WPO gedeelte
PLANTEN EN FUNGI
Fie Thijs
2Ba Biologie
2
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Planten en fungi: WPO gedeelte
Table of Contents
WPO 1 – ANA-grade, Magnoliiden, Monocotylen ............................................................................................. 5
Kranswieren ................................................................................................................................................ 5
Eutroficatie – algenbloei .............................................................................................................................. 5
Landplanten (Clade Embryophyta) .............................................................................................................. 5
Vaatplanten (Clade Tracheophyta) .............................................................................................................. 6
Zaadplanten (Clade Spermatophyta) ........................................................................................................... 6
Intermezzo – bloemstructuren ..................................................................................................................... 7
Intermezzo – bloemformule, plesiomorfe en apomorfe kenmerken ............................................................. 8
Intermezzo – mono-, para- en polyfyletisch ................................................................................................. 8
Intermezzo – levensvormen volgens Raunkiaer ............................................................................................ 9
Angiospermae ........................................................................................................................................... 10
Convergente evolutie ................................................................................................................................ 16
Samenvatting ............................................................................................................................................ 16
WPO 2 - Primitieve tweezaadlobbigen en andere .......................................................................................... 17
Primitieve dicotylen ................................................................................................................................... 17
Intermezzo – successie ............................................................................................................................. 19
Intermezzo – verspreidingswijzen .............................................................................................................. 19
Intermezzo – bestuivingswijzen en – vormen .............................................................................................. 20
Intermezzo – C3-, C4- en CAM-planten ...................................................................................................... 21
Geavanceerde dicotylen............................................................................................................................ 21
Convergente evolutie ................................................................................................................................ 27
Samenvatting ............................................................................................................................................ 28
WPO 3 - Rosiiden & Crassulaceae ................................................................................................................. 29
Crassulaceae ............................................................................................................................................ 29
Rosiiden .................................................................................................................................................... 30
Intermezzo – (a)sexuele reproductie .......................................................................................................... 37
Intermezzo – vruchttypes........................................................................................................................... 37
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Convergente evolutie ................................................................................................................................ 39
Samenvatting ............................................................................................................................................ 40
WPO 4 - Asteriiden ........................................................................................................................................ 41
Familie Ericaceae ...................................................................................................................................... 41
Families Balsaminaceae ........................................................................................................................... 41
Familie Asteraceae .................................................................................................................................... 42
Familie Apiaceae ....................................................................................................................................... 43
Familie Solanaceae ................................................................................................................................... 43
Familie Boraginaceae ................................................................................................................................ 44
Familie Lamiaceae .................................................................................................................................... 44
Familie Orobanchaceae ............................................................................................................................ 45
Familie Plantaginaceae ............................................................................................................................. 45
Familie Rubiaceae ..................................................................................................................................... 46
Invasieve exoten – bijdrage? ...................................................................................................................... 46
Convergente evolutie ................................................................................................................................ 46
Intermezzo – bloeiwijzen ........................................................................................................................... 47
Samenvatting ............................................................................................................................................ 48
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
WPO 1 – ANA-grade, Magnoliiden, Monocotylen
Kranswieren
Klasse Charophyceae
➔ Geen planten, maar wel dicht aan verwant
➔ Komen enkel voor in zoet, stilstaand, voedselarm water
➔ Hechten zich aan de ondergrond vast met hun rhizoïden
o Weefsels lijkend op wortels, maar dienen enkel voor aanhechting
▪ Nemen geen water of nutriënten op
Eutroficatie – algenbloei
Eutroficatie = toevoegen van vele nutriënten zoals stikstof (N) en fosfor (P)
➔ Kranswieren verdwijnen doordat ééncellige algen teveel beginnen te groeien
o Nemen het licht weg
➔ Kranswieren = bio-indicators voor goede waterkwaliteit
➔ Algenbloei = bio-indicator voor eutroof water
Indicatorsoort = bio-indicator
➔ Geven dankzij hun aanwezigheid informatie over een bepaalde eigenschap van het habitat
➔ Hebben vaak een smalle ecologische amplitude = duiden op specifieke omstandigheden
Landplanten (Clade Embryophyta)
Mossen (parafyletisch) – 3 fyla
1. Levermossen (phylum Marchantiophyta)
➔ Parapluutjesmos (Marchantia polymorpha)
2. Hauwmossen (phylum Anthocerotophyta)
➔ Anthoceros sp.
