Samenvatting menselijk gedrag:
- ik kan verduidelijken wat de ethologisch-evolutionaire visie, de gedragsgenetica en
de epigenetica ons leren over de erfelijke bepaaldheid en overerving van gedrag
o Ethologisch-evolutionaire visie: vele gedragingen zijn erfelijk bepaald vanuit
een oorspronkelijke functionaliteit voor overleving en voortplanting
o Gedragsgenetica:gedrag wordt bepaalddoor interactie van verschillende
genen
o Epigenetica:niet het DNA op zich reguleert de overerving, maar epigenomen
bepalen, op basis van interactie met de omgeving (bijv. op basis van
voedingsgewoonten) of bepaalde genen worden aan- of uitgeschakeld of
gedempt.
o Epigenomen: bepaalde genen in of uit schakelen door soort schakelaar
- Ik kan verduidelijken wat de dynamic systems visie en het transactioneel model ons
leren over de ontwikkeling van gedrag
Eenvoudige en complexe modellen
o Door de complexiteit van het menselijk gedrag hebben we de neiging om dit
gedrag teveel te vereenvoudigen om het te kunnen vatten
o Ook gedragsmodellen zélf worden vaak te vereenvoudigd voorgesteld, terwijl
de auteurs zelf wel genuanceerde antwoorden zochten
o Modellen die de complexiteit benadrukten:
– Dynamic systems visie: ontwikkeling waarbij een samenspel van variabelen
kan zorgen voor een stabilisatie of een destabilisatie van het gedragssysteem
– Transactionele visie: vanuit start en eindpunt op een dynamische manier
naar ontwikkeling wordt gekeken
- Ik heb inzicht in nonlineaire effecten, multifactoriële interactie-effecten,
synergetische en katalyserende effecten, en indirecte causaliteit
o Nonlineaire effecten: via drempelwaarde of optimumniveau
o Synergetische of katalyserende effecten: het effect van een factor verandert
sterk of creëert een surplus als een andere factor erbij is
o Indirecte causaliteit: het effect van een factor verloopt eigenlijk via een
andere factor
o Multifactoriële interactie-effecten: het effect van een factor is afhankelijk
van andere factoren
o Interactie-effecten: het effect van een factor is afhankelijk van een andere
o Context-effect: het effect is afhankelijk van de context vb. saillantie van een
gedrag
,- Ik weet op welke wijze men ontwikkelingsonderzoek ontwerpt en wat het belang is
van time-lagged designs
Onderzoeksmethoden
o Idiografische methode = Individuele levenslopen w als studieobject genomen
om er interessante zaken uit af te leiden. (gevalsbeschrijving)
o Nadeel: interessante conclusies zijn moeilijk te veralgemenen
o Nu: #bestudeerde kinderen voldoende hoog en representatief houden->
zodat men met een hoge graad v waarschijnlijkheid k veralgemenen
o Transversaal/ cross-sectioneel onderzoek = groepen v ≠ leeftijden gelijk
bestuderen
o Menkrijgteenøvegemiddeldeontwikkelingopdatmoment
o Longitudinaal onderzoek = eenzelfde groep kindrn over een langere periode
opvolgen op ≠ leeftijden
o =Follow-upmetingen
o Nadelen:
duurt lang vooraleer men overzichtsresultaten heeft
Proefpersonen kunnen uitvallen
Cumulatief testeffect1 dat de invloed vd ontwikkeling doorkruist
o Time-lag methode = ≠ cohorten2 in het onderzoeksdesign opnemen
o Vb.intelligentietestsafnemenalskindrn5(2015)en10j(2020)oudzijn. Men doet
de zelfde tests ook bij kindrn die in 2020 5j zijn en in 2025 10 jaar worden.
o Controlehoudenopmaatschappelijk-historischeinvloeden
o Mogelijkdatinhetonderwijseenveranderingisdoorgevoerdtss2015-2025,
wrdr geconstateerde intelligentie≠ niet OK zijn
- Ik weet wat men bedoelt met observatie, screening, differentiaal- of fijndiagnostiek,
en dynamic assessment
o Observatie
Gestandaardiseerde, gestructureerde omstandigheden
Participerende, onderzoeker als medespeler treedt in interactie met het
kind.
