INTERNATIONAL POLICE AND JUDICIAL COOPERATION
–
ACADEMIEJAAR 2024 – 2025
Prof. dr. Dirk Van Daele
, DEEL A: INTERNATIONAL POLICE COOPERATION
HOOFDSTUK 1: DE HISTORISCHE WORTELS VAN DE
INTERNATIONALE POLITIESAMENWERKING
De oorsprong van de internationale samenwerking gaat al terug tot de 17e eeuw. Al in de 17e eeuw had
Europa problemen met criminele bendes. Het ging over georganiseerde groepen die bijvoorbeeld
overvallen pleegden in verschillende regio’s en soms zelfs in verschillende landen.
1.1. Samenwerking op twee gebieden
1ste veld – gewone misdrijven (niet-politieke misdrijven)
• Voorbeelden
o Moord, drugshandel, mensenhandel, wapens, roof, verkrachting, …
• Al in de 17e eeuw reageerde politiediensten op criminele bendes door lijsten van gezochte
personen door te geven aan elkaar. Het gaat dus over een grensoverschrijdende overdracht van
een lijst van de gezochte personen. Daarnaast worden er ook verdere kennisgevingen
doorgegeven op basis van informatie dat in hun land beschikbaar is, zoals informatie over de
structuur van de bendes, de samenwerking tussen de leden, …
o Je kan het vergelijken met een soort puzzel waarbij de landen verschillende stukjes
beschikken. Door informatie te delen/ontvangen met andere landen, krijg je een
overzicht van het grotere plaatje
o In het versnipperde Europa van de 18e eeuw was het buitengewoon moeilijk om
rondtrekkende of regionale bendes te bestrijden. Deze situatie veranderde pas met de
oprichting van een gecentraliseerde en geüniformeerde politie. Dit systeem maakte het
mogelijk om deze bendes hun bewegingsvrijheid te ontnemen en hen via samenwerking
tussen de verschillende politiediensten te vervolgen en berechten
• Vanaf de 19e eeuw ontstaat er een institutionele evolutie in de grote steden (voorbeelden: Parijs,
Berlijn, Hamburg, …). In deze steden werden speciale politieafdelingen opgericht. Zij deden
niet alleen de operationele onderzoeken, maar omvatte ook een identificatiedienst. Het is een
dienst die zich bezighield met gegevens en informatie over de identificatie van de mogelijke
verdachten. Het was dus een soort specialisatie in de politiestructuur. Daarnaast bleven ze ook
nog steeds de grensoverschrijdende gegevens overdracht uitvoeren
o Deze nieuwe afdelingen deelden hun informatie met elkaar. De afdelingen uit de
verschillende steden leerden van elkaar. Dit had als gevolg dat ze na een bepaalde tijd
dezelfde structuur gingen hanteren. De organisatie van de afdelingen begonnen zeer
gelijkaardig te worden, waardoor ze op dezelfde manier te werk gingen. Dit maakte de
samenwerking gemakkelijker
o Er werd gebruikt gemaakt van de criminologische kennis die op dat moment
beschikbaar was. Zo was in die tijden de classificatie van daders gebaseerd op de theorie
van Lombroso. Deze theorie werd gebruikt in de grote afdelingen in de belangrijke
steden om hen te helpen bij de identificatie en classificatie van daders
2
, • Grensoverschrijdende informatieve samenwerking
o De samenwerking op dat moment (19e eeuw) was beperkt tot de grensoverschrijdende
uitwisseling van informatie
§ Niemand verplaatste zich naar een ander grondgebied om daar te opereren,
observeren, infiltreren, … Iedereen bleef in zijn eigen land en het enige wat
zich verplaatste was de informatie
o Verzamelen van politieke inlichten nam dus 2 vormen aan
§ Institutionele samenwerking
Ø Staten met gedeelde belangen op verschillende terreinen richtten
gezamenlijke bureaus op om systematische inlichtingen uit te wisselen
en gezamenlijke operaties te ondersteunen
§ Informele samenwerking
Ø Politiechefs in grote steden wisselden regelmatig schriftelijk
informatie uit over personen en bewegingen die zijn als een
internationale bedreiging beschouwden
2e veld – politieke misdrijven
• Niet alleen de informatie verplaatste zich, de mensen verplaatste zich mee naar het buitenlands
grondgebied
• Het gaat over de strijd tegen gewelddadige politieke tegenstanders, wat in de politie en
criminologische literatuur ‘high policing’ wordt genoemd
o Het is een begrip dat teruggaat in de tijd van Joseph Fouché (minister van de politie van
het Napoleontische regime in Frankrijk). Het is het inlichtwerk dat gedaan wordt door
de politiediensten in de strijd tegen de politieke en gewelddadige tegenstanders van de
staat
o Grensoverschrijdende uitwisseling van informatie + operationeel grensoverschrijdende
politieacties
§ Langs de ene kant wordt er informatie uitgewisseld over de verdachte personen.