3. Bladmossen (phylum Bryophyta)
➔ Kussentjesmos (Leucobruym glaucum)
o Kan goed tegen uitdroging
o Bladeren bevatten veel dode cellen = slaan water op (gebruikt tijdens droogte)
o Dakpannen, heide, tussen tegels en op bladerophopingen in bossen
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Mossen = eerste landplanten
➔ Behoren NIET tot de vaatplanten
o Geen vaatstelsel dat water en nutriënten van wortel -> bovengrondse delen vervoert
o Geen suikers vervoeren van bovengrondse delen -> wortel
➔ Stoffen moeten migreren van cel tot cel = soorten blijven dus klein (anders teveel energie nodig)
➔ Geen concurentie voor licht
o Bomen als epifyt (noordkant van bomen)
o Open plaatsen = pionier soorten
o Bosbodems met weinig ondergroei
o Zure natte veenbodems (bijna geen andere planten aanwezig)
➔ Hebben rhizoïden en geen wortels = komen vooral voor op vochtige plaatsen
o Afhankelijk van regenwater en luchtvochtigheid = ombotroof
Vaatplanten (Clade Tracheophyta)
Behoren NIET tot de zaadplanten
2 fyla
1. Fylum Lycopodiophyta
➔ Wolfsklauwen (Orde Lycopodiales)
2. Fylum Pteridophyta
➔ Paardenstaarten (Orde Equisetales)
➔ Echte varens (Klasse Polypodiopsida)
o Varens
o Boomvarens = tropische regio’s
Vaatplanten = vaatstelsel met xyleem en floëem (groepen behoren nog niet tot zaadplanten = maken sporen)
Zaadplanten (Clade Spermatophyta)
Gymnospermen (parafyletisch)
Parafyletisch = houdt groepen in die zaadplanten zijn, maar geen Angiospermen (vormen bloemen)
2 besproken ordes (in realiteit zijn het er meer – in het wpo bespreken we er 2)
1. Orde Ginkgoales
➔ Enige soort = Ginkgo biloba (China)
o Vrouwelijke bomen (tweehuizig) maken stinkende schijnvruchten
o Vlezige zaadhuid
o Uitgestorven in het wild
o Aangeplant als straatboom
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
2. Orde Coniferales (coniferen)
➔ Taxus baccata (Taxus)
➔ Pinus sylvestris (Grove den)
➔ Picea abies (fijnspar)
➔ Sequouiadendron giganteum (mammoetboom) = 84 m en zwaarste boom ter wereld
Gymnospermen = geen bloemen = zaden zijn naakt (niet in stamper of vruchtbeginsel zoals Angiospermen)
➔ Vrucht als definitie = bestaan uit zaad samen met weefsel tot vruchtbeginsel
o Gymnospermen maken dus geen “echte” vruchten
▪ Sommige maken eetbare structuren (schijnvruchten)
▪ Ginkgo, taxus en jeneverbes
Intermezzo – bloemstructuren
Bloemstructuur = verschillende weefsels te onderscheiden binnen de bloem
Buitenste krans van bloembladeren = Kelk (Calyx)
➔ Bestaat uit kelkbladeren of sepalen
➔ Meestal groene en onopvallende krans
Binnenste krans = Kroon (Corolla)
➔ Bestaat uit kroonbladeren of petalen
➔ Gekleurde en aantrekkelijke kroonbladeren
Kelk en kroon samen = bloembekleedsel (Perianthium)
➔ Bij sommige bloemen = 1 krans aanwezig = bloemdek (Perigonium)
Meeldraden (stamens) = mannelijke geslachtsorganen
