Hoofdstuk 1: Ontstaansgeschiedenis van het begrip psychosociale
stress
Theorie: een geheel van ideeën dat probeert te verklaren hoe en waarom
iets gebeurt. Het is gebaseerd op onderzoek en observaties.
Voorbeeld: De leertheorie van Pavlov legt uit hoe mensen en dieren
dingen leren door associatie.
Benadering: een algemene manier van kijken naar of omgaan met een
probleem of situatie.
Voorbeeld: Een cognitieve benadering richt zich op gedachten en
overtuigingen bij het behandelen van psychische problemen.
Methode: een geplande en systematische manier om iets aan te pakken
of te onderzoeken.
Voorbeeld: De gesprekstherapie is een methode binnen de psychologie.
Methodiek: de theorie en onderbouwing achter een methode, inclusief
doelen, werkwijze en toepassing.
Voorbeeld: De methodiek van oplossingsgericht werken beschrijft hoe je
mensen helpt door te focussen op wat wél werkt.
Interventie: een doelgerichte actie om iets te veranderen of te
verbeteren.
Voorbeeld: Een time-out invoeren bij druk gedrag in de klas is een
interventie.
Techniek: een concrete handeling of hulpmiddel binnen een methode of
interventie.
Voorbeeld: Het stellen van open vragen is een techniek binnen
motiverende gespreksvoering.
Psychosociale stress: Psycho = persoonlijk, Sociaal = omgeving &
Stress = biologisch
Ontwikkeling van psychosociaalwerk
1900–1920: Focus op 'sociaal'
- Verbetering van leefomstandigheden arbeiders
- Mary Richmond: “Person in situation”
- Grondslagen social casework: systematisch aanpak van
hulpverlening
1920–1940: Opkomst van 'psycho'
- Invloed Freud: ego, id, superego
- Ego-gerichte benadering in sociaal werk
- Behavioristen: Pavlov & Skinner, gedrag is aangeleerd
1930–1940: Introductie 'psychosociaal'
- Hamilton & Hollis combineren psyche en omgeving
, - Invoering term 'psychosociaal'
- Marie Kamphuis introduceert dit denken in NL
1950–1960: Psychosociale stress & humanisme
- Carl Rogers: cliëntgerichte therapie
- Maslow: behoeftehiërarchie
- Helen Harris Perlman: probleemoplossend werken, introductie
‘stress’
1960–1970: Emancipatie & activering
- Democratisering, strijd tegen onderdrukking
- Kritiek op individualistisch casework
- Groepswerk & opbouwwerk erkend als methode
1970–2000: Verdieping van het sociale
- Systemisch denken (Satir, Watzlawick, Nagy)
- Gezins- & contextuele therapie
- Specialisaties (opleidingen) in sociaal werk ontstaan
Vanaf het jaar 2000
- Participatiesamenleving, Wmo (2007), Nadruk op eigen kracht
- Specialisaties worden 1 opleiding: sociaal werk
- Welzijn Nieuwe Stijl: van specialist naar generalist
- Verdwijnen van term 'psychosociaal'
- 2023: Lexicon Sociaal Werk om eenheid te herstellen
,Hoofdstuk 2: psychosociale-stresstheorie, hoe komen mensen in
stresssituaties?
De psychosociale stresstheorie legt uit hoe stress ontstaat door de
manier waarop mensen omgaan met problemen in hun omgeving, zoals
werkdruk, ziekte of conflicten met anderen. Het gaat niet alleen om wat er
gebeurt, maar vooral om hoe iemand dat ervaart en ermee omgaat. Als
iemand bijvoorbeeld te veel druk voelt op het werk en weinig steun krijgt,
kan dat leiden tot stress. Die stress kan invloed hebben op zowel het
lichaam (zoals hoofdpijn of vermoeidheid) als de geest (zoals piekeren of
somberheid).Het is een interdisciplinaire theorie, omdat het kennis
combineert uit verschillende vakgebieden, zoals de psychologie,
sociologie, geneeskunde en biologie. Zo wordt er breder gekeken naar
stress en hoe die best aangepakt
kan worden – niet alleen mentaal,
maar ook sociaal en lichamelijk.
De 3 stressfactoren
Draaglast: de bio psychosociale
levensloop ballast (belastende
levensgebeurtenissen/periodes)
Draagkracht: de persoonlijke
veerkracht (biopsycho:
fysieke/mentale veerkracht)
Draagvlak: de sociale
veerkracht, de steun uit de omgeving.
De wetenschap van de schaarste gaat over hoe mensen omgaan met
een tekort aan middelen, zoals tijd, geld, aandacht of energie. Schaarste
beïnvloedt hoe we denken, voelen en beslissingen nemen. Als mensen
langdurig onder druk staan door schaarste, kan dat leiden tot stress en
minder goede keuzes.