Langs de andere kant doet de politieoperaties in op buitenlands grondgebied
§ Als men de politieke tegenstanders wil aanpakken, moet je zowel informatie
uitwisselen als grensoverschrijdend operationeel werk doen
o Voorbeeld: Russische Okhrana
§ Het is een Russische politieke politie die in de 19e eeuw werd opgericht door
Rusland
§ Het is opgericht als reactie op de moord van de Russische tsaar (staatshoofd) in
1881 door gewelddadige groepen. Deze gewelddadige groepen opereerden in
meerdere centraal-Europese landen. Het Russische regime richtte hierdoor deze
politie op. Het is een politieke politiemacht die een uitgebreid netwerk heeft
van buitenlandse bureaus. Het centrale kantoor ligt gelegen in Rusland, maar
er zijn ook buitenlandse bureaus in Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië, …
§ Er is buitenlandse samenwerking nodig, omdat de gewelddadige groepen vaak
in grote getallen en over meerdere landen opereren. Hierdoor is ‘Agentura’
opgericht. Dit zijn speciale bureaus van de Okhrana op Europees grondgebied
Ø Agentura heeft een dubbele taak
- Informatie van het eigen grondgebied verzamelen en
doorsturen naar het centrale kantoor in Rusland
3
, v Voorbeeld: Duitsland gaat kijken of er tegenstanders
van het Russische regime in Duitsland zijn en sturen
deze informatie dan door naar het centrale kantoor
- Uitvoeren van operationele activiteiten, zoals het inhuren van
detectives, undercover werk, infiltratie in de gewelddadige
groepen, observaties, provocatieve acties. Deze acties waren in
het geheim en zonder wettelijke basis
v De speciale bureaus in de Europese landen begonnen
zelfs zonder het medeweten van de betrokken landen
acties uit te voeren in die landen
v Na enige tijd werden de landen zich bewust van het
feit dat er vreemde acties in hun land gebeurde. Ze
richtte zich toen tot de Okhrana met de boodschap dat
dit moest stoppen, want hun werk ging tegen hun eigen
principes van democratie in. Okhrana zei dat ze gingen
stoppen, maar in de praktijk probeerden ze hun acties
verder te ontwikkelen
1.2. De anti-anarchistische conferentie van 1898
Deze conferentie had een enorme invloed op de manier waarop de politiediensten met elkaar
samenwerkten, zelfs tot op de dag van vandaag.
Hierdoor ontwikkelde de grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van politieke politiezorg,
maar kende het domein van de reguliere strafrechtelijke opsporing geen vergelijkbare vooruitgang. Dit
komt omdat er nog geen sprake was van grootschalige of opvallende misdaad waarbij daders
systematisch over grenzen heen opereerden.
De conferentie werd opgezet in 1898 in Rome
• Toen de conferentie werd opgericht, was het een geheime conferentie maar dat is in de loop van
de tijd veranderd en is alle informatie beschikbaar voor elkaar
• Het anarchistische probleem was niet beperkt tot Rusland, ook in Europa waren er
anarchieproblemen. In Europa worden ze ook geconfronteerd met radicale en gewelddadige
politieke tegenstanders van het regime
o Voorbeelden over het ruwe politieke klimaat in Europa
§ In 1883 werden er verschillende bomaanslagen gepleegd door anarchistische
groepen in Barcelona en Parijs
§ In 1893 had een anarchistische groep het plan om het staatshoofd en de
kanselier van Duitsland te vermoorden. De plannen werden niet uitgevoerd,
omdat de Franse politie op de hoogte kwam van deze plannen en deze relevante
informatie hebben doorgegeven aan de Duitse politie. Zo is de anarchistische
groep gearresteerd kunnen worden nog voor ze het staatshoofd en zijn kanselier
hebben kunnen vermoorden
§ In 1898 werd de keizerin van Oostenrijk (staatshoofd: Elisabeth) vermoord
door een anarchistische groep
4
–
ACADEMIEJAAR 2024 – 2025
Prof. dr. Dirk Van Daele
, DEEL A: INTERNATIONAL POLICE COOPERATION
HOOFDSTUK 1: DE HISTORISCHE WORTELS VAN DE
INTERNATIONALE POLITIESAMENWERKING
De oorsprong van de internationale samenwerking gaat al terug tot de 17e eeuw. Al in de 17e eeuw had
Europa problemen met criminele bendes. Het ging over georganiseerde groepen die bijvoorbeeld
overvallen pleegden in verschillende regio’s en soms zelfs in verschillende landen.