➔ Bestaan uit helmknop (anthere)
o Helmhokjes (theca)
o Stuifmeel (pollen) aangemaakt = bevruchten eicel
➔ Alle mannelijke organen = androecium
Stamper(s) = vrouwelijk geslachtsorgaan
➔ Bestaat uit vruchtbeginsel (ovarium)
o 1 of meerdere zaadknoppen met een eicel in
➔ Stijl (stylus)
➔ Stempel (stigma)
➔ Stamper ontstaat uit 1 of meerdere vruchtbladen (met elkaar vergroeid)
➔ Alle vrouwelijke organen = gynoecium
Meeldraden en stampers ontstaan uit gespecialiseerde bladen = rollen op = vruchtbladen
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Intermezzo – bloemformule, plesiomorfe en apomorfe kenmerken
Spiraal/x/%KnCnAnGn = algemene formule
Spiraalsgewijs, straalsgewijs (actinomorf) of tweezijdig (zygomorf) symmetrisch
K = kelk = hoeveel kelkbladen en al dan niet vergroeid
➔ K5 = niet vergroeid
➔ K(5) = vergroeid
C = kroon = hoeveel kroonbladen en al dan niet vergroeid
➔ C9 = niet vergroeid
➔ C(9) = vergroeid
Stel dat er geen K en C zijn = Pn (Perianthium) gebruiken = bloemdek (al dan niet vergroeid)
An = hoeveel meeldraden en al dan niet vergroeid (>12 = ∞)
Gn = hoeveel vergroeide vruchtbladen heeft de stamper (n = hoeveel hokken)
Streepje onder Gn = bovenstandig (bol ligt BOVEN het streepje)
➔ Streepje onder Gn = onderstandig
Plesiomorfe kenmerken = kenmerken van primitievere taxa (oudere planten)
➔ Voorouder van de angiospermen
Apomorfe kenmerken = afgeleide kenmerken
Oerbedektzadigen= vooral plesiomorfe kenmerken (parafyletisch)
Geavanceerde tweezaadlobbigen = vooral apomorfe kenmerken (monofyletisch)
➔ Primitieve tweezaadlobbigen = tussenin (parafyletisch)
Intermezzo – mono-, para- en polyfyletisch
Monofyletisch = groep die voorouder en al zijn afstammelingen bevat = clade
Parafyletisch = groep die voorouder en deel van zijn afstammelingen bevat
Polyfyletisch = groep die taxa met vss onafhankelijke voorouders bevat
Fylogenetisch onderzoek = monofyletische claden gebruiken
Mossen = parafyletisch (bladmossen bv dichter verwant aan vaatplanten dan aan levermossen)
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Intermezzo – levensvormen volgens Raunkiaer
Fanerofyt = houtige overblijvende plant (boom/struik) met knoppen hoog boven het maaiveld
➔ 60% fanerofyten bij tropische klimaten
➔ Groter aandeel naarmate men dichter bij de evenaar komt
➔ Minder voorkomen op plaatsen met veel grazers (eten de knoppen op)
➔ Middellandse Zeegebied
o Hoger = minder fanerofyten
o Heel laag = weinig fanerofyten door de droogte
Chameafyt = als fanerofyt maar met knoppen laag boven het maaiveld
➔ Minder dan 50cm van de grond vandaan
Hemicryptofyt = knoppen bevinden zich net boven of net onder de grond
➔ Tijdens de winter beschermd tegen de koude
➔ Rozetplanten = altijd hemicryptofyten
➔ Procentueel meer voor naarmate het kouder wordt.
