeren van een wier = thallus
 Hechtorganen = wortels
 Sporen
 O.b.v kleur onderscheiden
- Roodwieren
- Bruinwieren
- Groenwieren
 Gebruik door de mens
 Voedsel
 Meststof
 Veevoer
 Componenten voor tandpasta, lippenstift
 70% van de zuurstofproductie




4