BOEK 1: ALGEMENE REGELS VAN HET STRAFRECHT
Hoofdstuk 1: De strafwet
Art. 1 – 4 Sw.
1. Definitie: Wat is strafrecht?
1.1. Het strafrecht is publiek recht
- Publiek recht tegenovergestelde van privaat recht
= het gaat hier niet tussen 2 particulieren, maar om de maatschappij te beschermen en
die partij die iets mis gedaan heeft ook effectief straffe tegen door het openbare
ministerie (het parket van de procureur des konings)
1.2. Welke gedragingen zijn strafbaar?
- Enkel menselijke gedragingen strafbaar
1.3. Onder welke voorwaarden?
- Menselijke gedragingen die met opzet gebeurt zijn je wist wat je deed en dat het niet
mocht
- Als je iets niet doet vb. rijdt op snelweg, en ziet ongeval gebeuren. Je stopt niet je
kan daarvoor strafbaar
1.4. In welke omstandigheden?
1.5. Tegenover welke personen?
- Koning, minister, diplomaat, … kan nooit voor rechtbank komen onschendbaarheid
- Pleegt magistraat feit die kan wel ontslagen worden (niet de gevangenis, alleen
gevolg van hun statuut
1.6. Sancties en/of maatregelen
- buiten de gewone vrijheidsberoving ook alternatieve straffen (enkelband met gps,
werkstraffen, voorwaarden)
vb. met drugmisbruik te maken mag je bv niet meer in horeca werken of in tabak shop
of krantenwinkel. Als je niet aan voorwaarden voldoet ga je nog in de gevangenis …
1.7. Welke publiekrechtelijke organen zijn bevoegd en op welke manier?
Welke publiekrechtelijke organen zijn bevoegd?
! Examen !
- Strafrecht = materieel strafrecht + strafprocesrecht
- Materieel strafrecht = geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen
strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd (Sw.) strafwetboek
= spelregels, wetsartikelen of bijzondere wetten
- Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafprocedure = strafvordering = het geheel van
regels betreffende de opsporing, de vervolging en berechting van personen die
verdacht worden een strafbaar feit te hebben gepleegd (Sv.) wetboek van
strafvordering
= procesduren die moet doorlopen worden om het recht te volbrengen
Na procedure fout ontdekt in Hof van Cassatie nietigheid andere rechtbank op
hetzelfde niveau over dezelfde zaak
Codificatie
= staat vervat in wetboek en misschien nog bijzondere wetgeving
Strafvordering is voor de procedure
1
,2. Legaliteitsbeginsel Art. 1 Sw. – Art. 7 EVRM
beginsel waar eigenlijk de hele wet op steunt
= als er een feit gebeurt is waar volgens jou bestraft moet worden moet in de bijzonder et staan
anders is niet strafbaar straffen strikt geschreven in de wet
2.1. Nullum crimen sine lege
geen misdrijf zonder wet
2.2. Nullum poena sine lege
geen straf zonder wet
D.w.z. slechts bestraffing voor misdrijf als bij wet voorzien dat het een misdrijf uitmaakt en als er
straf voorzien is voor overtreding misdrijf. (art. 12 en 14 Gw.)
2.3. Gevolgen legaliteitsbeginsel
- De bronnen van het strafrecht enkel terug te vinden in de wet
Ook de bijzondere strafwetgeving (zoals drugwetgeving, seksueel misbruik)
- De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden
Mag daar niet van afwijken, moet zich houden aan minimum en maximum straf, ook
de alternatieve straffen
- De strafwet kan niet terugwerken in de tijd
De strafwet geld op het tijdstip van de feiten als de feiten vandaag gebeuren gaat
de straf vandaag in, feiten na of tijdens 6 april 2025 nieuwe strafwetboek, tijd van de
feut is de tijd dat de sanctie bepaald wordt
- De Belgische strafwet enkel van toepassing op het Belgisch grondgebied
Vb. gsm achter stuur = onmiddellijk aan de kant, onmiddellijk betalen, onmiddellijk
rijbewijs afgeven
vb. dronken rijden zeer zwaar beboet, onmiddellijk rijbewijs weg, en voor
politierechtbank
vb. iemand van VK komt op bezoek, en huurt auto en rijdt links in plaats van recht
worden wrs minder hard beboet
als je nu Belg, geen Belg, toerist iedereen die hier de strafwet overtreedt wordt hier
bestraft kan boete, alternatieve straf, rechtszaak
maar als een boot van België in buitenland zit is de bemanning dan strafbaar? Jaa als
je Belgische vlag kan je bestraft worden is ook voor vliegtuig als je Belgisch
vliegtuig ben en iemand kidnap wordt je op Belgische strafwet gesanctioneerd
is alleen op Belgisch grondgebied, in buiten land daar bestraft
3. De niet-retroactiviteit van de strafwet
Volgt uit het legaliteitsbeginsel (art. 2 Sw.):
- Een strengere strafwet kan niet retroactief toegepast worden
Retroactief = met terugwerkende kracht
- Een mildere strafwet kan wel retroactief toegepast worden
- Conclusie: Uitgaan van het tijdstip van de feiten.
