Toets onderwijspedagogiek A1
Meer dan onderwijs
1.1 inleiding
Elk team en elke leraar heeft idealen en een beeld van de ideale basisschool. Deze idealen zijn
vaak gebaseerd op eigen ervaringen of juist ervaringen die je niet hebt gehad en daarom wilt
realiseren.
De visie van het boek meer dan onderwijs is gebaseerd op een aantal inspiratiebronnen. Dit
zijn de drie belangrijkste bronnen.
- Als eerste hebben we Lea Dasberg (1993). Zij vindt dat het de taak is van het onderwijs
mensen te helpen bij menswording, dit houd in dat het onderwijs er voor zorgt dat
kinderen klaargemaakt worden voor de maatschappij en een eigen politieke mening
hebben. Dat wik zeggen dat het onderwijs ze opvoed om zowel meeloper als
dwarsligger te worden. Een meeloper betekent dat je kennis maakt en meeloopt met
de bestaande ontwikkelingen. Je past je aan aan de ideeën van een ander en geeft
geen kritiek en brengt weinig eigen inspraak. Zo heeft een meeloper ook een aantal
kenmerken: volgt meestal het grootste deel van de groep, heeft weinig eigen inspraak
en vermijdt conflicten. De school moet bagage verwerven zoals rekenen, taal,
fatsoenregels, enzovoort. Een dwarsligger betekent dat je je verzet tegen de stroom of
ingaat op ideeën van anderen. Je hebt een eigen mening en hebt eigen ideeën over
bepaalde zaken. Een dwarsligger kan bijdragen aan nieuwe ideeën, maar kan ook
zorgen voor conflicten. Als onderwijs heb je de taak om leerlingen meningen te laten
vormen en nieuwe ideeën aan te leveren.
- Als tweede hebben we de pedagoog Micha de Winter (2000). Hij vindt dat er een ‘gat
in de samenleving’ zit. Hij vindt dat niet alleen het onderwijs en de opvoeders de taak
hebben om kinderen groot te brengen, maar ook de samenleving. In het
individualistische wereldje dat we nu leven zijn we allemaal heel erg afstandelijk en
mensen voelen zich minder verbonden met elkaar. Hij pleit voor ‘beter
maatschappelijk opvoeden’. Dit betekent dat de samenleving een gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid heeft voor het grootbrengen van de nieuwe generatie. Hij vindt
dat kinderen moeten leren omgaan met spanning van eigenbelang en het belang van
anderen en zich medeverantwoordelijk voelen voor het samen-leven. De Winter wordt
geïnspireerd door Perquin, hij vondt ook dat opvoeden niet alleen de individuele
ontwikkeling op het oog heeft, maar dat het gaat om de verbondenheid in de
samenleving en een sociaal of gemeenschapsbelang. Het onderwijs zou hierin ook
moeten meewerken en kinderen stimuleren om samen te werken aan
gemeenschappelijke doelen waarin sociale verbondenheid tot stand komt.
- Als derde hebben we Biesta (2015). Hij vindt dat het er in het onderwijs niet om gaat
dat de leerlingen leren, maar dat ze iets leren, dat ze iets waardevols leren en dat ze
het van iemand leren. Kwalificatie (hoofd)→ Dit houd in dat het onderwijs je kennis en
vaardigheden moet geven die je nodig hebt om goed mee te doen in de maatschappij
en werk te vinden. Socialisatie (hart) → Ook moet het onderwijs je helpen om een
plek te vinden in de samenleving, je te leren hoe je je met anderen verhoudt en om je
waarden en normen te ontwikkelen. Subjectificatie (handen)→ Als laatste moet het
onderwijs je helpen om een zelfstandig, verantwoord persoon te worden die zijn eigen
1
, Toets onderwijspedagogiek A1
keuzes maakt en kan nadenken over wat goed voor hem of haar is. Dit is de praktische
kant van leren: je moet in staat zijn om je kennis en gevoelns om te zetten in daden, en
het leren moet je in staat stellen om in de praktijk je eigen pad te vinden. – Biesta
vindt dat het onderwijs meer is dan kennis geven. Het gaat er niet alleen over wat de
leraar je leert, maar ook over hoe je zelf als leerling betrokken raakt bij het leren. Het
gaat erom dat jij actief nadenkt, vraagt en leert. Biesta heeft het ook wel over de
verbinding van mens en wereld dat betekent dat het onderwijs leerlingen helpt zich te
verhouden tot de samenleving en de wereld om hen heen. Het gaat hierbij niet alleen
om de kennis, maar ook ontwikkelen van waarden, verantwoordelijkheden en het
kunnen bijdragen aan de maatschappij.