➔ Plaatsen met veel grazers = veel hemicryptofyten
Cryptofyt of geofyt = enkel ondergrondse delen overleven de winter (wortelstok of een bol)
➔ Gebonden aan bos = komen voornamelijk voor waar veel fanerofyten zijn
o Overwoekeren hemicryptofyten in bossen
o Ondergrondse knollen of wortelstokken = opslagruimte tijdens winter
o Opslag van zetmeel = begin van de lente zeer snel uitlopen en bloeien (voor de bomen)
Helofyt = knoppen welke de winter overleven zitten net onder water, rest van de plant niet
➔ Ondergrond van bossen (heel het jaar door vochtig)
➔ Afhankelijk van aan- of afwezigheid van water
Hydrofyt = waterplanten die volledig ondergedoken zitten
➔ Afhankelijk van aan- of afwezigheid van water
Epifyt = Bromelia’s
Therofyt = éénjarige plant die de winter niet overleeft (enkel zaden overleven)
➔ Voorkomen = afhankelijk van klimaat en andere omgevingsfactoren
➔ Typische pioniersoorten
➔ Zeer droge plaatsen (droge warme seizoen overleven als zaad)
Koude klimaten = 95% van totaal = kleine kruidachtigen = chamaefyten, hemicryptofyten en geofyten
Warme, droge klimaten = ongeveer de helft = therofyten
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Angiospermae
Ongeveer 300 000 soorten (>90% van alle planten)
ANA-grade
Orde Amborellales
1 familie =Amborellaceae
➔ 1 soort Amborella trichopoda. (monotypische orde = orde bevat maar 1 soort)
➔ Zustergroep van alle andere angiospermen
➔ Groeit enkel op het hoofdeiland van Nieuw-Caledonië (= Grande Terre)
o Ondergroei (sub)tropische bossen
Orde Nymphaeales
Allemaal aquatisch
➔ Belangrijkste familie = Nymphaeaceae (waterleliefamilie)
➔ Planten = CO2 nodig om aan fotosynthese te doen
o Aquatische planten = gebruiken CO2 opgelost in het water
o Geëvolueerd om bladeren te doen groeien tot op oppervlak van het water
▪ Efficiënter CO2 en zonlicht kunnen gebruike
▪ Rest van plant van CO2 en zuurstof voorzien = luchtruimten (aerenchym) in stengels
▪ Herfst/winter = bladeren sterven af of zinken ze naar beneden
▪ Lente = nieuwe bladeren groeien naar oppervlak
• De nog levende bladen stijgen terug naar het oppervlak
▪ Zinken en stijgen reguleren = lucht uit het water in/uit aerenchym pompen
Orde Austrobaileyales
Kleine 100 soorten = bijna allemaal voorkomen in (Zuid-)Oost- Azië en Australië
➔ Alle soorten = houtige planten (weinig economisch nut)
➔ Chinese steranijs = vrucht gebruikt als kruid
o Min of meer dezelfde smaak als anijs (Pimpinella anisum, Apiaceae)
Planten en Fungi – WPO gedeelte
, Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Magnoliiden
Orde Magnioliales
Bevat onder andere de Magnolia’s (genus Magnolia)
➔ Vooral voor de bloemen aangeplant
➔ Bloeien heel vroeg in de lente (voor er bladeren aan de boom komen)
Orde Laurales
Enkele nuttige planten:
1. Laurier (Laurus nobilis) uit Middellandse Zeegebied = bladeren worden gebruikt in de keuken
2. Kaneelboom (Cinnamomum verum) uit Zuid-Oost Azië
➔ Binnenbast (floëem) van de éénjarige twijgen = kruid
3. Avocado (Persea americana) uit Zuid-Amerika
Orde Piperales
Bekend omwille van de peperplant (Piper nigrum) uit het zuiden van Indië
➔ Gedroogde bessen als zwarte peper gebruikt
➔ Niet te verwarren met Spaanse peper (soort paprika, familie Solanaceae)
Monocotylen
Monocotyledonen = één zaadlob (dicotyledonen = twee)
➔ Moeilijk zichtbaar is bij zaad zelf (zaadlobben zitten verstopt in zaad) = best gezien bij kiemplantjes
➔ Zaadlobben = worden bij het kiemen de kiemblaadjes
o Eénzaadlobbigen = één kiemblaadje, tweezaadlobbigen = twee
o Nerven = zijn parallel (éénzaadlobbigen) of netvormig (tweezaadlobbigen)
o Eénzaadlobbigen = vasculaire bundels NIET in een ring = geen cambium aanmaken
▪ Hieruit ontstaat secundaire diktegroei
▪ Palmen en bananenplant = lijken dikker te worden = eigenlijk geen echte diktegroei
o Tweezaadlobbigen = vasculaire bundels in een ring = secundaire diktegroei mogelijk
▪ Niet alle tweezaadlobbigen = secundaire diktegroei (enkel houtachtige planten)
▪ Meestal dikkere penwortel = verankeren in de grond (met meerdere zijwortels)
➔ Bloemdelen = meestal per 3 of per 6 (of 9, …), dicotylen vaak per 4 of per 5
Planten en Fungi – WPO gedeelte
PLANTEN EN FUNGI
Fie Thijs
2Ba Biologie
2
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Planten en fungi: WPO gedeelte
Table of Contents
WPO 1 – ANA-grade, Magnoliiden, Monocotylen ............................................................................................. 5
Kranswieren ................................................................................................................................................ 5
Eutroficatie – algenbloei .............................................................................................................................. 5
Landplanten (Clade Embryophyta) .............................................................................................................. 5
Vaatplanten (Clade Tracheophyta) .............................................................................................................. 6
Zaadplanten (Clade Spermatophyta) ........................................................................................................... 6
Intermezzo – bloemstructuren ..................................................................................................................... 7
Intermezzo – bloemformule, plesiomorfe en apomorfe kenmerken ............................................................. 8
Intermezzo – mono-, para- en polyfyletisch ................................................................................................. 8
Intermezzo – levensvormen volgens Raunkiaer ............................................................................................ 9
Angiospermae ........................................................................................................................................... 10
Convergente evolutie ................................................................................................................................ 16
