From Herodotus to H-Net
The story of historiography
1. Wat is historiografie?
De zorgen van geschiedschrijving
Geschiedschrijving gaat over de verschillende methoden die historici gebruiken om gegevens te
verzamelen, te analyseren en te communiceren. De term geschiedschrijving verwijst ook naar de
geschiedenis van de geschiedschrijving zelf: begrijpen hoe historici uit het verleden hun projecten en de
methoden die ze gebruikten, zagen, is een van de belangrijkste manieren om perspectief te krijgen op
de uitdagingen waarmee historici vandaag de dag worden geconfronteerd. De complexiteit van het
onderwerp geschiedschrijving weerspiegelt de complexiteit van de term geschiedenis zelf. In de meeste
talen verwijst het woord geschiedenis zowel naar gebeurtenissen die in het verleden hebben
plaatsgevonden als naar de verslagen die we ervan geven. De geschiedenisplanken van een bibliotheek
bevatten niet het verleden zelf, maar boeken die beweren informatie over het verleden te bevatten. De
grote vragen die geschiedschrijving behandelt, overlappen met de zorgen van andere academische
disciplines en deelnemers aan geschiedkundige debatten komen vaak in dialoog met andere
specialisten terecht. Leren over geschiedschrijving is een manier om te begrijpen waar geschiedenis uit
bestaat: het omvat ook het leren wat een historicus definieert.
Het rechtvaardigen van de studie van het verleden
Geschiedenis wordt vaak gezien als een collectief equivalent van individueel geheugen, maar de waarde
van het nauwkeurig herinneren van het collectieve verleden is niet per se zo vanzelfsprekend als het
praktische belang voor individuen om te onthouden waar ze hun auto parkeerden of hun winterkleding
opborgen. Casestudies van individuen die hun persoonlijke geheugen verloren door hersenschade
hebben laten zien hoe invaliderend zo'n aandoening kan zijn, waardoor mensen familieleden niet meer
herkennen en ze hun identiteitsgevoel verliezen. De 19e-eeuwse Franse historicus en filosoof Ernest
Renan betoogde dat vergeten een essentiële factor is bij het ontstaan van een natie en dat het om deze
reden is dat de voortgang van historische studies vaak een bedreiging vormt voor de nationaliteit.
Eeuwenlang werd kennis van het verleden als essentieel beschouwd voor degenen die betrokken waren
bij publieke zaken, omdat het hen regels zou leren over menselijk gedrag die hun eigen gedrag konden
sturen. Hoewel weinig historici vandaag de dag zouden beweren dat de studie van het verleden ons
duidelijke regels kan bieden om het maken van openbaar beleid te sturen, zouden de meesten het er
nog steeds over eens zijn dat kennis van het verleden ons kan helpen de reeks mogelijkheden te
begrijpen waarmee we worden geconfronteerd bij het omgaan met hedendaagse problemen.
Hedendaagse historici benadrukken eerder de waarde van geschiedenis als bron van een collectief
gevoel van identiteit dan het gebruik ervan in termen van het bieden van praktische begeleiding. Historici
benadrukken ook waarschijnlijk het belang van waarheidsgetrouwe geschiedenis als een manier om
emotioneel geladen mythen over het verleden te ontmantelen die gevaarlijke gevolgen kunnen hebben
in het heden. Een andere belangrijke rol die geschiedenis en historici spelen, is het eraan herinneren
van degenen die vandaag de dag de macht hebben dat ze op een dag het oordeel van de macht zullen
moeten ondergaan.
Een korte veldgids voor de verschillende soorten geschiedenis
Alle historici bestuderen het verleden, maar verschillende historici zijn geïnteresseerd in verschillende
aspecten van menselijk gedrag. Politieke geschiedenis en haar naaste verwanten, diplomatieke
geschiedenis of, zoals het tegenwoordig vaak wordt genoemd, de geschiedenis van buitenlandse
betrekkingen, en militaire geschiedenis, behoren nog steeds tot de meest vitale soorten geschiedenis.