o Screening met algemene ontwikkelingstesten (bij neg resultaat naar
differentiaal diagnose)
o Differentiaal-of fijn diagnose met specifieke testen
o Dynamische diagnostiek (dynamic assessment of leertesten via aanbieden
van extra hulp)
o Narratieve diagnostiek(beschrijvingen i.p.v. scores)
o Samenhangende gedragsaspecten samen meten en in grafiekuitzetten
verhoogt inzicht (doel: beter inzicht geven in processen en nuttig voor
ontwikkelingsstroornissen te beoordelen
o Beoordeling t.o.v. gemiddelde ontwikkeling of ontwikkeling van de meeste
personen geeft inzicht in mogelijke afwijking
o Opletten met culturele bril bij het beoordelen van “gepast/gemakkelijk” of
“ongepast/moeilijk” gedrag
, - Ik weet wat het belang en de mogelijkheden zijn van het opstellen van
ontwikkelingscurves en curvekalibratie
Kalibratie: afstemmen
= door het op elkaar leggen van curves bij het beginpunt van versnelde ontwikkeling
(d2) wordt duidelijk dat elk kind eenzelfde groeipatroon doormaakt, ook al is het
startpunt op een verschillende leeftijd
Van curves? We gaan die schikken op een bepaald principe, startpunt
Helpt ons om de specifieke kenmerken van de ontwikkeling beter te beschrijven
- Ik heb inzicht in de vroege predictiekloof van cognitieve ontwikkeling en het
kanalisatiemodel van vroege ontwikkeling
Vroege predictiekloof van cognitieve ontwikkeling: negatieve correlatie tussen
ontwikkelingindexen gemeten tijden 2 levensjaren en op 18 jaar.
kanalisatiemodel van vroege ontwikkeling:
de babyperiode: alle kinderen gaan op grotendeels gelijke manier en op
eenzelfde tempo (= kanalisatie) ontwikkelen omdat in de vroege kindertijd
biologische rijpingsprocessen overheersen. Kinderen die even van de koers
afwijken, kunnen gemakkelijk terug in de normale kanalen terug komen door
de grote rijpingsbepaaldheid en ontwikkelingsplasticiteit.
einde van het 2de levensjaar
individueel komen tot uiting
het wordt makkelijker een bepaalde/andere weg in te slaan
- Ik weet wat de predictiemogelijkheden zijn op basis van APGAR, habituatiesnelheid
en bewegingskwaliteit in de vroege kindertijd (en wat deze precies meten)
APGAR : Test waarmee een snelle indruk v/d algemene toestand v/e pasgeboren baby
verkregen wordt.
APGAR-score (in welke richting?):
Habituatiesnelheid: (aandachtwenning snelheid bij baby’s)
= index vd efficientie v informatieverwerking
o Patronen aan habituatie v prikkels die meerdere malen na elkaar w getoond en van
hernieuwde aandacht voor nieuwe prikkels mentale achterstand goed te kunnen
voorspellen
o Baby’s die laag scoren op habituatiesnelheid grotere kans om later een verstandelijke
achterstand te hebben
1. Een kind krijgt ≠ malen na elkaar eenzelfde beeld A te zien de interesse zal afnemen
- ik kan verduidelijken wat de ethologisch-evolutionaire visie, de gedragsgenetica en
de epigenetica ons leren over de erfelijke bepaaldheid en overerving van gedrag
o Ethologisch-evolutionaire visie: vele gedragingen zijn erfelijk bepaald vanuit
een oorspronkelijke functionaliteit voor overleving en voortplanting
o Gedragsgenetica:gedrag wordt bepaalddoor interactie van verschillende
genen
o Epigenetica:niet het DNA op zich reguleert de overerving, maar epigenomen
bepalen, op basis van interactie met de omgeving (bijv. op basis van
voedingsgewoonten) of bepaalde genen worden aan- of uitgeschakeld of
gedempt.
o Epigenomen: bepaalde genen in of uit schakelen door soort schakelaar
- Ik kan verduidelijken wat de dynamic systems visie en het transactioneel model ons
leren over de ontwikkeling van gedrag
Eenvoudige en complexe modellen
o Door de complexiteit van het menselijk gedrag hebben we de neiging om dit
gedrag teveel te vereenvoudigen om het te kunnen vatten
o Ook gedragsmodellen zélf worden vaak te vereenvoudigd voorgesteld, terwijl
de auteurs zelf wel genuanceerde antwoorden zochten
o Modellen die de complexiteit benadrukten:
– Dynamic systems visie: ontwikkeling waarbij een samenspel van variabelen
kan zorgen voor een stabilisatie of een destabilisatie van het gedragssysteem
– Transactionele visie: vanuit start en eindpunt op een dynamische manier
naar ontwikkeling wordt gekeken
- Ik heb inzicht in nonlineaire effecten, multifactoriële interactie-effecten,
synergetische en katalyserende effecten, en indirecte causaliteit
o Nonlineaire effecten: via drempelwaarde of optimumniveau
o Synergetische of katalyserende effecten: het effect van een factor verandert
sterk of creëert een surplus als een andere factor erbij is
o Indirecte causaliteit: het effect van een factor verloopt eigenlijk via een
andere factor
o Multifactoriële interactie-effecten: het effect van een factor is afhankelijk
van andere factoren
o Interactie-effecten: het effect van een factor is afhankelijk van een andere
o Context-effect: het effect is afhankelijk van de context vb. saillantie van een
gedrag
,- Ik weet op welke wijze men ontwikkelingsonderzoek ontwerpt en wat het belang is
van time-lagged designs
Onderzoeksmethoden
o Idiografische methode = Individuele levenslopen w als studieobject genomen
om er interessante zaken uit af te leiden. (gevalsbeschrijving)
o Nadeel: interessante conclusies zijn moeilijk te veralgemenen
o Nu: #bestudeerde kinderen voldoende hoog en representatief houden->
zodat men met een hoge graad v waarschijnlijkheid k veralgemenen
o Transversaal/ cross-sectioneel onderzoek = groepen v ≠ leeftijden gelijk
bestuderen
o Menkrijgteenøvegemiddeldeontwikkelingopdatmoment
o Longitudinaal onderzoek = eenzelfde groep kindrn over een langere periode
opvolgen op ≠ leeftijden
o =Follow-upmetingen
o Nadelen:
duurt lang vooraleer men overzichtsresultaten heeft
Proefpersonen kunnen uitvallen
Cumulatief testeffect1 dat de invloed vd ontwikkeling doorkruist
o Time-lag methode = ≠ cohorten2 in het onderzoeksdesign opnemen
o Vb.intelligentietestsafnemenalskindrn5(2015)en10j(2020)oudzijn. Men doet
de zelfde tests ook bij kindrn die in 2020 5j zijn en in 2025 10 jaar worden.