1.2 De pedagogische opdracht van de basisschool
Pedagogische opdracht/pedagogische kwaliteit van de school: waartoe willen wij kinderen
opvoeden? Dit kan per school verschillen zo kan de ene school zelfstandigheid heel belangrijk
vinden terwijl de andere school samenwerking heel belangrijk vindt. Onstenk (2018) beschrijft
het begrip ‘pedagogische opdracht’ als ‘het handelen waarbij de leraar doelbewust werkt aan
maatschappelijke en ontwikkelingsgerichte leerdoelen rond waardengerichte vorming,
opvoeding, burgerschap en sociale competentie’.
Wat bedoelen we precies met de pedagogische opdracht of de pedagogische kwaliteit van de
school? Het woord pedagogie is samengesteld uit de woorden ‘pais’ (kind) en ‘agogain’
(leiden). Deze twee betekenissen zijn belangrijk, want bij de eerste stel je jezelf de vraag: waar
naar toe begeleiden we kinderen? (de doelen van de opvoeding) en bij het tweede stel je
jezelf de vraag in hoeverre de school verantwoordelijk is voor de opvoeding van kinderen?
Over de tweede vraag zijn er een aantal discussies gekomen, er waren mensen die vonden dat
het onderwijs een grotere rol moest spelen in het opvoeden en sommigen vonden juist
minder. In onze tijd is er weer een hernieuwde aandacht voor de rol van de school. We
hebben een sterke nadruk op het leren van vakinhouden, maar er is ook veel aandacht voor
het welbevinden van leerlingen in en buiten de school. Er word van de scholen verwacht dat
ze de leerlingen goed gedrag, waarden en normen bijbrengen en hen in aanraking laten
komen met verschillende levensbeschouwingen en culturen. Dat de scholen zich hier in
ontwikkelen heet Bildung. Bildung is een Duits begrip dat verwijst naar een breed en
diepgaand proces van persoonlijke, culturele en morele ontwikkeling. Het gaat verder dan
alleen het vergaren van kennis of het volgen van een opleiding. Bildung draait om de vorming
van het hele individu en zijn of haar vermogen om zich te verhouden tot de wereld, anderen,
en zichzelf. Maar een school kan niet alles, dus er zijn nog steeds discussies en er komen nog
steeds nieuwe ontwikkelingen in voort.
Onder pedagogische opdracht of de pedagogische kwaliteit van de basisschool verstaan we
dat we kinderen begeleiden bij menswording dat wil zeggen bij het leren meeloper en
dwarsligger te worden en bij het leren betrokken, sociale volwassen te worden. Ouders zijn in
dit proces de eerste opvoeders en de school voed het kind op op vlakken dat ouders dat niet
kunnen. (dit gaat niet alleen over vakken, maar ook over hoe je met elkaar omgaat op school).
De pedagogische opdracht vormt als het ware de kern van het onderwijs, die in allerlei
vormen tot uiting komt. Zo vindt elke school een ander dingen belangrijk en leggen ze op
andere dingen de nadruk. Dit komt ook doordat Nederland een vrij land is en ze mogen kiezen
2
, Toets onderwijspedagogiek A1
welke levensovertuigingen ze aanbieden op school en over welke politiek kwesties ze het
hebben. Zo verschilt het ook per school hoe ze handelen in bepaalde situaties. Opvattingen,
keuzes en waarden geven richting aan het handelen en daarmee ook de opvoeding en het
onderwijs. Dus als leraar heb je verschillende doelen, waarden en normen die je inspireren en
motiveren om het beroep te doen. Maar het gaat natuurlijk om veel meer: je bent als leraar
ook een voorbeeld, ideaal, cultuuroverdrager, vertrouwenspersoon, medespeler of
scheidsrechter.
