Uitgebreide samenvatting Sociaal Werk in een Complexe Samenleving

Inhoudstabel
Intro....................................................................................................................... 3
1. Het middenveld en burgerschap........................................................................4
1.1 De democratische driehoek – staat-markt-burger........................................4
1.2 Burgerschap................................................................................................. 4
1.2.1 Sociaal werk en burgerschap:.................................................................5
1.3 Het middenveld............................................................................................ 5
1.3.1 3 opdrachten van het middenveld..........................................................6
1.3.2 Private en publieke sfeer:.......................................................................6
1.3.3 De positie van sociaal werk tussen de private en de publieke sfeer.......6
2.De markt als olievlek.......................................................................................... 8
2.1 De markt....................................................................................................... 8
2.1.1 Gevaren van de markt............................................................................8
2.1.1 Het is een keuze..................................................................................... 8
2.2 Neoliberalisme.............................................................................................. 8
2.2.1 Wat is neoliberalisme?............................................................................9
2.2.2 De keerzijde van de neoliberale droom..................................................9
2.3 Meritocratie.................................................................................................. 9
2.3.1 Wat is meritocratie?................................................................................9
2.3.2 Model van Vrancken............................................................................. 10
2.3.3. Effecten van meritocratie....................................................................10
3. De staat........................................................................................................... 10
3.1 Kenmerken van de verzorgingsstaat..........................................................10
3.2 Instrumenten van de verzorgingsstaat.......................................................11
3.3 Van een welvaarstaat naar een actieve welvaarstaat................................12
3.4 Kritieken op de verzorgingsstaat................................................................13
3.4.1 Mattheuseffect...................................................................................... 13
3.4.2 Theorie van maatschappelijke kwetsbaarheid......................................13
3.4.3 Onderbescherming...............................................................................13
3.4.4 Structurele aanpak...............................................................................13
3.4.5 Van gunst naar recht en terug..............................................................13
3.5 Beleid.......................................................................................................... 13
3.5.1 Het Vlaamse regeerakkoord:................................................................13
3.5.2 Het federale regeerakkoord..................................................................14
4. Macht, privileges en onderdrukking.................................................................14
4.1 Sociale ordeningsprincipes.........................................................................14

1

, 4.1.1 Assen van differentiatie........................................................................14
4.1.2. Het rad van privileges en onderdrukking.............................................15
4.2 ongelijkheid is gevolg van onderdrukking..................................................15
4.2.1 Ideologische onderdrukking..................................................................15
4.2.2 Interpersoonlijke onderdrukking...........................................................16
4.2.3 Institutionele onderdrukking.................................................................16
4.2.4 Geïnternaliseerde onderdrukking.........................................................16
4.2.5 Het systemisch karakter.......................................................................17
5. Vermaatschappelijking..................................................................................... 17
5.1 Waarom vermaatschappelijking?................................................................17
5.1.2 Een veranderende maatschappij..........................................................17
5.1.3 Meer en andere zorgvragen..................................................................17
5.1.3 Een veranderende visie of mensbeeld..................................................17
5.2 Waarom vermaatschappelijking?................................................................18
5.2.1 Betekenis vermaatschappelijking.........................................................18
5.2.2 Principes van vermaatschappelijking....................................................19
5.3 Good Practices............................................................................................ 19
5.4 Effecten op sociaal werk............................................................................. 20
5.4.1 Microniveau (doelgroep niveau):..........................................................20
5.4.2 Mesoniveau (organisatieniveau):..........................................................20
5.4.3 Macroniveau (organisatie overheid):....................................................20
5.5 Samenvatting............................................................................................. 21
6. Vermarkting..................................................................................................... 21
6.1 Wat is vermarkting in sociaal werk?...........................................................21
6.1.1 Definitie................................................................................................ 21
6.1.2 Geschiedenis van vermarkting.............................................................21
6.1.3 Kenmerken van vermarkting................................................................22
6.2 Positionering markt-overheid-middenveld..................................................22
6.3 Effecten van vermarkting op sociaal werk..................................................23
6.3.2 Risico’s................................................................................................. 23
6.3.3 Kansen.................................................................................................. 23
6.3.4 Balans................................................................................................... 23
7. De stressmaatschappij..................................................................................... 24
7.1 Welvaart – welzijn....................................................................................... 24
7.1.1 Welvaart............................................................................................... 24
7.1.2 Welzijn.................................................................................................. 24
8. Onderbescherming.......................................................................................... 25

2

, 8.1 Wat is onderbescherming?..........................................................................25
8.2 Oorzaken van onderbescherming...............................................................25
8.3 Aanpak van onderbescherming..................................................................26
8.3.1 Proactief handelen................................................................................ 26
8.3.2 Automatische toekenning van rechten.................................................26
8.3.3 Discretionaire ruimte............................................................................26
8.3.4 Initiatieven uit het werkveld en beleid:................................................27
9. Strategieën voor sociaal werkers.....................................................................27
9.1 Proactief werken......................................................................................... 27
9.2 Beleidsgericht en politiserend werken........................................................27
9.2.1 Krachtenveld........................................................................................ 27
9.2.2 Beleidsgericht werken..........................................................................28
9.2.3 Politiserend werken.............................................................................. 28
9.2.4 Samenvatting....................................................................................... 29