Samenvatting ............................................................................................................................................ 16
WPO 2 - Primitieve tweezaadlobbigen en andere .......................................................................................... 17
Primitieve dicotylen ................................................................................................................................... 17
Intermezzo – successie ............................................................................................................................. 19
Intermezzo – verspreidingswijzen .............................................................................................................. 19
Intermezzo – bestuivingswijzen en – vormen .............................................................................................. 20
Intermezzo – C3-, C4- en CAM-planten ...................................................................................................... 21
Geavanceerde dicotylen............................................................................................................................ 21
Convergente evolutie ................................................................................................................................ 27
Samenvatting ............................................................................................................................................ 28
WPO 3 - Rosiiden & Crassulaceae ................................................................................................................. 29
Crassulaceae ............................................................................................................................................ 29
Rosiiden .................................................................................................................................................... 30
Intermezzo – (a)sexuele reproductie .......................................................................................................... 37
Intermezzo – vruchttypes........................................................................................................................... 37
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Convergente evolutie ................................................................................................................................ 39
Samenvatting ............................................................................................................................................ 40
WPO 4 - Asteriiden ........................................................................................................................................ 41
Familie Ericaceae ...................................................................................................................................... 41
Families Balsaminaceae ........................................................................................................................... 41
Familie Asteraceae .................................................................................................................................... 42
Familie Apiaceae ....................................................................................................................................... 43
Familie Solanaceae ................................................................................................................................... 43
Familie Boraginaceae ................................................................................................................................ 44
Familie Lamiaceae .................................................................................................................................... 44
Familie Orobanchaceae ............................................................................................................................ 45
Familie Plantaginaceae ............................................................................................................................. 45
Familie Rubiaceae ..................................................................................................................................... 46
Invasieve exoten – bijdrage? ...................................................................................................................... 46
Convergente evolutie ................................................................................................................................ 46
Intermezzo – bloeiwijzen ........................................................................................................................... 47
Samenvatting ............................................................................................................................................ 48
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
WPO 1 – ANA-grade, Magnoliiden, Monocotylen
Kranswieren
Klasse Charophyceae
➔ Geen planten, maar wel dicht aan verwant
➔ Komen enkel voor in zoet, stilstaand, voedselarm water
➔ Hechten zich aan de ondergrond vast met hun rhizoïden
o Weefsels lijkend op wortels, maar dienen enkel voor aanhechting
▪ Nemen geen water of nutriënten op
Eutroficatie – algenbloei
Eutroficatie = toevoegen van vele nutriënten zoals stikstof (N) en fosfor (P)
➔ Kranswieren verdwijnen doordat ééncellige algen teveel beginnen te groeien
o Nemen het licht weg
➔ Kranswieren = bio-indicators voor goede waterkwaliteit
➔ Algenbloei = bio-indicator voor eutroof water
Indicatorsoort = bio-indicator
➔ Geven dankzij hun aanwezigheid informatie over een bepaalde eigenschap van het habitat
➔ Hebben vaak een smalle ecologische amplitude = duiden op specifieke omstandigheden
Landplanten (Clade Embryophyta)
Mossen (parafyletisch) – 3 fyla
1. Levermossen (phylum Marchantiophyta)
➔ Parapluutjesmos (Marchantia polymorpha)
2. Hauwmossen (phylum Anthocerotophyta)
➔ Anthoceros sp.
