Psychologie hoofdstuk 1: Om te beginnen
1) What’s in a name?
Er is verschil tussen wetenschappelijke psychologie en psychologie die we
kennen uit dagelijkse leven (test zelf je IQ,…). Dit boek gaat over
wetenschappelijke psychologie.
Domein van wetenschappelijke psychologie heel breed 48 disciplines
volgens APA moeten termen ‘gedrag en mentale processen’ in brede
betekenis opvatten.
- Gebruikte methoden, eerder dan het ontwerp, binden die
specialsmen in vergelijking met andere disciplines
Definitie psychologie = psyche + logos = zielkunde/geestkunde is de
wetenschappelijke studie van mentale processen en van het gedrag,
vertrekt vanuit empirische en repliceerbare gegevens die verzameld
worden om toetsbare hypothesen en theorieën bij te treden of te
falsifiëren.
Psychologie wordt vaak overschat (je kunt zien wat ik denk) en onderschat
(dat weet toch iedereen).
2) Belang van kritisch denken
Fundamentele attributiefout = neiging van (westerse) mensen om gedrag
van andere sneller aan interne factoren toe te schrijven (vb:
persoonlijkheidskenmerken), en minder aan externe factoren (vb:
omgeving)
- Vb: hij beweegt niet genoeg, dan zal hij wel lui zijn.
Wetenschappelijke psychologie vereist kritisch denken
Om wetenschappelijke psychologie te onderscheiden van andere
kennis zoals parapsychologie, zelfhulpliteratuur,…
Onderzoek: mensen moesten gokken achter welk gordijn erotische scenes
te zien waren.
Men koos in 53% van gevallen voor gordijn met erotische scenes
achter, wat significant meer is dan 50% (toeval)
Men ging er vanuit dat mensen de toekomst kunnen voorspellen
Heranalyse toonde aan dat dit misleidende analyse is. mensen
kunnen dus niet in toekomst voorspellen!
Onderzoeken naar andere bovennatuurlijke fenomenen zijn altijd
negatief geweest.
, 3) Freud en psychologie
Freud methode = afleiden van wetmatigheden uit klinische gevalstudies
Freudprobleem = associatie van psychologie en psychoanalyse
Weinig wetenschapper binnen psychologie richten hun onderzoek op
de psychoanalyse, de leer van Freud.
4) Een beknopt historisch overzicht
1879: start psychologie als wetenschappelijke discipline. Eerste
laboratorium voor experimentele psychologie werd geopend in Leipzig.
Psychologie heeft haar wortels in filosofie en fysiologie/neurologie.
Historisch 2 strekkingen binnen filosofische traditie:
- Rationalisme = lichaam en geest gescheiden identiteiten
(dualistische houding). Ratio als enige criterium voor kennis. Geest
kan niet objectief worden bestudeerd = descartiaanse visie
- Empirisme en associatisme (Angelsaksische)= kennis via
onbevooroordeelde zintuigelijke kennis.
Heeft aanleiding gegeven tot de wetenschappelijke psychologie,
gebaseerd op systematisch en empirisch onderzoek.
Fysiologie en neurologie hebben geleid tot ontmaskering van
descartiaanse visie
Onderwerp van psychologie veranderde doorheen geschiedenis:
- Eerst: bewustzijn als onderwerp van psychologie
- Na 20e eeuw: bestuderen van onbewuste
- Na WO II: psychologie als gedragswetenschap behaviorisme =
achterhalen van verbanden tussen stimulus en reactie + studie van
mentale processen als onwetenschappelijk
o Menselijk gedrag verschilt niet fundamenteel van dierlijk
gedrag
- 1960 sinds opkomst computer: cognitieve psychologie = manier
waarop we informatie verwerken
5) Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
Pseudowetenschap = fenomenen verklaren zonder beroep te doen op
wetenschappelijke methode psychologie betwijfelt beweringen uit de
pseudowetenschap (vb: handlezen)
3 kenmerken van het soort wetenschappelijke kennis:
, - Systematisch empirisme = systematisch waarnemen van
werkelijkheid.
o Voordeel = vertrouwt niet op gezagsargumenten.