1.3 Mensen op weg
Wie kiest om in het onderwijs te werken, kiest voor omgaan met mensen. Daarom is het een
hele belangrijke vraag wie de mens eigenlijk is. Opvoeding en onderwijs begeleiden kinderen
op weg naar hun menswording. (wording geeft aan in ontwikkeling zijn) Dit geldt niet alleen
voor kinderen maar ook volwassen, ieder mens is onderweg naar een toekomst. Wij als
mensen kijken vooruit naar wat de toekomst ons te bieden heeft, maar we kijken niet alleen
naar de toekomst, maar ook naar het verleden onze verbondenheid met de collectieve
historie en onze individuele historie geven richting aan onze toekomst. Mensen leven niet
alleen dus collectieve historie (ontwikkelingen die zich in het verleden hebben voorgedaan)
hebben invloed op individuele ontwikkeling.
Er zijn verschillende wezenskenmerken van het mens-zijn:
- Creator zijn
- Keuzevrijheid hebben
- Verantwoordelijkheid kunnen dragen
- Betekenissen geven
- Zin zoeken en zin geven
Creator → De mens heeft het vermogen om zelf nieuwe dingen te bedenken en te maken, wat
belangrijk is voor de ontwikkeling en verandering van hemzelf en de wereld. Daarom is hij
creator van de wereld om zich heen
Keuzevrijheid hebben → We zijn allemaal onderweg naar een bepaald doel, dat zijn we ons
niet altijd bewust en misschien is het ook wel niet bij ieder mens in deze woorden te vatten.
Doordat we kunnen oordelen kunnen we zelf beslissen welk doel waardevoller is en dus
nastrevenswaardiger. De mens kan invloed uitoefenen op de richting die hij in zijn leven wil
gaan. Hij kan keuzes maken, zijn doelen bepalen en daarvoor gaan.
Verantwoordelijkheid kunnen dragen → De mogelijkheid om te scheppen geeft de mens ook
verantwoordelijkheid voor zijn doen en laten. Het begrip verantwoordelijkheid is ook van
toepassing op de manier waarop een mens met zijn omgeving, de natuur en medemensen
omgaat. Dit zijn steeds keuzes die je maakt gebaseerd op de grond van de waarden en
normen die je hanteert.
Betekenis geven → Mensen geven betekenis aan de wereld en hebben dat ook altijd gedaan.
Dit doen ze door kennis over te dragen en mensen kunnen ook betekenis aan de werkelijkheid
en zo nieuwe kennis doen ontstaan.
3
, Toets onderwijspedagogiek A1
Zin zoeken en zin geven → Veel mensen zoeken naar een doel in hun leven en vragen zich af
waarom ze er zijn. We vragen ons het zin van het leven af en willen dingen doen die we als
zinvol ervaren. Je zou kunnen zeggen dat we zinzoekers en zingevers zijn.
De genoemde vijf kenmerken van mens-zijn kennen ook hun beperkingen. Je kan als mens
niet alles zelf bepalen, niet voor alles verantwoordelijk zijn, niet alles kunnen scheppen, heeft
zin of betekenis voor hem. Het is belangrijk dat mensen kunnen omgaan met deze dingen die
niet zelf gekozen of bedacht zijn. Zo is er niet één specifiek goed antwoord op de vraag wie is
de mens. Je kunt de mens vanuit verschillende perspectieven bekijken: elk perspectief is tijd-
en plaatsgebonden. Zo zijn er ook wetenschappelijke onderzoeken gedaan naar de mens,
maar ook hierin verschillen de meningen.
Opvoeding en onderwijs hebben als opdracht jonge mensen te helpen zelf richting te zoeken
en te vinden. Beide hebben de taak een omgeving te creëren waarin ze zich optimaal kunnen
ontwikkelen, vrijheid in eigen keuzes kunnen maken en creatief kunnen zijn, een omgeving
waarin betekenissen gegeven worden en tijd en ruimte is voor zingevingsvragen, zodat
kinderen leren meeloper en dwarsligger te worden. (zelf iemand te zijn)
De vijf kenmerken van mens-zijn zijn als het ware de bril waardoor je naar de leerlingen, je
collega’s, je werk en de samenleving kijkt. Jij als leraar beslist zelf wat jij belangrijker vindt en
waar je meer de nadruk op legt. Een leraar is namelijk een professional die in zijn werk zijn
eigen opvattingen en persoonlijkheid niet kan uitschakelen. Jij als leraar zorgt er voor dat je
jonge mensen begeleid in het zelf richting zoeken en vinden (en dus niet je eigen mening
opdringen). Daarom is het belangrijk dat je er samen met je team voor zorgt dat je een
leeromgeving en een pedagogisch klimaat realiseert, waarin leerlingen een eigen standpunt
kunnen bedenken.