o Controlehoudenopmaatschappelijk-historischeinvloeden
o Mogelijkdatinhetonderwijseenveranderingisdoorgevoerdtss2015-2025,
wrdr geconstateerde intelligentie≠ niet OK zijn
- Ik weet wat men bedoelt met observatie, screening, differentiaal- of fijndiagnostiek,
en dynamic assessment
o Observatie
Gestandaardiseerde, gestructureerde omstandigheden
Participerende, onderzoeker als medespeler treedt in interactie met het
kind.
o Screening met algemene ontwikkelingstesten (bij neg resultaat naar
differentiaal diagnose)
o Differentiaal-of fijn diagnose met specifieke testen
o Dynamische diagnostiek (dynamic assessment of leertesten via aanbieden
van extra hulp)
o Narratieve diagnostiek(beschrijvingen i.p.v. scores)
o Samenhangende gedragsaspecten samen meten en in grafiekuitzetten
verhoogt inzicht (doel: beter inzicht geven in processen en nuttig voor
ontwikkelingsstroornissen te beoordelen
o Beoordeling t.o.v. gemiddelde ontwikkeling of ontwikkeling van de meeste
personen geeft inzicht in mogelijke afwijking
o Opletten met culturele bril bij het beoordelen van “gepast/gemakkelijk” of
“ongepast/moeilijk” gedrag
, - Ik weet wat het belang en de mogelijkheden zijn van het opstellen van
ontwikkelingscurves en curvekalibratie
Kalibratie: afstemmen
= door het op elkaar leggen van curves bij het beginpunt van versnelde ontwikkeling
(d2) wordt duidelijk dat elk kind eenzelfde groeipatroon doormaakt, ook al is het
startpunt op een verschillende leeftijd
Van curves? We gaan die schikken op een bepaald principe, startpunt
Helpt ons om de specifieke kenmerken van de ontwikkeling beter te beschrijven
- Ik heb inzicht in de vroege predictiekloof van cognitieve ontwikkeling en het
kanalisatiemodel van vroege ontwikkeling
Vroege predictiekloof van cognitieve ontwikkeling: negatieve correlatie tussen
ontwikkelingindexen gemeten tijden 2 levensjaren en op 18 jaar.
kanalisatiemodel van vroege ontwikkeling:
de babyperiode: alle kinderen gaan op grotendeels gelijke manier en op
eenzelfde tempo (= kanalisatie) ontwikkelen omdat in de vroege kindertijd
biologische rijpingsprocessen overheersen. Kinderen die even van de koers
afwijken, kunnen gemakkelijk terug in de normale kanalen terug komen door
de grote rijpingsbepaaldheid en ontwikkelingsplasticiteit.
einde van het 2de levensjaar
individueel komen tot uiting
het wordt makkelijker een bepaalde/andere weg in te slaan
- Ik weet wat de predictiemogelijkheden zijn op basis van APGAR, habituatiesnelheid
en bewegingskwaliteit in de vroege kindertijd (en wat deze precies meten)
APGAR : Test waarmee een snelle indruk v/d algemene toestand v/e pasgeboren baby
verkregen wordt.
APGAR-score (in welke richting?):
Habituatiesnelheid: (aandachtwenning snelheid bij baby’s)
= index vd efficientie v informatieverwerking
o Patronen aan habituatie v prikkels die meerdere malen na elkaar w getoond en van
hernieuwde aandacht voor nieuwe prikkels mentale achterstand goed te kunnen
voorspellen
o Baby’s die laag scoren op habituatiesnelheid grotere kans om later een verstandelijke
achterstand te hebben
1. Een kind krijgt ≠ malen na elkaar eenzelfde beeld A te zien de interesse zal afnemen