3. Bladmossen (phylum Bryophyta)
➔ Kussentjesmos (Leucobruym glaucum)
o Kan goed tegen uitdroging
o Bladeren bevatten veel dode cellen = slaan water op (gebruikt tijdens droogte)
o Dakpannen, heide, tussen tegels en op bladerophopingen in bossen
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Mossen = eerste landplanten
➔ Behoren NIET tot de vaatplanten
o Geen vaatstelsel dat water en nutriënten van wortel -> bovengrondse delen vervoert
o Geen suikers vervoeren van bovengrondse delen -> wortel
➔ Stoffen moeten migreren van cel tot cel = soorten blijven dus klein (anders teveel energie nodig)
➔ Geen concurentie voor licht
o Bomen als epifyt (noordkant van bomen)
o Open plaatsen = pionier soorten
o Bosbodems met weinig ondergroei
o Zure natte veenbodems (bijna geen andere planten aanwezig)
➔ Hebben rhizoïden en geen wortels = komen vooral voor op vochtige plaatsen
o Afhankelijk van regenwater en luchtvochtigheid = ombotroof
Vaatplanten (Clade Tracheophyta)
Behoren NIET tot de zaadplanten
2 fyla
1. Fylum Lycopodiophyta
➔ Wolfsklauwen (Orde Lycopodiales)
2. Fylum Pteridophyta
➔ Paardenstaarten (Orde Equisetales)
➔ Echte varens (Klasse Polypodiopsida)
o Varens
o Boomvarens = tropische regio’s
Vaatplanten = vaatstelsel met xyleem en floëem (groepen behoren nog niet tot zaadplanten = maken sporen)
Zaadplanten (Clade Spermatophyta)
Gymnospermen (parafyletisch)
Parafyletisch = houdt groepen in die zaadplanten zijn, maar geen Angiospermen (vormen bloemen)
2 besproken ordes (in realiteit zijn het er meer – in het wpo bespreken we er 2)
1. Orde Ginkgoales
➔ Enige soort = Ginkgo biloba (China)
o Vrouwelijke bomen (tweehuizig) maken stinkende schijnvruchten
o Vlezige zaadhuid
o Uitgestorven in het wild
o Aangeplant als straatboom
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
2. Orde Coniferales (coniferen)
➔ Taxus baccata (Taxus)
➔ Pinus sylvestris (Grove den)
➔ Picea abies (fijnspar)
➔ Sequouiadendron giganteum (mammoetboom) = 84 m en zwaarste boom ter wereld
Gymnospermen = geen bloemen = zaden zijn naakt (niet in stamper of vruchtbeginsel zoals Angiospermen)
➔ Vrucht als definitie = bestaan uit zaad samen met weefsel tot vruchtbeginsel
o Gymnospermen maken dus geen “echte” vruchten
▪ Sommige maken eetbare structuren (schijnvruchten)
▪ Ginkgo, taxus en jeneverbes
Intermezzo – bloemstructuren
Bloemstructuur = verschillende weefsels te onderscheiden binnen de bloem
Buitenste krans van bloembladeren = Kelk (Calyx)
➔ Bestaat uit kelkbladeren of sepalen
➔ Meestal groene en onopvallende krans
Binnenste krans = Kroon (Corolla)
➔ Bestaat uit kroonbladeren of petalen
➔ Gekleurde en aantrekkelijke kroonbladeren
Kelk en kroon samen = bloembekleedsel (Perianthium)
➔ Bij sommige bloemen = 1 krans aanwezig = bloemdek (Perigonium)
Meeldraden (stamens) = mannelijke geslachtsorganen