Deze vormen van geschiedenis gaan ver terug. Politieke geschiedenis en diplomatieke geschiedenis
worden soms bekritiseerd omdat ze zich te nauw concentreren op grote mannen, waarbij de massa van
de bevolking en met name vrouwen buiten beschouwing worden gelaten. Politieke, diplomatieke en
militaire geschiedenis blijven belangrijke historische vakgebieden omdat geleerden erkennen dat ze zich
bezighouden met belangrijke aspecten van de menselijke ervaring. Iedereen werd beïnvloed door de
wetten van de regeringen waaronder ze leefden, dat ze belasting betaalden en dat hun leven vaak
drastisch werd veranderd door oorlogen en diplomatieke regelingen.
, Sociale geschiedenis is een andere belangrijke soort die rondzwerft in de disciplines savanne,
vaak nauw verbonden met economische geschiedenis. In de nasleep van de wereldwijde economische
crisis van eind jaren 2000 hebben zorgen over de disfuncties van de wereldeconomie en de groei van
inkomensongelijkheid de interesse in enkele klassieke thema's van de sociale en economische
geschiedenis nieuw leven ingeblazen. Economische historici hebben een krachtige bijdrage geleverd
aan het werk over de wereldgeschiedenis en de verbindingen tussen verschillende delen van de wereld.
Sociale en economische historici zijn vaak afhankelijk van gegevens die kunnen worden omgezet in
getallen en statistisch kunnen worden geanalyseerd.
Cultuurgeschiedenis, de soort historische geleerdheid die het snelst vermenigvuldigde in de
laatste decennia van de 20e eeuw, is een andere belangrijke variëteit van geschiedenis.
Cultuurgeschiedenis heeft nauwere banden met antropologie en met andere geesteswetenschappelijke
disciplines, zoals literatuurwetenschappen en kunstgeschiedenis. De onderwerpen van
cultuurgeschiedenis kunnen systemen van genderidentiteit, religieuze praktijken en overtuigingen en
rituelen in verband met de dood omvatten.
2. Geschiedenis in de Oudheid en Middeleeuwen
Herodotus en Thucydides
Herodotus en Thucydides erfden een traditie van zorg over het behoud van de herinnering aan het
verleden. Zij zijn de eerste auteurs wiens geschreven werken over geschiedenis grotendeels intact tot
ons zijn gekomen. Herodotus' Histories vertelt over de Griekse nederlaag van een Perzische invasie die
plaatsvond toen de historicus een jong kind was. Thucydides' The Peloponnesische Oorlog vertelt over
de rampzalige mislukking van Athene’s poging om zijn macht op te leggen aan de andere Griekse
stadstaten. De pogingen van deze twee historici om een realistische manier te creëren om
gebeurtenissen uit het verleden te beschrijven, maakten deel uit van een breder streven om de wereld te
begrijpen en nauwkeurig weer te geven, waardoor het Athene van hun tijd een centrum van culturele
innovatie werd. Herodotus en Thucydides waren zeker niet de eersten die informatie over historische
gebeurtenissen vastlegden of verhalen over het verleden construeerden. Beiden waren bekend met de
poëtische epen van Homerus, de Ilias en de Odyssee, die het verhaal van de Trojaanse oorlog
vertelden. Wat de werken van Herodotus en Thucydides anders maakte dan eerdere verslagen en
verhalen over het verleden, was hun poging om geschiedschrijving te definiëren als een aparte methode
om de geschiedenis van het verleden te vertellen, uniek bovenal vanwege de toewijding aan het gebruik
van kritisch onderzocht bewijsmateriaal om de waarheid over voorbije gebeurtenissen te ontdekken en
over te brengen. Ze moesten voor zichzelf definiëren wat geschiedenis als onderwerp moest nemen,
welke materialen ze moest gebruiken, hoe ze moesten evalueren en welke doelen ze moest bereiken.