4. De werking van de strafwet in de ruimte Art. 3 en 4 Sw.
Examen eerder ruimtelijk aspect
4.1. Misdrijven gepleegd in België
4.2. Misdrijven gepleegd buiten België
Als Belgen feiten plegen in buitenland heb je ofwel strafwet van dat land maar kan ook
terug uitgeleverd worden aan België en dan volgen ze het Belgisch strafwetboek
2
, 4.3. De werking van de strafwet ten overstaan van personen
- De Belgische strafwet is van toepassing op alle personen die zich op Belgisch
grondgebied bevinden, zelfs al hebben die personen de Belgische nationaliteit niet.
- Bepaalde personen beschikken voor alle of bepaalde misdrijven over strafrechtelijke
immuniteit (bv. Koning, de parlementaire immuniteit, buitenlandse staatshoofden …)
5. Interpretatie van de strafwet
Art. 4 Sw.: De strafwet moet strikt worden geïnterpreteerd:
5.1. Niet verboden in de wet
5.2. Strikte interpretatie
5.3. Analoge interpretatie
= dat de rechter zegt ik bestraf deze feiten als gelijkaardige feiten
5.4. Uitzondering
vb. seksuele feiten dickpicks
gaan proberen iemand op goede lijn te krijgen voor gepaste maatregelen, meer
alternatieve sancties, niet straffen om te straffen
5.5. Evolutieve interpretatie
5.6. Tijdsgebonden interpretatie
5.7. Conclusie!
6. De bronnen van het strafrecht
6.1. Wetgeving
Iedere burger wordt geacht de nieuwe wet te kennen door het BS
6.2. Rechtspraak
6.3. Rechtsleer
7. De strafgerechten: organigram
Hoofdstuk 2: Het misdrijf
Art. 5 – 15 Sw.
3
Hoofdstuk 1: De strafwet
Art. 1 – 4 Sw.
1. Definitie: Wat is strafrecht?
1.1. Het strafrecht is publiek recht
- Publiek recht tegenovergestelde van privaat recht
= het gaat hier niet tussen 2 particulieren, maar om de maatschappij te beschermen en
die partij die iets mis gedaan heeft ook effectief straffe tegen door het openbare
ministerie (het parket van de procureur des konings)
1.2. Welke gedragingen zijn strafbaar?
- Enkel menselijke gedragingen strafbaar
1.3. Onder welke voorwaarden?
- Menselijke gedragingen die met opzet gebeurt zijn je wist wat je deed en dat het niet
mocht
- Als je iets niet doet vb. rijdt op snelweg, en ziet ongeval gebeuren. Je stopt niet je
kan daarvoor strafbaar
1.4. In welke omstandigheden?
1.5. Tegenover welke personen?
- Koning, minister, diplomaat, … kan nooit voor rechtbank komen onschendbaarheid
- Pleegt magistraat feit die kan wel ontslagen worden (niet de gevangenis, alleen
gevolg van hun statuut
1.6. Sancties en/of maatregelen
- buiten de gewone vrijheidsberoving ook alternatieve straffen (enkelband met gps,
werkstraffen, voorwaarden)
vb. met drugmisbruik te maken mag je bv niet meer in horeca werken of in tabak shop
of krantenwinkel. Als je niet aan voorwaarden voldoet ga je nog in de gevangenis …
1.7. Welke publiekrechtelijke organen zijn bevoegd en op welke manier?
Welke publiekrechtelijke organen zijn bevoegd?
! Examen !