1.1. Samenwerking op twee gebieden
1ste veld – gewone misdrijven (niet-politieke misdrijven)
• Voorbeelden
o Moord, drugshandel, mensenhandel, wapens, roof, verkrachting, …
• Al in de 17e eeuw reageerde politiediensten op criminele bendes door lijsten van gezochte
personen door te geven aan elkaar. Het gaat dus over een grensoverschrijdende overdracht van
een lijst van de gezochte personen. Daarnaast worden er ook verdere kennisgevingen
doorgegeven op basis van informatie dat in hun land beschikbaar is, zoals informatie over de
structuur van de bendes, de samenwerking tussen de leden, …
o Je kan het vergelijken met een soort puzzel waarbij de landen verschillende stukjes
beschikken. Door informatie te delen/ontvangen met andere landen, krijg je een
overzicht van het grotere plaatje
o In het versnipperde Europa van de 18e eeuw was het buitengewoon moeilijk om
rondtrekkende of regionale bendes te bestrijden. Deze situatie veranderde pas met de
oprichting van een gecentraliseerde en geüniformeerde politie. Dit systeem maakte het
mogelijk om deze bendes hun bewegingsvrijheid te ontnemen en hen via samenwerking
tussen de verschillende politiediensten te vervolgen en berechten
• Vanaf de 19e eeuw ontstaat er een institutionele evolutie in de grote steden (voorbeelden: Parijs,
Berlijn, Hamburg, …). In deze steden werden speciale politieafdelingen opgericht. Zij deden
niet alleen de operationele onderzoeken, maar omvatte ook een identificatiedienst. Het is een
dienst die zich bezighield met gegevens en informatie over de identificatie van de mogelijke
verdachten. Het was dus een soort specialisatie in de politiestructuur. Daarnaast bleven ze ook
nog steeds de grensoverschrijdende gegevens overdracht uitvoeren
o Deze nieuwe afdelingen deelden hun informatie met elkaar. De afdelingen uit de
verschillende steden leerden van elkaar. Dit had als gevolg dat ze na een bepaalde tijd
dezelfde structuur gingen hanteren. De organisatie van de afdelingen begonnen zeer
gelijkaardig te worden, waardoor ze op dezelfde manier te werk gingen. Dit maakte de
samenwerking gemakkelijker
o Er werd gebruikt gemaakt van de criminologische kennis die op dat moment
beschikbaar was. Zo was in die tijden de classificatie van daders gebaseerd op de theorie
van Lombroso. Deze theorie werd gebruikt in de grote afdelingen in de belangrijke
steden om hen te helpen bij de identificatie en classificatie van daders
2
, • Grensoverschrijdende informatieve samenwerking
o De samenwerking op dat moment (19e eeuw) was beperkt tot de grensoverschrijdende
uitwisseling van informatie
§ Niemand verplaatste zich naar een ander grondgebied om daar te opereren,
observeren, infiltreren, … Iedereen bleef in zijn eigen land en het enige wat
zich verplaatste was de informatie
o Verzamelen van politieke inlichten nam dus 2 vormen aan
§ Institutionele samenwerking
Ø Staten met gedeelde belangen op verschillende terreinen richtten
gezamenlijke bureaus op om systematische inlichtingen uit te wisselen
en gezamenlijke operaties te ondersteunen
§ Informele samenwerking
Ø Politiechefs in grote steden wisselden regelmatig schriftelijk
informatie uit over personen en bewegingen die zijn als een
internationale bedreiging beschouwden
2e veld – politieke misdrijven
• Niet alleen de informatie verplaatste zich, de mensen verplaatste zich mee naar het buitenlands
grondgebied
• Het gaat over de strijd tegen gewelddadige politieke tegenstanders, wat in de politie en
criminologische literatuur ‘high policing’ wordt genoemd
o Het is een begrip dat teruggaat in de tijd van Joseph Fouché (minister van de politie van
het Napoleontische regime in Frankrijk). Het is het inlichtwerk dat gedaan wordt door
de politiediensten in de strijd tegen de politieke en gewelddadige tegenstanders van de
staat
o Grensoverschrijdende uitwisseling van informatie + operationeel grensoverschrijdende
politieacties
§ Langs de ene kant wordt er informatie uitgewisseld over de verdachte personen.