➔ Bestaan uit helmknop (anthere)
o Helmhokjes (theca)
o Stuifmeel (pollen) aangemaakt = bevruchten eicel
➔ Alle mannelijke organen = androecium
Stamper(s) = vrouwelijk geslachtsorgaan
➔ Bestaat uit vruchtbeginsel (ovarium)
o 1 of meerdere zaadknoppen met een eicel in
➔ Stijl (stylus)
➔ Stempel (stigma)
➔ Stamper ontstaat uit 1 of meerdere vruchtbladen (met elkaar vergroeid)
➔ Alle vrouwelijke organen = gynoecium
Meeldraden en stampers ontstaan uit gespecialiseerde bladen = rollen op = vruchtbladen
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Intermezzo – bloemformule, plesiomorfe en apomorfe kenmerken
Spiraal/x/%KnCnAnGn = algemene formule
Spiraalsgewijs, straalsgewijs (actinomorf) of tweezijdig (zygomorf) symmetrisch
K = kelk = hoeveel kelkbladen en al dan niet vergroeid
➔ K5 = niet vergroeid
➔ K(5) = vergroeid
C = kroon = hoeveel kroonbladen en al dan niet vergroeid
➔ C9 = niet vergroeid
➔ C(9) = vergroeid
Stel dat er geen K en C zijn = Pn (Perianthium) gebruiken = bloemdek (al dan niet vergroeid)
An = hoeveel meeldraden en al dan niet vergroeid (>12 = ∞)
Gn = hoeveel vergroeide vruchtbladen heeft de stamper (n = hoeveel hokken)
Streepje onder Gn = bovenstandig (bol ligt BOVEN het streepje)
➔ Streepje onder Gn = onderstandig
Plesiomorfe kenmerken = kenmerken van primitievere taxa (oudere planten)
➔ Voorouder van de angiospermen
Apomorfe kenmerken = afgeleide kenmerken
Oerbedektzadigen= vooral plesiomorfe kenmerken (parafyletisch)
Geavanceerde tweezaadlobbigen = vooral apomorfe kenmerken (monofyletisch)
➔ Primitieve tweezaadlobbigen = tussenin (parafyletisch)
Intermezzo – mono-, para- en polyfyletisch
Monofyletisch = groep die voorouder en al zijn afstammelingen bevat = clade
Parafyletisch = groep die voorouder en deel van zijn afstammelingen bevat
Polyfyletisch = groep die taxa met vss onafhankelijke voorouders bevat
Fylogenetisch onderzoek = monofyletische claden gebruiken
Mossen = parafyletisch (bladmossen bv dichter verwant aan vaatplanten dan aan levermossen)
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Intermezzo – levensvormen volgens Raunkiaer
Fanerofyt = houtige overblijvende plant (boom/struik) met knoppen hoog boven het maaiveld
➔ 60% fanerofyten bij tropische klimaten
➔ Groter aandeel naarmate men dichter bij de evenaar komt
➔ Minder voorkomen op plaatsen met veel grazers (eten de knoppen op)
➔ Middellandse Zeegebied
o Hoger = minder fanerofyten
o Heel laag = weinig fanerofyten door de droogte
Chameafyt = als fanerofyt maar met knoppen laag boven het maaiveld
➔ Minder dan 50cm van de grond vandaan
Hemicryptofyt = knoppen bevinden zich net boven of net onder de grond
➔ Tijdens de winter beschermd tegen de koude
➔ Rozetplanten = altijd hemicryptofyten
➔ Procentueel meer voor naarmate het kouder wordt.
