GESCHIEDENIS VAN
KOLONISATIE EN
DEKOLONISATIE
Marnix Beyen
Margot Luyckfasseel
Laure Put
Uantwerpen, faculteit letteren en wijsbegeerte, departement geschiedenis
Academiejaar 2024-2025
,INHOUD
Hoofdstuk 1: Congo Vrijstaat ................................................................................................................5
1. Het ontstaan van Congo-Vrijstaat ..................................................................................................5
1.1 Belgische koloniale dromen vóór Leopold II ..............................................................................5
1.2 Leopolds koloniale doctrine .....................................................................................................6
1.3 Stichting Congo-Vrijstaat .........................................................................................................6
2. De uitbouw van Congo-Vrijstaat vanuit België .................................................................................8
2.1 De vorst als centrum van de macht ...........................................................................................8
2.2 Administratie in Brussel ...........................................................................................................8
2.3 Het koloniale milieu in Brussel en andere Belgische steden .......................................................9
3. De uitbouw van de Congo-Vrijstaat in Congo ..................................................................................9
3.1 Militaire verovering ..................................................................................................................9
3.2 Administratie in Congo ............................................................................................................9
3.3 Religieuze missies in Congo ................................................................................................... 10
3.4 Economische exploitatie ........................................................................................................ 11
3.5 Geweld ................................................................................................................................. 12
4. Kritiek op het geweld en einde van de Congo-Vrijstaat ................................................................... 12
Hoofdstuk 2: Het Belgische koloniale rijk, 1908-1962 ........................................................................... 14
1. De uitbouw van Belgisch-Congo .................................................................................................. 14
1.1 La reprise of de annexatie (15 november 1908) ........................................................................ 14
1.2 Koloniale instellingen in België ............................................................................................... 14
1.3 Bestuur in Congo ................................................................................................................... 15
2. WOI en de uitbreiding van het Belgische koloniale imperium ......................................................... 16
2.1 Situatieschets na WOI ........................................................................................................... 16
2.2 Ruanda-Urundi ...................................................................................................................... 17
3. Economische politiek .................................................................................................................. 18
3.1 Congo ................................................................................................................................... 18
3.2 Ruanda-Urundi ...................................................................................................................... 19
4. Missionering en onderwijs ........................................................................................................... 19
4.1 Congo ................................................................................................................................... 19
4.2 Ruanda ................................................................................................................................. 20
4.3 Urundi .................................................................................................................................. 20
5. Wetenschap en kennisproductie ................................................................................................. 21
6. Sociale relaties: segregatie en ontmoetingen ................................................................................ 22
7. De Tweede Wereldoorlog ............................................................................................................ 22
8. Toenemende internationale druk na WOII ..................................................................................... 24
2
, 9. De ‘modelkolonie’ als mantra ...................................................................................................... 24
10. De import van de Belgische politiek in Congo .............................................................................. 26
11. Toenemende spanningen onder een vernis van harmonie ............................................................ 26
12. WereldExpo ‘58 als zwanenzang van de Belgische “modelkolonie” .............................................. 26
13. De “Rwandese Revolutie”, 1958-1962 ........................................................................................ 27
14. De relatief vredevolle overgang naar de onafhankelijkheid in Burundi ........................................... 28
15. Nawoord: politieke geschiedenis van de onafhankelijke staten Rwanda en Burundi ...................... 29
Conclusie ...................................................................................................................................... 30
Hoofdstuk 3: Vroegkoloniale lokale machtsverhoudingen .................................................................... 30
1. “Prekoloniaal Congo”? ................................................................................................................ 30
1.1 Voorgeschiedenis .................................................................................................................. 31
1.2 Rijken in Congo ..................................................................................................................... 31
Kongo Koninkrijk ...................................................................................................................... 31
Luba ....................................................................................................................................... 32
Lunda ..................................................................................................................................... 32
Genealogie in Afrika ................................................................................................................. 33
1.3 Conclusie ............................................................................................................................. 33
2. Oost Afrikaanse handelskaravanen en Congo Vrijstaat.................................................................. 33
Conclusie ...................................................................................................................................... 36
Hoofdstuk 4: Profetische bewegingen ................................................................................................. 36
Inleiding ......................................................................................................................................... 36
1. Anioto ........................................................................................................................................ 37
2. Kimbanguisme............................................................................................................................ 38
3. Kitawala ..................................................................................................................................... 40
Conclusie ...................................................................................................................................... 41
Hoofdstuk 4: Breuklijnen en onafhankelijkheid .................................................................................... 41