1.4 Mens- en maatschappijbeelden
Mensbeeld is een bepaalde kijk op mensen, die in de loop der jaren is opgebouwd. Wij
worden ons bewust dat we blijkbaar een voorkeur hebben voor bepaalde mensen, terwijl we
anderen op basis van bijvoorbeeld gedrag, kleding en politieke voorkeur liever links laten
liggen. Je zou kunnen zeggen dat je mensbeeld te maken heeft met de unieke wijze waarop je
naar je medemens kijkt en met je medemens omgaat. Het heeft te maken met je identiteit.
(hoe jij jezelf plaats in de wereld en waar jij jezelf als het ware bij vindt horen op basis van je
eigen persoonlijkheid). Hoe je naar mensen kijkt, wordt uiteindelijk bepaald door de waarden
en normen die je bewust of onbewust belangrijk vindt. Een mensbeeld heeft ook te maken
met ons gedrag en doelen die we nastreven. (stel jij verzet je tegen iets (een doel) dan kan het
zijn dat jij een bepaald mensbeeld hebt over de mensen die zich er niet tegen verzetten)
Vier mensbeelden:
- Naturalistisch mensbeeld → een manier om naar de mens te kijken vanuit een
natuurwetenschappelijk perspectief. Het benadrukt dat de mens volledig deel
uitmaakt van de natuur en wordt bepaald door natuurlijke wetten, zoals biologische,
chemische en fysische processen. Dit mensbeeld legt de nadruk op wat meetbaar en
observeerbaar is. De mens wil zelfstandig worden (autonoom). Zo is het ook zichtbaar
hoe de autonome mens een ‘eigen manier van doen’ heeft die past bij zijn omgeving.
De mens is zich bewust van zijn plaats en rol in de wereld. Hij heeft weet van zijn
4
Meer dan onderwijs
1.1 inleiding
Elk team en elke leraar heeft idealen en een beeld van de ideale basisschool. Deze idealen zijn
vaak gebaseerd op eigen ervaringen of juist ervaringen die je niet hebt gehad en daarom wilt
realiseren.
De visie van het boek meer dan onderwijs is gebaseerd op een aantal inspiratiebronnen. Dit
zijn de drie belangrijkste bronnen.
- Als eerste hebben we Lea Dasberg (1993). Zij vindt dat het de taak is van het onderwijs
mensen te helpen bij menswording, dit houd in dat het onderwijs er voor zorgt dat
kinderen klaargemaakt worden voor de maatschappij en een eigen politieke mening
hebben. Dat wik zeggen dat het onderwijs ze opvoed om zowel meeloper als
dwarsligger te worden. Een meeloper betekent dat je kennis maakt en meeloopt met
de bestaande ontwikkelingen. Je past je aan aan de ideeën van een ander en geeft
geen kritiek en brengt weinig eigen inspraak. Zo heeft een meeloper ook een aantal
kenmerken: volgt meestal het grootste deel van de groep, heeft weinig eigen inspraak
en vermijdt conflicten. De school moet bagage verwerven zoals rekenen, taal,
fatsoenregels, enzovoort. Een dwarsligger betekent dat je je verzet tegen de stroom of
ingaat op ideeën van anderen. Je hebt een eigen mening en hebt eigen ideeën over
bepaalde zaken. Een dwarsligger kan bijdragen aan nieuwe ideeën, maar kan ook
zorgen voor conflicten. Als onderwijs heb je de taak om leerlingen meningen te laten
vormen en nieuwe ideeën aan te leveren.