De werken van Herodotus en Thucydides bleken belangrijke modellen voor latere historici in de oude
Griekse en Romeinse wereld.
Geschiedenis schrijven in de Hellenistische en Romeinse werelden
Geschiedenisschrijven in de mediterrane wereld bleef een specialiteit van Griekse intellectuelen.
Polybius' geschiedschrijving bestreek de hele bekende wereld van die tijd. Vanaf Polybius werden
historici van Rome aangetrokken door de vraag naar de oorzaken van het buitengewone succes van die
staat, en daarna, vooral nadat de Romeinse Republiek werd vervangen door de eenmansregering van
keizers, door de redenen voor haar ondergang. Tegen het einde van de tweede eeuw na Christus
hadden Griekse en Romeinse auteurs een uitgebreide traditie van geschiedschrijving gecreëerd en zelfs
een traditie van kritisch schrijven over historische methodologie. Romeinse auteurs zoals Cicero en de
theoreticus van de retorica Quintillianus schreven over de functies van geschiedschrijving en de juiste
manier om deze samen te stellen. De Griekse en Romeinse historici waren geen moderne rationalisten:
ze leefden in een wereld die geloofde in verschillende bovennationale machten en voortekenen serieus
nam. Ze schreven ook voor een beperkt publiek.
De origine van Chinese historiografie
Terwijl belangrijke vormen van geschiedschrijving zich ontwikkelden in de Griekse en Romeinse wereld,
ontstond er in China een andere kenmerkende historische traditie. De naam van de grote wijze
Confucius wordt geassocieerd met de Cunqiu of Lente- en Herfstannalen, een kroniek van verschillende
eeuwen aan gebeurtenissen in één Chinees koninkrijk. Sima Qian's Shiji was een reactie op de
eenwording van China onder de Han-dynastie na 206 v.Chr. Sima Qian's Shiji leek meer op een
The story of historiography
1. Wat is historiografie?
De zorgen van geschiedschrijving
Geschiedschrijving gaat over de verschillende methoden die historici gebruiken om gegevens te
verzamelen, te analyseren en te communiceren. De term geschiedschrijving verwijst ook naar de
geschiedenis van de geschiedschrijving zelf: begrijpen hoe historici uit het verleden hun projecten en de
methoden die ze gebruikten, zagen, is een van de belangrijkste manieren om perspectief te krijgen op
de uitdagingen waarmee historici vandaag de dag worden geconfronteerd. De complexiteit van het
onderwerp geschiedschrijving weerspiegelt de complexiteit van de term geschiedenis zelf. In de meeste
talen verwijst het woord geschiedenis zowel naar gebeurtenissen die in het verleden hebben
plaatsgevonden als naar de verslagen die we ervan geven. De geschiedenisplanken van een bibliotheek
bevatten niet het verleden zelf, maar boeken die beweren informatie over het verleden te bevatten. De
grote vragen die geschiedschrijving behandelt, overlappen met de zorgen van andere academische
disciplines en deelnemers aan geschiedkundige debatten komen vaak in dialoog met andere
specialisten terecht. Leren over geschiedschrijving is een manier om te begrijpen waar geschiedenis uit
bestaat: het omvat ook het leren wat een historicus definieert.
Het rechtvaardigen van de studie van het verleden
Geschiedenis wordt vaak gezien als een collectief equivalent van individueel geheugen, maar de waarde
van het nauwkeurig herinneren van het collectieve verleden is niet per se zo vanzelfsprekend als het
praktische belang voor individuen om te onthouden waar ze hun auto parkeerden of hun winterkleding
opborgen. Casestudies van individuen die hun persoonlijke geheugen verloren door hersenschade
hebben laten zien hoe invaliderend zo'n aandoening kan zijn, waardoor mensen familieleden niet meer
herkennen en ze hun identiteitsgevoel verliezen. De 19e-eeuwse Franse historicus en filosoof Ernest
Renan betoogde dat vergeten een essentiële factor is bij het ontstaan van een natie en dat het om deze
reden is dat de voortgang van historische studies vaak een bedreiging vormt voor de nationaliteit.