1. Etniciteit in Congo: case study Ubangi-regio ................................................................................. 41
1.1 Theoritisch ............................................................................................................................ 41
1.2 Case study: Ubangi regio (NW Congo) ..................................................................................... 43
2. De strijd voor onafhankelijkheid ................................................................................................... 45
2.1 Aanloop ................................................................................................................................ 45
2.2 Na de Congolese onafhankelijkheid ........................................................................................ 46
Hoofdstuk 6: De postkoloniale situatie en Mobutu’s authenticité .......................................................... 48
1. Theoretisch ................................................................................................................................ 48
2. Postkoloniale situatie in Congo .................................................................................................... 50
2.1 Na de onafhankelijkheid ........................................................................................................ 50
2.2 Mobutu ................................................................................................................................. 51
3
, Conclusie ...................................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 7: Het koloniale verleden in de Belgische collectieve geheugens .......................................... 55
1. Inleiding ..................................................................................................................................... 55
2. Het koloniale geheugen ten tijde van Belgisch-Congo ................................................................... 56
2.1. Herinneringen aan Congo-Vrijstaat ten tijde van Belgisch-Congo ............................................ 56
2.2 Specifieke herinneringscultuur met betrekking tot de force publique tijdens Eerste en Tweede
Wereldoorlog .............................................................................................................................. 57
2.3. Beginnende koloniale historiografie als deel van de koloniale propaganda ............................... 57
2.4. Aarzelende aanzetten tot een kritische historiografie. ............................................................. 58
2.5. Kritische koloniale herinnering beperkt tot communistische milieus ....................................... 58
3. Koloniale herinnering na de onafhankelijkheid .............................................................................. 59
3.1 Tijdens de eerste twee decennia na de onafhankelijkheid ........................................................ 59
3.2 1980-2000: de doorbraak van de kritische benadering in de publieke opinie .............................. 59
3.3 2000-2025: definitieve paradigmaverschuiving ........................................................................ 60
Gastcollege: Traditionele autoriteiten in DR Congo – een (post)koloniale constructie? ........................... 61
1. Terminologie .............................................................................................................................. 61
2. Context ...................................................................................................................................... 62
3. Traditionele autoriteiten in koloniaal bestuur ................................................................................ 63
4. Erkenning en omgang met traditionele autoriteiten ....................................................................... 64
5. Post-koloniale studies: traditionele autoriteiten ........................................................................... 65
6. Case Study Kakwa ...................................................................................................................... 66
Conclusie ...................................................................................................................................... 67
4
KOLONISATIE EN
DEKOLONISATIE
Marnix Beyen
Margot Luyckfasseel
Laure Put
Uantwerpen, faculteit letteren en wijsbegeerte, departement geschiedenis
Academiejaar 2024-2025
,INHOUD
Hoofdstuk 1: Congo Vrijstaat ................................................................................................................5
1. Het ontstaan van Congo-Vrijstaat ..................................................................................................5
1.1 Belgische koloniale dromen vóór Leopold II ..............................................................................5
1.2 Leopolds koloniale doctrine .....................................................................................................6
1.3 Stichting Congo-Vrijstaat .........................................................................................................6
2. De uitbouw van Congo-Vrijstaat vanuit België .................................................................................8
2.1 De vorst als centrum van de macht ...........................................................................................8
2.2 Administratie in Brussel ...........................................................................................................8
2.3 Het koloniale milieu in Brussel en andere Belgische steden .......................................................9
3. De uitbouw van de Congo-Vrijstaat in Congo ..................................................................................9
3.1 Militaire verovering ..................................................................................................................9
3.2 Administratie in Congo ............................................................................................................9
3.3 Religieuze missies in Congo ................................................................................................... 10
3.4 Economische exploitatie ........................................................................................................ 11
3.5 Geweld ................................................................................................................................. 12
4. Kritiek op het geweld en einde van de Congo-Vrijstaat ................................................................... 12
Hoofdstuk 2: Het Belgische koloniale rijk, 1908-1962 ........................................................................... 14
1. De uitbouw van Belgisch-Congo .................................................................................................. 14
1.1 La reprise of de annexatie (15 november 1908) ........................................................................ 14
1.2 Koloniale instellingen in België ............................................................................................... 14
1.3 Bestuur in Congo ................................................................................................................... 15
2. WOI en de uitbreiding van het Belgische koloniale imperium ......................................................... 16
2.1 Situatieschets na WOI ........................................................................................................... 16
2.2 Ruanda-Urundi ...................................................................................................................... 17
3. Economische politiek .................................................................................................................. 18
3.1 Congo ................................................................................................................................... 18
3.2 Ruanda-Urundi ...................................................................................................................... 19
4. Missionering en onderwijs ........................................................................................................... 19
4.1 Congo ................................................................................................................................... 19
4.2 Ruanda ................................................................................................................................. 20