Wetenschappers met aanzien werden vroeger beter geloofd.
- Verifieerbare kennis = kennis moet repliceerbaar zijn. Iedereen moet
je studie kunnen nadoen volgens zelfde procedure en dezelfde
resultaten vinden.
o Eis van repliceerbaarheid: peer review collega’s beoordelen
je resultaten, voordat het mag gepubliceerd worden.
- Toetsbare theorieën en uitspraken = enkel oplosbare problemen
worden onderzocht. Uitspraken moeten falsifieerbaar zijn (geen post-
hoc verklaringen zoals Freud)
o Wat wel of niet onderzoekbaar is, kan doorheen tijd
veranderen.
Nieuwe statistische technieken
Nieuw visualisatietechnieken
Door principes hierboven vindt wetenschappelijke revolutie plaats.
Theorie = geeft relatie tussen set van concepten die gebruikt worden om
data gegevens te verklaren en predicties te maken over resultaten van
empirische studie
Hypothese = specifieke predictie afgeleid van theorie, toegepast in
context van concreet onderzoek
Wetenschappelijke wet = wanneer een relatie tussen verschillende
variabelen frequent geconfirmeerd is
6) Onderzoeksmethoden
Onderzoeksmethoden indelen obv positief wetenschappelijk en
geesteswetenschappelijk:
- Positief wetenschappelijk = onderzoeksmethoden uit fysica staan
model en waarbij variabelen gemeten worden
- Geesteswetenschappelijk = interpreterende methode
Of indelen obv descriptieve en experimentele methoden
I. Naturalisme observatie
Buiten laboratorium, in natuurlijke situatie gedrag observeren.
Nadeel: mensen kunnen hun gedrag wijzigen wanneer ze zich bewust zijn
dat ze geobserveerd worden
, II. Gevalsstudies
1 persoon of 1 voorbeeld van een fenomeen wordt zeer gedetailleerd
onderzocht
Nadeel: moeilijk te veralgemenen.
III. Interviews
Respondenten directe manier bevragen. Wenselijk training te geven aan
interviewers om neutrale bevraging mogelijk te maken
Nadeel: je krijgt correlationeel verband, geen info over causale richting.
IV. Surveys (vragenlijsten)
Verzamelen van steekproef van opinies over 1 of meerdere onderwerpen
op basis waarvan onderzoeker een besluit trekt over hele populatie.
Representativiteit van steekproef belangrijk en waarheidsgetrouwe
antwoorden!
- Vragen over seksuele activiteit vaak delicaat
V. Tests
Veel gebruikt in wetenschappelijke psychologie voor meten van allerlei
variabelen (intelligentie, attitude, persoonlijkheidsaspecten,..)
Wetenschappelijke test moet verantwoorden aan aantal vereisten:
- Standaardisatie = test steeds op zelfde manier afnemen
- Betrouwbaarheid = nauwkeurig en resultaten veranderen niet in
functie van tijd
- Validiteitseis = test meet daadwerkelijk wat de test beoogt te meten
Betrouwbare test is niet altijd valide. Valide test is wel altijd betrouwbaar.
VI. Correlationeel onderzoek
Noteert karakteristieken van elk bestudeerd object en gaat na of er
verband is tussen die karakteristieken.
Correlatiecoëfficiënt = mate waarin er rechtlijnig verband bestaat tussen 2
variabelen (-1 tot +1)
- +1 = perfect lineair verband: waarde van ene variabele perfect
voorspelbaar obv van waarde van andere variabele
- -1 = perfect omgekeerd verband: ook hier kan ene variabele perfect
voorspeld worden obv andere. Voorspelde waarde is hoger naarmate
waarde van predictorvariabele lager is, en omgekeerd.