Sociaal Werk In Een Complexe
Samenleving
Samenvatting

Intro
3.
Macro: De complexe samenleving (1-4) Strategie
ën als
sociaal
werker


2. Meso:
effecten 3
op sociaal
werk

1. Macro: de
complexe
samenleving

,Meso: Effecten van tendensen in de samenleving op
sociaal werk en onze doelgroepen (5-8)

Handvaten voor sociaal werkers (9)


1. Het middenveld en burgerschap

1.1 De democratische driehoek – staat-markt-burger

Elk deel heeft zijn kerntaken:
 Staat: orderenen van de samenleving via wet en regelgeving
 Markt: handel en bedrijvigheid om in behoeften te kunnen
voorzien (coronatijd, energiecrisis)
 Burger: zin- en betekenisgeving waaraan we onze identiteit
ontlenen (maken deel uit van gemeenschappen)


Gemeenschappen  netwerk van mensen die in zelforganisatie en
samenwerking iets delen met elkaar (kenmerken, normen en waarden, cultuur,
religie, een plaats of buurt, …)
Tendensen: keuze wordt gemaakt op basis van maatschappelijke evoluties 
vergrijzing, migratiestroom, …

1.2 Burgerschap
Samenspel van:
1. Toegang: voorwaarden en plichten (belastingen betalen,
verblijfsdocumenten, wetten respecteren, …)
2. Rechten: burgerrechten, sociale rechten (recht op
werkloosheidsuitkering, recht op tegemoetkoming, …)
3. Participatie: deelname en bijdrage aan de samenleving
(vrijwilligerswerk,…)
4. Identificatie: verbondenheid/ identificatie met staat, gemeenschap
(delen van normen en waarden, solidariteit, chauvinisme)
Burgerschap als:
1. Status: wettelijk contract tussen staan en burger (ID, verkiezingen, …)
2. Sociale rol: rol die je als burger opneemt in de gemeenschap
Burgerschap en democratie:
1. Indirecte democratie: burgers kiezen vertegenwoordigers en laten de
beslissingen aan hen over (representatieve parlementaire democratie)
2. Directe democratie: burgers beslissen zelf over beleidsvoorstellen
(referendum, burgerpanels, …)


4

,Actief burgerschap:
1. Zelf verantwoordelijkheid nemen voor de eigen werk- en
leefomstandigheden (kunnen) nemen
2. Medeverantwoordelijkheid voor de veiligheid en leefbaarheid van
de samenleving
3. Recht op toegang tot sociale voorzieningen
Ongelijkheid in burgerparticipatie:
Moeilijkere vormen van participatie = meer ongelijkheid
Burgerschap is:
Het recht om als burger macht uit de oefenen in hoe de samenleving
georganiseerd is
 Dus ook recht op toegang, rechten, wisselwerking met verbondenheid en
participatiemogelijkheden

1.2.1Sociaal werk en burgerschap:
 Mensen tot hun recht (als burger) laten komen
 Recht op macht voor (politiek en sociaal) burgerschap
 Ondersteuning van die strijd om tot burgerschap te kunnen komen
o Finaliteit van het SW
o Belang van structurele dimensies van SW

Burgerschap = verbonden met welzijn
Strijd die MW moet voeren:
 Ongelijkheid in burgerschap
 Mensen zonder papieren, woonmarkt
 Primaat van politiek: kwestie die uit publieke sfeer worden gehouden
 Marktdenken
Globale definitie van het sociaal werk als kompas:
 Sociale ontwikkeling en verandering
 Sociale cohesie
 Empowerment
 Mensenrechten
 Collectieve sociale verantwoordelijkheid
 Respect voor diversiteit

1.3 Het middenveld
= organisaties van burgers die zich rond een maatschappelijke missie
organiseren
Kenmerken:
 Privaat initiatief van burgers en niet bestuurd door overheden
 Doel = participeren aan de samenleving (non-profit)
 Formeel karakter



5

, Het middenveld zorgt voor het deelnemen en participeren  actief
burgerschap

1.3.13 opdrachten van het middenveld
1. De sociale opdracht: samenbrengen van mensen, sociale cohesie
verhogen en isolement tegengaan (voorbeeld organisaties)
2. De dienstverlenende opdracht: concrete dienstverlening (speelpleinen,
mutualiteit, vakbond, CAW, …)
3. De politieke opdracht: belangenbehartiging, politieke vorming (ieders
stem telt, extra voorbeeld organisatie)

1.3.2Private en publieke sfeer:
Private sfeer:
 Waar individuen hun voorkeuren kunnen ontwikkelen en keuzen
m.b.t. hun leven mogen maken
 Erkenning van vrijheid en autonomie van individuen
 Zelfontplooiing
 Tot zolang je de vrijheid of fysieke integriteit van anderen niet inperkt
(schadebeginsel)
Publieke sfeer:
 Als ruimtelijk begrip: gemeenschappelijk bezit (publieke parken,
openbare plaatsen)
 Als politiek begrip: de ruimte waarin men recht heeft om te luisteren,
spreken en gehoord te worden  het publieke debat
 Het algemeen belang
Grenzen tussen beiden zijn veranderlijk en evolueren mee met
maatschappelijke tendensen (roken, bubbel tijdens corona)



1.3.3De positie van sociaal werk tussen de private en de
publieke sfeer
Het publiek houden van de publieke ruimte:
 Openhouden van de mogelijkheden tot vrije toegang
 Ontmoeting
 Het binnenbrengen van maatschappelijke kwesties in het publieke
debat




Situering:




6