Langs de andere kant doet de politieoperaties in op buitenlands grondgebied
§ Als men de politieke tegenstanders wil aanpakken, moet je zowel informatie
uitwisselen als grensoverschrijdend operationeel werk doen
o Voorbeeld: Russische Okhrana
§ Het is een Russische politieke politie die in de 19e eeuw werd opgericht door
Rusland
§ Het is opgericht als reactie op de moord van de Russische tsaar (staatshoofd) in
1881 door gewelddadige groepen. Deze gewelddadige groepen opereerden in
meerdere centraal-Europese landen. Het Russische regime richtte hierdoor deze
politie op. Het is een politieke politiemacht die een uitgebreid netwerk heeft
van buitenlandse bureaus. Het centrale kantoor ligt gelegen in Rusland, maar
er zijn ook buitenlandse bureaus in Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië, …
§ Er is buitenlandse samenwerking nodig, omdat de gewelddadige groepen vaak
in grote getallen en over meerdere landen opereren. Hierdoor is ‘Agentura’
opgericht. Dit zijn speciale bureaus van de Okhrana op Europees grondgebied
Ø Agentura heeft een dubbele taak
- Informatie van het eigen grondgebied verzamelen en
doorsturen naar het centrale kantoor in Rusland
3
, v Voorbeeld: Duitsland gaat kijken of er tegenstanders
van het Russische regime in Duitsland zijn en sturen
deze informatie dan door naar het centrale kantoor
- Uitvoeren van operationele activiteiten, zoals het inhuren van
detectives, undercover werk, infiltratie in de gewelddadige
groepen, observaties, provocatieve acties. Deze acties waren in
het geheim en zonder wettelijke basis
v De speciale bureaus in de Europese landen begonnen
zelfs zonder het medeweten van de betrokken landen
acties uit te voeren in die landen
v Na enige tijd werden de landen zich bewust van het
feit dat er vreemde acties in hun land gebeurde. Ze
richtte zich toen tot de Okhrana met de boodschap dat
dit moest stoppen, want hun werk ging tegen hun eigen
principes van democratie in. Okhrana zei dat ze gingen
stoppen, maar in de praktijk probeerden ze hun acties
verder te ontwikkelen
1.2. De anti-anarchistische conferentie van 1898
Deze conferentie had een enorme invloed op de manier waarop de politiediensten met elkaar
samenwerkten, zelfs tot op de dag van vandaag.
Hierdoor ontwikkelde de grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van politieke politiezorg,
maar kende het domein van de reguliere strafrechtelijke opsporing geen vergelijkbare vooruitgang. Dit
komt omdat er nog geen sprake was van grootschalige of opvallende misdaad waarbij daders
systematisch over grenzen heen opereerden.
De conferentie werd opgezet in 1898 in Rome
• Toen de conferentie werd opgericht, was het een geheime conferentie maar dat is in de loop van
de tijd veranderd en is alle informatie beschikbaar voor elkaar
• Het anarchistische probleem was niet beperkt tot Rusland, ook in Europa waren er
anarchieproblemen. In Europa worden ze ook geconfronteerd met radicale en gewelddadige
politieke tegenstanders van het regime
o Voorbeelden over het ruwe politieke klimaat in Europa
§ In 1883 werden er verschillende bomaanslagen gepleegd door anarchistische
groepen in Barcelona en Parijs
§ In 1893 had een anarchistische groep het plan om het staatshoofd en de
kanselier van Duitsland te vermoorden. De plannen werden niet uitgevoerd,
omdat de Franse politie op de hoogte kwam van deze plannen en deze relevante
informatie hebben doorgegeven aan de Duitse politie. Zo is de anarchistische
groep gearresteerd kunnen worden nog voor ze het staatshoofd en zijn kanselier
hebben kunnen vermoorden
§ In 1898 werd de keizerin van Oostenrijk (staatshoofd: Elisabeth) vermoord
door een anarchistische groep
4
