Samenvatting menselijk gedrag deel 2

Menselijk gedrag: gedrag in
evolutie en ontwikkeling
Over eenvoud en complexiteit
Complexiteit van erfelijkheid
 Ethologisch-evolutionaire visie
o Vele gedragingen zijn erfelijk bepaald vanuit oorspronkelijke functionaliteit voor
overleving en voortplanting
 Gedragsgenetica
o Gedrag wordt bepaald door interactie van verschillende genen
 Epigenetica
o Niet DNA reguleert overerving, maar epigenomen bepalen, op basis van interactie
met omgeving of bepaalde genen worden aan- of uitgeschakeld of gedempt
o Epigenomen zijn bepaalde genen in of uit schakelen door soort schakelaar

Zoeken naar verklaringen
 Waarom hebben we weinig vroegkinderlijke herinneringen
o Neurofysiologie: taal helpt om herinneringen beter te verankeren in de hersenen.
Echter:
 Neurofysiologische componenten vormen niet altijd een verklaring voor het
gedrag
 Veel betekenisvol en complex gedrag kan men niet op neurofysiologisch vlak
definiëren of simuleren
o Psychoanalyse: kinderen verdringen vroege ervaringen omdat ze seksueel geladen
zijn. Dit laatste is betwistbaar. Wél is het zo dat:
 Vroegkinderlijke ervaringen een langdurig of onuitwisbaar effect kunnen
hebben
 Seksuele driften een uitlaatklep zoeken als ze niet op een “gewone” manier
bevredigd worden
 Het onbewuste is ook talig gestructureerd

Eenvoudige en complexe modellen
 Door complexiteit van menselijk gedrag hebben we de neiging om dit gedrag te veel te
vereenvoudigen om het te kunnen vatten
 Ook modellen of gedrag worden zelf vaak te vereenvoudigd voorgesteld terwijl auteurs
zelfgenuanceerde antwoorden zochten
 Modellen die complexiteit benadrukten
o Dynamicsystems visie
 ontwikkeling waarbij een samenspel van variabelen kan zorgen voor een
stabilisatie of een destabilisatie van het gedragssysteem
o Transactionele visie:
 Vanuit start en eindpunt op een dynamische manier naar ontwikkeling kijken

,Specifieke effecten
 Non-lineaire effecten via drempelwaarde of optimumniveau
 Multifactoriële interactie-effecten (het effect van een factor is afhankelijk van een andere)
 Synergetische of katalyserende effecten (het effect van een factor verandert drastisch of
creëert een surplus als een andere factor erbij is. Bv wijze waarop moeder omgaat met kind)
 Indirecte causaliteit (het effect van een factor verloopt via een andere factor)



Gedragsontwikkeling onder de loep
Onderzoeksmethoden
 Transversaal of cross-sectioneel onderzoek
o Iedere leeftijd een doorsnede van
gemiddelde ontwikkeling op dat moment
 Longitudinaal
o Zelfde groep kinderen over langere periode
opvolgen op verschillende leeftijden
o Duurt langer + lastiger
o Testeffect dat invloed kan hebben vb ze
nemen de test verschillende keren en gaan dus later beter scoren
 Longitudinaal met time-lag
o Verschillende cohorten (groepen met zelfde geboortejaar) in onderzoekdesign
nemen
 Vb wnr ze 5 jaar zijn wanneer ze 10 jaar zijn …
o Zo controle over invloeden van maatschappelijk-historische aard
 Idiografische methode
o Individuele levenslopen wordt als studieobject genomen om interessante zaken uit
af te leiden (gevalbeschrijving)
o Nadeel: interessante conclusies zijn moeilijk te veralgemenen

Meten en verklaren van gedragsontwikkeling
 Observatie
o Gestandaardiseerd
o Participerend: onderzoeker als medespeler in actie treden met kind
 Screening met algemene ontwikkelingstesten
o Non verbale versie
o Denver Ontwikkelingsscreening (DOS)
 Differentiaal- of fijndiagnose met specifieke testen
 Dynamische diagnostiek
o Dynamic assessment
o Leertesten via aanbieden van extra hulp
 Narratieve diagnostiek
o Beschrijving ipv scores
o Onderling verband brengen van gedrag
 Ontwikkelingstesten
o BOS = Bayley Ontwikkelingsschaal
 Samenhangende gedragsaspecten samen meten en in grafiek uitzetten verhoogt inzicht

,  Beoordeling t.o.v. gemiddelde ontwikkeling of ontwikkeling van de meeste personen geeft
inzicht in mogelijke afwijking
 Opletten met culturele bril bij het beoordelen van “gepast/gemakkelijk” of
“ongepast/moeilijk” gedrag

Voorspelbaarheid van babyleeftijd
 Door middel van beschrijvingen en verklaringen samen te
brengen in systematische voorspellingen van ontwikkeling
 Grafiek is predictiekloof voor voorspelbaarheid van
intelligentie voor 2 jaar
 Voorspellen van intelligentie op 16jarige leeftijd die men op
18 jarige leeftijd zal hebben is 0.80 (zeer hoog)
 Voorspellen van intelligentie op 1 maand = onmogelijk
o Te veel aandacht gaat nr motorisch aspect =
predictiekloof voor 2 jaar
 Kentering: in 2de levensjaar makkelijker om later intelligentie in te schatten
 Predictiekloof = gebrek aan overeenkomst tussen ontwikkelingsindexen in eerste 2
levensjaren en het IQ op 18 jaar
o Komt doordat motorische ontwikkeling sterk doorweegt
o Motorisch sterke baby is niet altijd een intelligent iemand later
 Ontwikkeling voorgesteld als trechter/rivierbedding
o Vroege kindertijd (babyperiode)
 Biologische rijpingsprocessen overheersen
 Iedereen op gelijke manier op zelfde tempo
ontwikkelen = kanalisatie
de
o Einde 2 levensjaar
 Individuele verschillen komen meer tot uiting
 Kinderen ontwikkelen eigen kenmerken
 Habituatie snelheid bij babys
o = aandachtgewenning
o Lage score  grotere kans om later ook verstandelijke
achterstand te vertonen
o Vb zelfde beeld zien (A) kind gaat op duur minder
aandacht hebben en plots verander beeld (A’) kind merkt
verandering op en opnieuw aandacht maar die verdwijnt
snel
o Beeld wordt gewoon geworden = habitueren
 Apgar-index
o 5 aspecten bij pasgeborene beoordeeld tussen 0-2 (tot punt op 10)
 Kleur van huid
 Frequentie van hartslag
 Gezichtsuitdrukking
 Houding
 Ademhaling
o Lage score  perinataal zuurstoftekort
gehad  verhoogt kans op neurologische
afwijkingen in neonatale periode