- Draaglast: bij schaarste is de draaglast vaak hoog, bijvoorbeeld
door geldzorgen, tijdsdruk of constante stress.
- Draagkracht: schaarste vreet aan de draagkracht, omdat mensen
minder ruimte hebben om helder na te denken of oplossingen te
bedenken.
- Draagvlak: een goed draagvlak kan helpen om schaarste op te
vangen of te verlichten.
De transitiewetenschap verklaart dat het ontstaan van psychosociale
stress vanuit een levensloopperspectief gebeurd (transitiestress). Drie
fasen van de transitietheorie:
Bewustwording, Loslaten en Afronden & Opbouwen.
, Het doorlopen van levensovergangen is een soort puzzeltocht door de 6
stresspuzzels:
1. Situationele puzzel: gaat over wat er feitelijk aan de hand is in
iemands leven. Denk aan geldproblemen, geen werk, slechte
huisvesting, ziekte, enzovoort.
2. Veiligheidspuzzel: gaat over de fysieke en emotionele veiligheid
van een persoon. Is iemand veilig thuis, op straat of op het werk? Is
er sprake van geweld, dreiging of angst?
3. Emotiepuzzel: gaat over gevoelens en emoties. Hoe voelt iemand
zich? Is er veel stress, verdriet, boosheid of schaamte?
4. Perspectiefpuzzel: gaat over de toekomst en hoop. Ziet iemand
nog kansen? Heeft diegene doelen of dromen? Of voelt alles
hopeloos?
5. Sociale steun puzzel: gaat over wie er om iemand heen staat.
Heeft iemand vrienden, familie of hulpverleners die helpen of juist
afwezig zijn?
6. Voorzieningspuzzel: gaat over toegang tot hulp en regelingen. Kan
iemand gebruikmaken van zorg, hulpverlening, toeslagen of andere
voorzieningen? Of raakt iemand juist verdwaald in het systeem?
De drie breinfuncties van de mens (triune brain)
Reptielenbrein functie: gericht op overleving (situationeel,
veiligheid, sociale steun)
Zoogdierenbrein functie: gericht op verbinding en
emotieregulatie (situationeel, emotie, sociale steun)
Neocortex functie (verstand): helpt bij het ontwikkelen van
helende perspectieven (situationeel, perspectief, sociale steun,
voorziening)
stress
Theorie: een geheel van ideeën dat probeert te verklaren hoe en waarom
iets gebeurt. Het is gebaseerd op onderzoek en observaties.
Voorbeeld: De leertheorie van Pavlov legt uit hoe mensen en dieren
dingen leren door associatie.
Benadering: een algemene manier van kijken naar of omgaan met een
probleem of situatie.
Voorbeeld: Een cognitieve benadering richt zich op gedachten en
overtuigingen bij het behandelen van psychische problemen.
Methode: een geplande en systematische manier om iets aan te pakken
of te onderzoeken.
Voorbeeld: De gesprekstherapie is een methode binnen de psychologie.
Methodiek: de theorie en onderbouwing achter een methode, inclusief
doelen, werkwijze en toepassing.
Voorbeeld: De methodiek van oplossingsgericht werken beschrijft hoe je
mensen helpt door te focussen op wat wél werkt.
Interventie: een doelgerichte actie om iets te veranderen of te
verbeteren.
Voorbeeld: Een time-out invoeren bij druk gedrag in de klas is een
interventie.
Techniek: een concrete handeling of hulpmiddel binnen een methode of
interventie.
Voorbeeld: Het stellen van open vragen is een techniek binnen
motiverende gespreksvoering.
Psychosociale stress: Psycho = persoonlijk, Sociaal = omgeving &
Stress = biologisch
Ontwikkeling van psychosociaalwerk
1900–1920: Focus op 'sociaal'
- Verbetering van leefomstandigheden arbeiders
- Mary Richmond: “Person in situation”
- Grondslagen social casework: systematisch aanpak van
hulpverlening
1920–1940: Opkomst van 'psycho'
- Invloed Freud: ego, id, superego
- Ego-gerichte benadering in sociaal werk
- Behavioristen: Pavlov & Skinner, gedrag is aangeleerd
1930–1940: Introductie 'psychosociaal'
- Hamilton & Hollis combineren psyche en omgeving
, - Invoering term 'psychosociaal'
- Marie Kamphuis introduceert dit denken in NL
1950–1960: Psychosociale stress & humanisme
- Carl Rogers: cliëntgerichte therapie
- Maslow: behoeftehiërarchie
- Helen Harris Perlman: probleemoplossend werken, introductie
‘stress’
1960–1970: Emancipatie & activering
- Democratisering, strijd tegen onderdrukking
- Kritiek op individualistisch casework
- Groepswerk & opbouwwerk erkend als methode
1970–2000: Verdieping van het sociale
- Systemisch denken (Satir, Watzlawick, Nagy)
- Gezins- & contextuele therapie
- Specialisaties (opleidingen) in sociaal werk ontstaan
Vanaf het jaar 2000
- Participatiesamenleving, Wmo (2007), Nadruk op eigen kracht
- Specialisaties worden 1 opleiding: sociaal werk
- Welzijn Nieuwe Stijl: van specialist naar generalist
- Verdwijnen van term 'psychosociaal'
- 2023: Lexicon Sociaal Werk om eenheid te herstellen
,Hoofdstuk 2: psychosociale-stresstheorie, hoe komen mensen in
stresssituaties?