➔ Plaatsen met veel grazers = veel hemicryptofyten
Cryptofyt of geofyt = enkel ondergrondse delen overleven de winter (wortelstok of een bol)
➔ Gebonden aan bos = komen voornamelijk voor waar veel fanerofyten zijn
o Overwoekeren hemicryptofyten in bossen
o Ondergrondse knollen of wortelstokken = opslagruimte tijdens winter
o Opslag van zetmeel = begin van de lente zeer snel uitlopen en bloeien (voor de bomen)
Helofyt = knoppen welke de winter overleven zitten net onder water, rest van de plant niet
➔ Ondergrond van bossen (heel het jaar door vochtig)
➔ Afhankelijk van aan- of afwezigheid van water
Hydrofyt = waterplanten die volledig ondergedoken zitten
➔ Afhankelijk van aan- of afwezigheid van water
Epifyt = Bromelia’s
Therofyt = éénjarige plant die de winter niet overleeft (enkel zaden overleven)
➔ Voorkomen = afhankelijk van klimaat en andere omgevingsfactoren
➔ Typische pioniersoorten
➔ Zeer droge plaatsen (droge warme seizoen overleven als zaad)
Koude klimaten = 95% van totaal = kleine kruidachtigen = chamaefyten, hemicryptofyten en geofyten
Warme, droge klimaten = ongeveer de helft = therofyten
Planten en Fungi – WPO gedeelte
,Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Angiospermae
Ongeveer 300 000 soorten (>90% van alle planten)
ANA-grade
Orde Amborellales
1 familie =Amborellaceae
➔ 1 soort Amborella trichopoda. (monotypische orde = orde bevat maar 1 soort)
➔ Zustergroep van alle andere angiospermen
➔ Groeit enkel op het hoofdeiland van Nieuw-Caledonië (= Grande Terre)
o Ondergroei (sub)tropische bossen
Orde Nymphaeales
Allemaal aquatisch
➔ Belangrijkste familie = Nymphaeaceae (waterleliefamilie)
➔ Planten = CO2 nodig om aan fotosynthese te doen
o Aquatische planten = gebruiken CO2 opgelost in het water
o Geëvolueerd om bladeren te doen groeien tot op oppervlak van het water
▪ Efficiënter CO2 en zonlicht kunnen gebruike
▪ Rest van plant van CO2 en zuurstof voorzien = luchtruimten (aerenchym) in stengels
▪ Herfst/winter = bladeren sterven af of zinken ze naar beneden
▪ Lente = nieuwe bladeren groeien naar oppervlak
• De nog levende bladen stijgen terug naar het oppervlak
▪ Zinken en stijgen reguleren = lucht uit het water in/uit aerenchym pompen
Orde Austrobaileyales
Kleine 100 soorten = bijna allemaal voorkomen in (Zuid-)Oost- Azië en Australië
➔ Alle soorten = houtige planten (weinig economisch nut)
➔ Chinese steranijs = vrucht gebruikt als kruid
o Min of meer dezelfde smaak als anijs (Pimpinella anisum, Apiaceae)
Planten en Fungi – WPO gedeelte
, Fie Thijs 2de Bachelor Biologie 2024-2025
Magnoliiden
Orde Magnioliales
Bevat onder andere de Magnolia’s (genus Magnolia)
➔ Vooral voor de bloemen aangeplant
➔ Bloeien heel vroeg in de lente (voor er bladeren aan de boom komen)
Orde Laurales
Enkele nuttige planten:
1. Laurier (Laurus nobilis) uit Middellandse Zeegebied = bladeren worden gebruikt in de keuken
2. Kaneelboom (Cinnamomum verum) uit Zuid-Oost Azië
➔ Binnenbast (floëem) van de éénjarige twijgen = kruid
3. Avocado (Persea americana) uit Zuid-Amerika
Orde Piperales
Bekend omwille van de peperplant (Piper nigrum) uit het zuiden van Indië
➔ Gedroogde bessen als zwarte peper gebruikt
➔ Niet te verwarren met Spaanse peper (soort paprika, familie Solanaceae)
Monocotylen
Monocotyledonen = één zaadlob (dicotyledonen = twee)
➔ Moeilijk zichtbaar is bij zaad zelf (zaadlobben zitten verstopt in zaad) = best gezien bij kiemplantjes
➔ Zaadlobben = worden bij het kiemen de kiemblaadjes
o Eénzaadlobbigen = één kiemblaadje, tweezaadlobbigen = twee
o Nerven = zijn parallel (éénzaadlobbigen) of netvormig (tweezaadlobbigen)
o Eénzaadlobbigen = vasculaire bundels NIET in een ring = geen cambium aanmaken
▪ Hieruit ontstaat secundaire diktegroei
▪ Palmen en bananenplant = lijken dikker te worden = eigenlijk geen echte diktegroei
o Tweezaadlobbigen = vasculaire bundels in een ring = secundaire diktegroei mogelijk
▪ Niet alle tweezaadlobbigen = secundaire diktegroei (enkel houtachtige planten)
▪ Meestal dikkere penwortel = verankeren in de grond (met meerdere zijwortels)
➔ Bloemdelen = meestal per 3 of per 6 (of 9, …), dicotylen vaak per 4 of per 5
Planten en Fungi – WPO gedeelte