- Als tweede hebben we de pedagoog Micha de Winter (2000). Hij vindt dat er een ‘gat
in de samenleving’ zit. Hij vindt dat niet alleen het onderwijs en de opvoeders de taak
hebben om kinderen groot te brengen, maar ook de samenleving. In het
individualistische wereldje dat we nu leven zijn we allemaal heel erg afstandelijk en
mensen voelen zich minder verbonden met elkaar. Hij pleit voor ‘beter
maatschappelijk opvoeden’. Dit betekent dat de samenleving een gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid heeft voor het grootbrengen van de nieuwe generatie. Hij vindt
dat kinderen moeten leren omgaan met spanning van eigenbelang en het belang van
anderen en zich medeverantwoordelijk voelen voor het samen-leven. De Winter wordt
geïnspireerd door Perquin, hij vondt ook dat opvoeden niet alleen de individuele
ontwikkeling op het oog heeft, maar dat het gaat om de verbondenheid in de
samenleving en een sociaal of gemeenschapsbelang. Het onderwijs zou hierin ook
moeten meewerken en kinderen stimuleren om samen te werken aan
gemeenschappelijke doelen waarin sociale verbondenheid tot stand komt.
- Als derde hebben we Biesta (2015). Hij vindt dat het er in het onderwijs niet om gaat
dat de leerlingen leren, maar dat ze iets leren, dat ze iets waardevols leren en dat ze
het van iemand leren. Kwalificatie (hoofd)→ Dit houd in dat het onderwijs je kennis en
vaardigheden moet geven die je nodig hebt om goed mee te doen in de maatschappij
en werk te vinden. Socialisatie (hart) → Ook moet het onderwijs je helpen om een
plek te vinden in de samenleving, je te leren hoe je je met anderen verhoudt en om je
waarden en normen te ontwikkelen. Subjectificatie (handen)→ Als laatste moet het
onderwijs je helpen om een zelfstandig, verantwoord persoon te worden die zijn eigen
1
, Toets onderwijspedagogiek A1
keuzes maakt en kan nadenken over wat goed voor hem of haar is. Dit is de praktische
kant van leren: je moet in staat zijn om je kennis en gevoelns om te zetten in daden, en
het leren moet je in staat stellen om in de praktijk je eigen pad te vinden. – Biesta
vindt dat het onderwijs meer is dan kennis geven. Het gaat er niet alleen over wat de
leraar je leert, maar ook over hoe je zelf als leerling betrokken raakt bij het leren. Het
gaat erom dat jij actief nadenkt, vraagt en leert. Biesta heeft het ook wel over de
verbinding van mens en wereld dat betekent dat het onderwijs leerlingen helpt zich te
verhouden tot de samenleving en de wereld om hen heen. Het gaat hierbij niet alleen
om de kennis, maar ook ontwikkelen van waarden, verantwoordelijkheden en het
kunnen bijdragen aan de maatschappij.
1.2 De pedagogische opdracht van de basisschool
Pedagogische opdracht/pedagogische kwaliteit van de school: waartoe willen wij kinderen
opvoeden? Dit kan per school verschillen zo kan de ene school zelfstandigheid heel belangrijk
vinden terwijl de andere school samenwerking heel belangrijk vindt. Onstenk (2018) beschrijft
het begrip ‘pedagogische opdracht’ als ‘het handelen waarbij de leraar doelbewust werkt aan
maatschappelijke en ontwikkelingsgerichte leerdoelen rond waardengerichte vorming,
opvoeding, burgerschap en sociale competentie’.
Wat bedoelen we precies met de pedagogische opdracht of de pedagogische kwaliteit van de
school? Het woord pedagogie is samengesteld uit de woorden ‘pais’ (kind) en ‘agogain’
(leiden). Deze twee betekenissen zijn belangrijk, want bij de eerste stel je jezelf de vraag: waar
naar toe begeleiden we kinderen? (de doelen van de opvoeding) en bij het tweede stel je
jezelf de vraag in hoeverre de school verantwoordelijk is voor de opvoeding van kinderen?
Over de tweede vraag zijn er een aantal discussies gekomen, er waren mensen die vonden dat
het onderwijs een grotere rol moest spelen in het opvoeden en sommigen vonden juist
minder. In onze tijd is er weer een hernieuwde aandacht voor de rol van de school. We
hebben een sterke nadruk op het leren van vakinhouden, maar er is ook veel aandacht voor
het welbevinden van leerlingen in en buiten de school. Er word van de scholen verwacht dat
ze de leerlingen goed gedrag, waarden en normen bijbrengen en hen in aanraking laten
komen met verschillende levensbeschouwingen en culturen. Dat de scholen zich hier in
ontwikkelen heet Bildung. Bildung is een Duits begrip dat verwijst naar een breed en
diepgaand proces van persoonlijke, culturele en morele ontwikkeling. Het gaat verder dan
alleen het vergaren van kennis of het volgen van een opleiding. Bildung draait om de vorming
van het hele individu en zijn of haar vermogen om zich te verhouden tot de wereld, anderen,
en zichzelf. Maar een school kan niet alles, dus er zijn nog steeds discussies en er komen nog
steeds nieuwe ontwikkelingen in voort.