- Strafrecht = materieel strafrecht + strafprocesrecht
- Materieel strafrecht = geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen
strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd (Sw.) strafwetboek
= spelregels, wetsartikelen of bijzondere wetten
- Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafprocedure = strafvordering = het geheel van
regels betreffende de opsporing, de vervolging en berechting van personen die
verdacht worden een strafbaar feit te hebben gepleegd (Sv.) wetboek van
strafvordering
= procesduren die moet doorlopen worden om het recht te volbrengen
Na procedure fout ontdekt in Hof van Cassatie nietigheid andere rechtbank op
hetzelfde niveau over dezelfde zaak
Codificatie
= staat vervat in wetboek en misschien nog bijzondere wetgeving
Strafvordering is voor de procedure
1
,2. Legaliteitsbeginsel Art. 1 Sw. – Art. 7 EVRM
beginsel waar eigenlijk de hele wet op steunt
= als er een feit gebeurt is waar volgens jou bestraft moet worden moet in de bijzonder et staan
anders is niet strafbaar straffen strikt geschreven in de wet
2.1. Nullum crimen sine lege
geen misdrijf zonder wet
2.2. Nullum poena sine lege
geen straf zonder wet
D.w.z. slechts bestraffing voor misdrijf als bij wet voorzien dat het een misdrijf uitmaakt en als er
straf voorzien is voor overtreding misdrijf. (art. 12 en 14 Gw.)
2.3. Gevolgen legaliteitsbeginsel
- De bronnen van het strafrecht enkel terug te vinden in de wet
Ook de bijzondere strafwetgeving (zoals drugwetgeving, seksueel misbruik)
- De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden
Mag daar niet van afwijken, moet zich houden aan minimum en maximum straf, ook
de alternatieve straffen
- De strafwet kan niet terugwerken in de tijd
De strafwet geld op het tijdstip van de feiten als de feiten vandaag gebeuren gaat
de straf vandaag in, feiten na of tijdens 6 april 2025 nieuwe strafwetboek, tijd van de
feut is de tijd dat de sanctie bepaald wordt
- De Belgische strafwet enkel van toepassing op het Belgisch grondgebied
Vb. gsm achter stuur = onmiddellijk aan de kant, onmiddellijk betalen, onmiddellijk
rijbewijs afgeven
vb. dronken rijden zeer zwaar beboet, onmiddellijk rijbewijs weg, en voor
politierechtbank
vb. iemand van VK komt op bezoek, en huurt auto en rijdt links in plaats van recht
worden wrs minder hard beboet
als je nu Belg, geen Belg, toerist iedereen die hier de strafwet overtreedt wordt hier
bestraft kan boete, alternatieve straf, rechtszaak
maar als een boot van België in buitenland zit is de bemanning dan strafbaar? Jaa als
je Belgische vlag kan je bestraft worden is ook voor vliegtuig als je Belgisch
vliegtuig ben en iemand kidnap wordt je op Belgische strafwet gesanctioneerd
is alleen op Belgisch grondgebied, in buiten land daar bestraft
3. De niet-retroactiviteit van de strafwet
Volgt uit het legaliteitsbeginsel (art. 2 Sw.):
- Een strengere strafwet kan niet retroactief toegepast worden
Retroactief = met terugwerkende kracht
- Een mildere strafwet kan wel retroactief toegepast worden
- Conclusie: Uitgaan van het tijdstip van de feiten.
4. De werking van de strafwet in de ruimte Art. 3 en 4 Sw.
Examen eerder ruimtelijk aspect
4.1. Misdrijven gepleegd in België
4.2. Misdrijven gepleegd buiten België
Als Belgen feiten plegen in buitenland heb je ofwel strafwet van dat land maar kan ook
terug uitgeleverd worden aan België en dan volgen ze het Belgisch strafwetboek
2
, 4.3. De werking van de strafwet ten overstaan van personen
- De Belgische strafwet is van toepassing op alle personen die zich op Belgisch
grondgebied bevinden, zelfs al hebben die personen de Belgische nationaliteit niet.
- Bepaalde personen beschikken voor alle of bepaalde misdrijven over strafrechtelijke
immuniteit (bv. Koning, de parlementaire immuniteit, buitenlandse staatshoofden …)
5. Interpretatie van de strafwet
Art. 4 Sw.: De strafwet moet strikt worden geïnterpreteerd:
5.1. Niet verboden in de wet
5.2. Strikte interpretatie
5.3. Analoge interpretatie
= dat de rechter zegt ik bestraf deze feiten als gelijkaardige feiten
5.4. Uitzondering
vb. seksuele feiten dickpicks
gaan proberen iemand op goede lijn te krijgen voor gepaste maatregelen, meer
alternatieve sancties, niet straffen om te straffen
5.5. Evolutieve interpretatie
5.6. Tijdsgebonden interpretatie
5.7. Conclusie!
6. De bronnen van het strafrecht
6.1. Wetgeving
Iedere burger wordt geacht de nieuwe wet te kennen door het BS
6.2. Rechtspraak
6.3. Rechtsleer
7. De strafgerechten: organigram
Hoofdstuk 2: Het misdrijf
Art. 5 – 15 Sw.
3