De psychosociale stresstheorie legt uit hoe stress ontstaat door de
manier waarop mensen omgaan met problemen in hun omgeving, zoals
werkdruk, ziekte of conflicten met anderen. Het gaat niet alleen om wat er
gebeurt, maar vooral om hoe iemand dat ervaart en ermee omgaat. Als
iemand bijvoorbeeld te veel druk voelt op het werk en weinig steun krijgt,
kan dat leiden tot stress. Die stress kan invloed hebben op zowel het
lichaam (zoals hoofdpijn of vermoeidheid) als de geest (zoals piekeren of
somberheid).Het is een interdisciplinaire theorie, omdat het kennis
combineert uit verschillende vakgebieden, zoals de psychologie,
sociologie, geneeskunde en biologie. Zo wordt er breder gekeken naar
stress en hoe die best aangepakt
kan worden – niet alleen mentaal,
maar ook sociaal en lichamelijk.
De 3 stressfactoren
Draaglast: de bio psychosociale
levensloop ballast (belastende
levensgebeurtenissen/periodes)
Draagkracht: de persoonlijke
veerkracht (biopsycho:
fysieke/mentale veerkracht)
Draagvlak: de sociale
veerkracht, de steun uit de omgeving.
De wetenschap van de schaarste gaat over hoe mensen omgaan met
een tekort aan middelen, zoals tijd, geld, aandacht of energie. Schaarste
beïnvloedt hoe we denken, voelen en beslissingen nemen. Als mensen
langdurig onder druk staan door schaarste, kan dat leiden tot stress en
minder goede keuzes.
- Draaglast: bij schaarste is de draaglast vaak hoog, bijvoorbeeld
door geldzorgen, tijdsdruk of constante stress.
- Draagkracht: schaarste vreet aan de draagkracht, omdat mensen
minder ruimte hebben om helder na te denken of oplossingen te
bedenken.
- Draagvlak: een goed draagvlak kan helpen om schaarste op te
vangen of te verlichten.
De transitiewetenschap verklaart dat het ontstaan van psychosociale
stress vanuit een levensloopperspectief gebeurd (transitiestress). Drie
fasen van de transitietheorie:
Bewustwording, Loslaten en Afronden & Opbouwen.
, Het doorlopen van levensovergangen is een soort puzzeltocht door de 6
stresspuzzels:
1. Situationele puzzel: gaat over wat er feitelijk aan de hand is in
iemands leven. Denk aan geldproblemen, geen werk, slechte
huisvesting, ziekte, enzovoort.
2. Veiligheidspuzzel: gaat over de fysieke en emotionele veiligheid
van een persoon. Is iemand veilig thuis, op straat of op het werk? Is
er sprake van geweld, dreiging of angst?
3. Emotiepuzzel: gaat over gevoelens en emoties. Hoe voelt iemand
zich? Is er veel stress, verdriet, boosheid of schaamte?
4. Perspectiefpuzzel: gaat over de toekomst en hoop. Ziet iemand
nog kansen? Heeft diegene doelen of dromen? Of voelt alles
hopeloos?
5. Sociale steun puzzel: gaat over wie er om iemand heen staat.
Heeft iemand vrienden, familie of hulpverleners die helpen of juist
afwezig zijn?
6. Voorzieningspuzzel: gaat over toegang tot hulp en regelingen. Kan
iemand gebruikmaken van zorg, hulpverlening, toeslagen of andere
voorzieningen? Of raakt iemand juist verdwaald in het systeem?
De drie breinfuncties van de mens (triune brain)
Reptielenbrein functie: gericht op overleving (situationeel,
veiligheid, sociale steun)
Zoogdierenbrein functie: gericht op verbinding en
emotieregulatie (situationeel, emotie, sociale steun)
Neocortex functie (verstand): helpt bij het ontwikkelen van
helende perspectieven (situationeel, perspectief, sociale steun,
voorziening)