Onder pedagogische opdracht of de pedagogische kwaliteit van de basisschool verstaan we
dat we kinderen begeleiden bij menswording dat wil zeggen bij het leren meeloper en
dwarsligger te worden en bij het leren betrokken, sociale volwassen te worden. Ouders zijn in
dit proces de eerste opvoeders en de school voed het kind op op vlakken dat ouders dat niet
kunnen. (dit gaat niet alleen over vakken, maar ook over hoe je met elkaar omgaat op school).
De pedagogische opdracht vormt als het ware de kern van het onderwijs, die in allerlei
vormen tot uiting komt. Zo vindt elke school een ander dingen belangrijk en leggen ze op
andere dingen de nadruk. Dit komt ook doordat Nederland een vrij land is en ze mogen kiezen
2
, Toets onderwijspedagogiek A1
welke levensovertuigingen ze aanbieden op school en over welke politiek kwesties ze het
hebben. Zo verschilt het ook per school hoe ze handelen in bepaalde situaties. Opvattingen,
keuzes en waarden geven richting aan het handelen en daarmee ook de opvoeding en het
onderwijs. Dus als leraar heb je verschillende doelen, waarden en normen die je inspireren en
motiveren om het beroep te doen. Maar het gaat natuurlijk om veel meer: je bent als leraar
ook een voorbeeld, ideaal, cultuuroverdrager, vertrouwenspersoon, medespeler of
scheidsrechter.
1.3 Mensen op weg
Wie kiest om in het onderwijs te werken, kiest voor omgaan met mensen. Daarom is het een
hele belangrijke vraag wie de mens eigenlijk is. Opvoeding en onderwijs begeleiden kinderen
op weg naar hun menswording. (wording geeft aan in ontwikkeling zijn) Dit geldt niet alleen
voor kinderen maar ook volwassen, ieder mens is onderweg naar een toekomst. Wij als
mensen kijken vooruit naar wat de toekomst ons te bieden heeft, maar we kijken niet alleen
naar de toekomst, maar ook naar het verleden onze verbondenheid met de collectieve
historie en onze individuele historie geven richting aan onze toekomst. Mensen leven niet
alleen dus collectieve historie (ontwikkelingen die zich in het verleden hebben voorgedaan)
hebben invloed op individuele ontwikkeling.
Er zijn verschillende wezenskenmerken van het mens-zijn:
- Creator zijn
- Keuzevrijheid hebben
- Verantwoordelijkheid kunnen dragen
- Betekenissen geven
- Zin zoeken en zin geven
Creator → De mens heeft het vermogen om zelf nieuwe dingen te bedenken en te maken, wat
belangrijk is voor de ontwikkeling en verandering van hemzelf en de wereld. Daarom is hij
creator van de wereld om zich heen
Keuzevrijheid hebben → We zijn allemaal onderweg naar een bepaald doel, dat zijn we ons
niet altijd bewust en misschien is het ook wel niet bij ieder mens in deze woorden te vatten.
Doordat we kunnen oordelen kunnen we zelf beslissen welk doel waardevoller is en dus
nastrevenswaardiger. De mens kan invloed uitoefenen op de richting die hij in zijn leven wil
gaan. Hij kan keuzes maken, zijn doelen bepalen en daarvoor gaan.
Verantwoordelijkheid kunnen dragen → De mogelijkheid om te scheppen geeft de mens ook
verantwoordelijkheid voor zijn doen en laten. Het begrip verantwoordelijkheid is ook van
toepassing op de manier waarop een mens met zijn omgeving, de natuur en medemensen
omgaat. Dit zijn steeds keuzes die je maakt gebaseerd op de grond van de waarden en
normen die je hanteert.
Betekenis geven → Mensen geven betekenis aan de wereld en hebben dat ook altijd gedaan.