Eeuwenlang werd kennis van het verleden als essentieel beschouwd voor degenen die betrokken waren
bij publieke zaken, omdat het hen regels zou leren over menselijk gedrag die hun eigen gedrag konden
sturen. Hoewel weinig historici vandaag de dag zouden beweren dat de studie van het verleden ons
duidelijke regels kan bieden om het maken van openbaar beleid te sturen, zouden de meesten het er
nog steeds over eens zijn dat kennis van het verleden ons kan helpen de reeks mogelijkheden te
begrijpen waarmee we worden geconfronteerd bij het omgaan met hedendaagse problemen.
Hedendaagse historici benadrukken eerder de waarde van geschiedenis als bron van een collectief
gevoel van identiteit dan het gebruik ervan in termen van het bieden van praktische begeleiding. Historici
benadrukken ook waarschijnlijk het belang van waarheidsgetrouwe geschiedenis als een manier om
emotioneel geladen mythen over het verleden te ontmantelen die gevaarlijke gevolgen kunnen hebben
in het heden. Een andere belangrijke rol die geschiedenis en historici spelen, is het eraan herinneren
van degenen die vandaag de dag de macht hebben dat ze op een dag het oordeel van de macht zullen
moeten ondergaan.
Een korte veldgids voor de verschillende soorten geschiedenis
Alle historici bestuderen het verleden, maar verschillende historici zijn geïnteresseerd in verschillende
aspecten van menselijk gedrag. Politieke geschiedenis en haar naaste verwanten, diplomatieke
geschiedenis of, zoals het tegenwoordig vaak wordt genoemd, de geschiedenis van buitenlandse
betrekkingen, en militaire geschiedenis, behoren nog steeds tot de meest vitale soorten geschiedenis.
Deze vormen van geschiedenis gaan ver terug. Politieke geschiedenis en diplomatieke geschiedenis
worden soms bekritiseerd omdat ze zich te nauw concentreren op grote mannen, waarbij de massa van
de bevolking en met name vrouwen buiten beschouwing worden gelaten. Politieke, diplomatieke en
militaire geschiedenis blijven belangrijke historische vakgebieden omdat geleerden erkennen dat ze zich
bezighouden met belangrijke aspecten van de menselijke ervaring. Iedereen werd beïnvloed door de
wetten van de regeringen waaronder ze leefden, dat ze belasting betaalden en dat hun leven vaak
drastisch werd veranderd door oorlogen en diplomatieke regelingen.
, Sociale geschiedenis is een andere belangrijke soort die rondzwerft in de disciplines savanne,
vaak nauw verbonden met economische geschiedenis. In de nasleep van de wereldwijde economische
crisis van eind jaren 2000 hebben zorgen over de disfuncties van de wereldeconomie en de groei van
inkomensongelijkheid de interesse in enkele klassieke thema's van de sociale en economische
geschiedenis nieuw leven ingeblazen. Economische historici hebben een krachtige bijdrage geleverd
aan het werk over de wereldgeschiedenis en de verbindingen tussen verschillende delen van de wereld.
Sociale en economische historici zijn vaak afhankelijk van gegevens die kunnen worden omgezet in
getallen en statistisch kunnen worden geanalyseerd.
Cultuurgeschiedenis, de soort historische geleerdheid die het snelst vermenigvuldigde in de
laatste decennia van de 20e eeuw, is een andere belangrijke variëteit van geschiedenis.
Cultuurgeschiedenis heeft nauwere banden met antropologie en met andere geesteswetenschappelijke
disciplines, zoals literatuurwetenschappen en kunstgeschiedenis. De onderwerpen van
cultuurgeschiedenis kunnen systemen van genderidentiteit, religieuze praktijken en overtuigingen en
rituelen in verband met de dood omvatten.