4.3 Urundi .................................................................................................................................. 20
5. Wetenschap en kennisproductie ................................................................................................. 21
6. Sociale relaties: segregatie en ontmoetingen ................................................................................ 22
7. De Tweede Wereldoorlog ............................................................................................................ 22
8. Toenemende internationale druk na WOII ..................................................................................... 24
2
, 9. De ‘modelkolonie’ als mantra ...................................................................................................... 24
10. De import van de Belgische politiek in Congo .............................................................................. 26
11. Toenemende spanningen onder een vernis van harmonie ............................................................ 26
12. WereldExpo ‘58 als zwanenzang van de Belgische “modelkolonie” .............................................. 26
13. De “Rwandese Revolutie”, 1958-1962 ........................................................................................ 27
14. De relatief vredevolle overgang naar de onafhankelijkheid in Burundi ........................................... 28
15. Nawoord: politieke geschiedenis van de onafhankelijke staten Rwanda en Burundi ...................... 29
Conclusie ...................................................................................................................................... 30
Hoofdstuk 3: Vroegkoloniale lokale machtsverhoudingen .................................................................... 30
1. “Prekoloniaal Congo”? ................................................................................................................ 30
1.1 Voorgeschiedenis .................................................................................................................. 31
1.2 Rijken in Congo ..................................................................................................................... 31
Kongo Koninkrijk ...................................................................................................................... 31
Luba ....................................................................................................................................... 32
Lunda ..................................................................................................................................... 32
Genealogie in Afrika ................................................................................................................. 33
1.3 Conclusie ............................................................................................................................. 33
2. Oost Afrikaanse handelskaravanen en Congo Vrijstaat.................................................................. 33
Conclusie ...................................................................................................................................... 36
Hoofdstuk 4: Profetische bewegingen ................................................................................................. 36
Inleiding ......................................................................................................................................... 36
1. Anioto ........................................................................................................................................ 37
2. Kimbanguisme............................................................................................................................ 38
3. Kitawala ..................................................................................................................................... 40
Conclusie ...................................................................................................................................... 41
Hoofdstuk 4: Breuklijnen en onafhankelijkheid .................................................................................... 41
1. Etniciteit in Congo: case study Ubangi-regio ................................................................................. 41
1.1 Theoritisch ............................................................................................................................ 41
1.2 Case study: Ubangi regio (NW Congo) ..................................................................................... 43
2. De strijd voor onafhankelijkheid ................................................................................................... 45
2.1 Aanloop ................................................................................................................................ 45
2.2 Na de Congolese onafhankelijkheid ........................................................................................ 46
Hoofdstuk 6: De postkoloniale situatie en Mobutu’s authenticité .......................................................... 48
1. Theoretisch ................................................................................................................................ 48
2. Postkoloniale situatie in Congo .................................................................................................... 50
2.1 Na de onafhankelijkheid ........................................................................................................ 50
2.2 Mobutu ................................................................................................................................. 51
3
, Conclusie ...................................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 7: Het koloniale verleden in de Belgische collectieve geheugens .......................................... 55
1. Inleiding ..................................................................................................................................... 55
2. Het koloniale geheugen ten tijde van Belgisch-Congo ................................................................... 56
2.1. Herinneringen aan Congo-Vrijstaat ten tijde van Belgisch-Congo ............................................ 56
2.2 Specifieke herinneringscultuur met betrekking tot de force publique tijdens Eerste en Tweede
Wereldoorlog .............................................................................................................................. 57
2.3. Beginnende koloniale historiografie als deel van de koloniale propaganda ............................... 57
2.4. Aarzelende aanzetten tot een kritische historiografie. ............................................................. 58
2.5. Kritische koloniale herinnering beperkt tot communistische milieus ....................................... 58
3. Koloniale herinnering na de onafhankelijkheid .............................................................................. 59
3.1 Tijdens de eerste twee decennia na de onafhankelijkheid ........................................................ 59
3.2 1980-2000: de doorbraak van de kritische benadering in de publieke opinie .............................. 59
3.3 2000-2025: definitieve paradigmaverschuiving ........................................................................ 60
Gastcollege: Traditionele autoriteiten in DR Congo – een (post)koloniale constructie? ........................... 61
1. Terminologie .............................................................................................................................. 61
2. Context ...................................................................................................................................... 62
3. Traditionele autoriteiten in koloniaal bestuur ................................................................................ 63
4. Erkenning en omgang met traditionele autoriteiten ....................................................................... 64
5. Post-koloniale studies: traditionele autoriteiten ........................................................................... 65
6. Case Study Kakwa ...................................................................................................................... 66
Conclusie ...................................................................................................................................... 67
4