Dit doen ze door kennis over te dragen en mensen kunnen ook betekenis aan de werkelijkheid
en zo nieuwe kennis doen ontstaan.
3
, Toets onderwijspedagogiek A1
Zin zoeken en zin geven → Veel mensen zoeken naar een doel in hun leven en vragen zich af
waarom ze er zijn. We vragen ons het zin van het leven af en willen dingen doen die we als
zinvol ervaren. Je zou kunnen zeggen dat we zinzoekers en zingevers zijn.
De genoemde vijf kenmerken van mens-zijn kennen ook hun beperkingen. Je kan als mens
niet alles zelf bepalen, niet voor alles verantwoordelijk zijn, niet alles kunnen scheppen, heeft
zin of betekenis voor hem. Het is belangrijk dat mensen kunnen omgaan met deze dingen die
niet zelf gekozen of bedacht zijn. Zo is er niet één specifiek goed antwoord op de vraag wie is
de mens. Je kunt de mens vanuit verschillende perspectieven bekijken: elk perspectief is tijd-
en plaatsgebonden. Zo zijn er ook wetenschappelijke onderzoeken gedaan naar de mens,
maar ook hierin verschillen de meningen.
Opvoeding en onderwijs hebben als opdracht jonge mensen te helpen zelf richting te zoeken
en te vinden. Beide hebben de taak een omgeving te creëren waarin ze zich optimaal kunnen
ontwikkelen, vrijheid in eigen keuzes kunnen maken en creatief kunnen zijn, een omgeving
waarin betekenissen gegeven worden en tijd en ruimte is voor zingevingsvragen, zodat
kinderen leren meeloper en dwarsligger te worden. (zelf iemand te zijn)
De vijf kenmerken van mens-zijn zijn als het ware de bril waardoor je naar de leerlingen, je
collega’s, je werk en de samenleving kijkt. Jij als leraar beslist zelf wat jij belangrijker vindt en
waar je meer de nadruk op legt. Een leraar is namelijk een professional die in zijn werk zijn
eigen opvattingen en persoonlijkheid niet kan uitschakelen. Jij als leraar zorgt er voor dat je
jonge mensen begeleid in het zelf richting zoeken en vinden (en dus niet je eigen mening
opdringen). Daarom is het belangrijk dat je er samen met je team voor zorgt dat je een
leeromgeving en een pedagogisch klimaat realiseert, waarin leerlingen een eigen standpunt
kunnen bedenken.
1.4 Mens- en maatschappijbeelden
Mensbeeld is een bepaalde kijk op mensen, die in de loop der jaren is opgebouwd. Wij
worden ons bewust dat we blijkbaar een voorkeur hebben voor bepaalde mensen, terwijl we
anderen op basis van bijvoorbeeld gedrag, kleding en politieke voorkeur liever links laten
liggen. Je zou kunnen zeggen dat je mensbeeld te maken heeft met de unieke wijze waarop je
naar je medemens kijkt en met je medemens omgaat. Het heeft te maken met je identiteit.
(hoe jij jezelf plaats in de wereld en waar jij jezelf als het ware bij vindt horen op basis van je
eigen persoonlijkheid). Hoe je naar mensen kijkt, wordt uiteindelijk bepaald door de waarden
en normen die je bewust of onbewust belangrijk vindt. Een mensbeeld heeft ook te maken
met ons gedrag en doelen die we nastreven. (stel jij verzet je tegen iets (een doel) dan kan het
zijn dat jij een bepaald mensbeeld hebt over de mensen die zich er niet tegen verzetten)
Vier mensbeelden:
- Naturalistisch mensbeeld → een manier om naar de mens te kijken vanuit een
natuurwetenschappelijk perspectief. Het benadrukt dat de mens volledig deel
uitmaakt van de natuur en wordt bepaald door natuurlijke wetten, zoals biologische,
chemische en fysische processen. Dit mensbeeld legt de nadruk op wat meetbaar en
observeerbaar is. De mens wil zelfstandig worden (autonoom). Zo is het ook zichtbaar
hoe de autonome mens een ‘eigen manier van doen’ heeft die past bij zijn omgeving.
De mens is zich bewust van zijn plaats en rol in de wereld. Hij heeft weet van zijn
4