2. Geschiedenis in de Oudheid en Middeleeuwen
Herodotus en Thucydides
Herodotus en Thucydides erfden een traditie van zorg over het behoud van de herinnering aan het
verleden. Zij zijn de eerste auteurs wiens geschreven werken over geschiedenis grotendeels intact tot
ons zijn gekomen. Herodotus' Histories vertelt over de Griekse nederlaag van een Perzische invasie die
plaatsvond toen de historicus een jong kind was. Thucydides' The Peloponnesische Oorlog vertelt over
de rampzalige mislukking van Athene’s poging om zijn macht op te leggen aan de andere Griekse
stadstaten. De pogingen van deze twee historici om een realistische manier te creëren om
gebeurtenissen uit het verleden te beschrijven, maakten deel uit van een breder streven om de wereld te
begrijpen en nauwkeurig weer te geven, waardoor het Athene van hun tijd een centrum van culturele
innovatie werd. Herodotus en Thucydides waren zeker niet de eersten die informatie over historische
gebeurtenissen vastlegden of verhalen over het verleden construeerden. Beiden waren bekend met de
poëtische epen van Homerus, de Ilias en de Odyssee, die het verhaal van de Trojaanse oorlog
vertelden. Wat de werken van Herodotus en Thucydides anders maakte dan eerdere verslagen en
verhalen over het verleden, was hun poging om geschiedschrijving te definiëren als een aparte methode
om de geschiedenis van het verleden te vertellen, uniek bovenal vanwege de toewijding aan het gebruik
van kritisch onderzocht bewijsmateriaal om de waarheid over voorbije gebeurtenissen te ontdekken en
over te brengen. Ze moesten voor zichzelf definiëren wat geschiedenis als onderwerp moest nemen,
welke materialen ze moest gebruiken, hoe ze moesten evalueren en welke doelen ze moest bereiken.
De werken van Herodotus en Thucydides bleken belangrijke modellen voor latere historici in de oude
Griekse en Romeinse wereld.
Geschiedenis schrijven in de Hellenistische en Romeinse werelden
Geschiedenisschrijven in de mediterrane wereld bleef een specialiteit van Griekse intellectuelen.
Polybius' geschiedschrijving bestreek de hele bekende wereld van die tijd. Vanaf Polybius werden
historici van Rome aangetrokken door de vraag naar de oorzaken van het buitengewone succes van die
staat, en daarna, vooral nadat de Romeinse Republiek werd vervangen door de eenmansregering van
keizers, door de redenen voor haar ondergang. Tegen het einde van de tweede eeuw na Christus
hadden Griekse en Romeinse auteurs een uitgebreide traditie van geschiedschrijving gecreëerd en zelfs
een traditie van kritisch schrijven over historische methodologie. Romeinse auteurs zoals Cicero en de
theoreticus van de retorica Quintillianus schreven over de functies van geschiedschrijving en de juiste
manier om deze samen te stellen. De Griekse en Romeinse historici waren geen moderne rationalisten:
ze leefden in een wereld die geloofde in verschillende bovennationale machten en voortekenen serieus
nam. Ze schreven ook voor een beperkt publiek.
De origine van Chinese historiografie
Terwijl belangrijke vormen van geschiedschrijving zich ontwikkelden in de Griekse en Romeinse wereld,
ontstond er in China een andere kenmerkende historische traditie. De naam van de grote wijze
Confucius wordt geassocieerd met de Cunqiu of Lente- en Herfstannalen, een kroniek van verschillende
eeuwen aan gebeurtenissen in één Chinees koninkrijk. Sima Qian's Shiji was een reactie op de
eenwording van China onder de Han-dynastie na 206 v.Chr. Sima Qian's Shiji leek meer op een