1) What’s in a name?
Er is verschil tussen wetenschappelijke psychologie en psychologie die we
kennen uit dagelijkse leven (test zelf je IQ,…). Dit boek gaat over
wetenschappelijke psychologie.
Domein van wetenschappelijke psychologie heel breed 48 disciplines
volgens APA moeten termen ‘gedrag en mentale processen’ in brede
betekenis opvatten.
- Gebruikte methoden, eerder dan het ontwerp, binden die
specialsmen in vergelijking met andere disciplines
Definitie psychologie = psyche + logos = zielkunde/geestkunde is de
wetenschappelijke studie van mentale processen en van het gedrag,
vertrekt vanuit empirische en repliceerbare gegevens die verzameld
worden om toetsbare hypothesen en theorieën bij te treden of te
falsifiëren.
Psychologie wordt vaak overschat (je kunt zien wat ik denk) en onderschat
(dat weet toch iedereen).
2) Belang van kritisch denken
Fundamentele attributiefout = neiging van (westerse) mensen om gedrag
van andere sneller aan interne factoren toe te schrijven (vb:
persoonlijkheidskenmerken), en minder aan externe factoren (vb:
omgeving)
- Vb: hij beweegt niet genoeg, dan zal hij wel lui zijn.
Wetenschappelijke psychologie vereist kritisch denken
Om wetenschappelijke psychologie te onderscheiden van andere
kennis zoals parapsychologie, zelfhulpliteratuur,…
Onderzoek: mensen moesten gokken achter welk gordijn erotische scenes
te zien waren.
Men koos in 53% van gevallen voor gordijn met erotische scenes
achter, wat significant meer is dan 50% (toeval)
Men ging er vanuit dat mensen de toekomst kunnen voorspellen
Heranalyse toonde aan dat dit misleidende analyse is. mensen
kunnen dus niet in toekomst voorspellen!
Onderzoeken naar andere bovennatuurlijke fenomenen zijn altijd
negatief geweest.
, 3) Freud en psychologie
Freud methode = afleiden van wetmatigheden uit klinische gevalstudies
Freudprobleem = associatie van psychologie en psychoanalyse
Weinig wetenschapper binnen psychologie richten hun onderzoek op
de psychoanalyse, de leer van Freud.
4) Een beknopt historisch overzicht
1879: start psychologie als wetenschappelijke discipline. Eerste
laboratorium voor experimentele psychologie werd geopend in Leipzig.
Psychologie heeft haar wortels in filosofie en fysiologie/neurologie.
Historisch 2 strekkingen binnen filosofische traditie:
- Rationalisme = lichaam en geest gescheiden identiteiten
(dualistische houding). Ratio als enige criterium voor kennis. Geest
kan niet objectief worden bestudeerd = descartiaanse visie
- Empirisme en associatisme (Angelsaksische)= kennis via
onbevooroordeelde zintuigelijke kennis.
Heeft aanleiding gegeven tot de wetenschappelijke psychologie,
gebaseerd op systematisch en empirisch onderzoek.
Fysiologie en neurologie hebben geleid tot ontmaskering van
descartiaanse visie
Onderwerp van psychologie veranderde doorheen geschiedenis:
- Eerst: bewustzijn als onderwerp van psychologie
- Na 20e eeuw: bestuderen van onbewuste
- Na WO II: psychologie als gedragswetenschap behaviorisme =
achterhalen van verbanden tussen stimulus en reactie + studie van
mentale processen als onwetenschappelijk
o Menselijk gedrag verschilt niet fundamenteel van dierlijk
gedrag
- 1960 sinds opkomst computer: cognitieve psychologie = manier
waarop we informatie verwerken
5) Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
Pseudowetenschap = fenomenen verklaren zonder beroep te doen op
wetenschappelijke methode psychologie betwijfelt beweringen uit de
pseudowetenschap (vb: handlezen)
3 kenmerken van het soort wetenschappelijke kennis:
, - Systematisch empirisme = systematisch waarnemen van
werkelijkheid.
o Voordeel = vertrouwt niet op gezagsargumenten.
Wetenschappers met aanzien werden vroeger beter geloofd.
- Verifieerbare kennis = kennis moet repliceerbaar zijn. Iedereen moet
je studie kunnen nadoen volgens zelfde procedure en dezelfde
resultaten vinden.
o Eis van repliceerbaarheid: peer review collega’s beoordelen
je resultaten, voordat het mag gepubliceerd worden.
- Toetsbare theorieën en uitspraken = enkel oplosbare problemen
worden onderzocht. Uitspraken moeten falsifieerbaar zijn (geen post-
hoc verklaringen zoals Freud)
o Wat wel of niet onderzoekbaar is, kan doorheen tijd
veranderen.
Nieuwe statistische technieken
Nieuw visualisatietechnieken
Door principes hierboven vindt wetenschappelijke revolutie plaats.
Theorie = geeft relatie tussen set van concepten die gebruikt worden om
data gegevens te verklaren en predicties te maken over resultaten van
empirische studie
Hypothese = specifieke predictie afgeleid van theorie, toegepast in
context van concreet onderzoek
Wetenschappelijke wet = wanneer een relatie tussen verschillende
variabelen frequent geconfirmeerd is
6) Onderzoeksmethoden
Onderzoeksmethoden indelen obv positief wetenschappelijk en
geesteswetenschappelijk:
- Positief wetenschappelijk = onderzoeksmethoden uit fysica staan
model en waarbij variabelen gemeten worden
- Geesteswetenschappelijk = interpreterende methode
Of indelen obv descriptieve en experimentele methoden
I. Naturalisme observatie
Buiten laboratorium, in natuurlijke situatie gedrag observeren.
Nadeel: mensen kunnen hun gedrag wijzigen wanneer ze zich bewust zijn
dat ze geobserveerd worden
, II. Gevalsstudies
1 persoon of 1 voorbeeld van een fenomeen wordt zeer gedetailleerd
onderzocht
Nadeel: moeilijk te veralgemenen.
III. Interviews
Respondenten directe manier bevragen. Wenselijk training te geven aan
interviewers om neutrale bevraging mogelijk te maken
Nadeel: je krijgt correlationeel verband, geen info over causale richting.
IV. Surveys (vragenlijsten)
Verzamelen van steekproef van opinies over 1 of meerdere onderwerpen
op basis waarvan onderzoeker een besluit trekt over hele populatie.
Representativiteit van steekproef belangrijk en waarheidsgetrouwe
antwoorden!
- Vragen over seksuele activiteit vaak delicaat
V. Tests
Veel gebruikt in wetenschappelijke psychologie voor meten van allerlei
variabelen (intelligentie, attitude, persoonlijkheidsaspecten,..)
Wetenschappelijke test moet verantwoorden aan aantal vereisten:
- Standaardisatie = test steeds op zelfde manier afnemen
- Betrouwbaarheid = nauwkeurig en resultaten veranderen niet in
functie van tijd
- Validiteitseis = test meet daadwerkelijk wat de test beoogt te meten
Betrouwbare test is niet altijd valide. Valide test is wel altijd betrouwbaar.
VI. Correlationeel onderzoek
Noteert karakteristieken van elk bestudeerd object en gaat na of er
verband is tussen die karakteristieken.
Correlatiecoëfficiënt = mate waarin er rechtlijnig verband bestaat tussen 2
variabelen (-1 tot +1)
- +1 = perfect lineair verband: waarde van ene variabele perfect
voorspelbaar obv van waarde van andere variabele
- -1 = perfect omgekeerd verband: ook hier kan ene variabele perfect
voorspeld worden obv andere. Voorspelde waarde is hoger naarmate
waarde van predictorvariabele lager is, en omgekeerd.
