Economie................................................................................................................................................4
00 Inleiding.........................................................................................................................................4
0.1 Doel van de economische wetenschap P2................................................................................4
0.1.1 Behoefte............................................................................................................................4
0.1.2 Schaarse middelen.............................................................................................................4
0.1.3 Nuttigheid en keuzeprobleem...........................................................................................4
0.2 Welvaart en welzijn P4.............................................................................................................5
0.3 Soorten goederen P5................................................................................................................5
0.4 Consumptie en productie P7....................................................................................................5
0.6 De ceteris paribus-clausule P8..................................................................................................5
0.7 Micro-, meso- en macro-economie P9......................................................................................5
1 Consumenten..................................................................................................................................6
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie (=evenwicht van de consument) P14............6
1.1.1 De preferenties..................................................................................................................6
1.1.2 Budget en prijzen...............................................................................................................7
Het opstellen van de budgetlijn..............................................................................................7
Gevolgen van inkomensverandering...................................................................................7
Gevolgen van prijsveranderingen.......................................................................................7
1.2 De prijsvraagcurve....................................................................................................................7
1.2.1 De afleiding van de individuele vraagcurve........................................................................7
1.2.2 Een beweging langs de individuele vraagcurve..................................................................8
1.2.3 Verschuivingen van de individuele vraagcurve..................................................................8
Veranderingen in het inkomen...............................................................................................8
Veranderingen in de preferentieschaal..................................................................................8
Veranderingen in de prijs van andere goederen.....................................................................8
1.2.4 De collectieve of marktvraagcurve....................................................................................8
1.3 Elasticiteit van de vraag............................................................................................................9
1.3.1 De PRIJSELASTITCITEIT van de vraag..................................................................................9
1.3.2 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag...................................................................10
1.3.3 Inkomenselasticiteit.........................................................................................................10
1.4 Het consumentenbedrag in België..........................................................................................11
1.4.1 Het bestedingspatroon van de Belgische particulieren....................................................11
1.4.2 Het spaargedrag van de Belgische particulieren..............................................................11
1.5 Meting van de prijzen, de consumptieprijsindex....................................................................12
1.5.1 Voorwaarden waaraan de consumptieprijsindex als inflatiemeter moet voldoen..........12
, 1.5.2 Consumptieprijsindex......................................................................................................13
2 Producenten..................................................................................................................................14
2.1 De bepaling van de optimale productiegrootte......................................................................14
2.2 De wet van de toe-en afnemende meeropbrengst.................................................................14
2.3 Het kostenverloop..................................................................................................................15
2.4 Het opbrengstenverloop bij volkomen concurrentie..............................................................16
2.5 De optimale productiegrootte bij volkomen concurrentie (= evenwicht van de producent)..16
2.6 De afleiding van de aanbodcurve bij volkomen concurrentie.................................................17
2.6.1 De individuele aanbodcurve............................................................................................17
2.6.2 Een beweging langs de individuele aanbodcurve............................................................17
2.6.3 Verschuiving van de individuele aanbodcurve.................................................................17
2.6.4 De collectieve of marktaanbodcurve...............................................................................17
2.7 De breakevenanalyse..............................................................................................................17
2.8 de prijselasticiteit van het aanbod..........................................................................................18
3 Prijsvorming...................................................................................................................................19
3.1 Markt en marktvormen..........................................................................................................19
3.2 De volkomen concurrentie.....................................................................................................19
3.2.1 Kenmerken.......................................................................................................................19
3.2.2 Het marktevenwicht bij volkomen concurrentie..............................................................20
3.2.3 Dynamische vraag- en aanbodrelaties (=spinnenwebtheorema).....................................20
3.2.4 Ingrijpen van de overheid in de prijsvorming...................................................................20
3.3 Onvolkomen concurrentie......................................................................................................21
3.3.1 Het monopolie.................................................................................................................21
3.3.2 Het oligopolie...................................................................................................................22
3.3.3 De monopolistische concurrentie....................................................................................22
3.4 Prijsbeleid in België.................................................................................................................23
3.4.1 Overheidsingrijpen bij prijsvorming.................................................................................23
4 Macro-economische eenheden.....................................................................................................24
4.1 De economische kringloop......................................................................................................24
4.2 De berekening van economische activiteit.............................................................................24
4.3 Het reele en het nominale bpp...............................................................................................24
4.4 BBP als maatstaf voor onze welvaart......................................................................................24
5 Conjunctuur, groei en ontwikkeling...............................................................................................25
5.1 Conjunctuur............................................................................................................................25
5.2 Economische groei..................................................................................................................25
5.2.1 Begrip...............................................................................................................................25
, 5.2.2 Determinanten van de groeibeweging.............................................................................25
6 Nationaal inkomen en werkgelegenheid.......................................................................................26
6.1 De hoogte van het nationaal inkomen....................................................................................26
6.1.1 De macro-economische consumptie- en spaarvergelijking..............................................26
6.1.2 De investeringsvergelijking..............................................................................................26
6.1.3 Evenwichtsinkomen.........................................................................................................26
6.1.4 De investeringsmultiplicator............................................................................................27
6.1.5 De accelerator..................................................................................................................27
6.1.6 De hoogte van het nationaal inkomen en de tewerkstelling...........................................27
6.2 De arbeidsmarkt.....................................................................................................................28
6.2.1 Aanbod van arbeidskrachten...........................................................................................28
6.2.3 Werkloosheid over de periode 2014-2020......................................................................30
6.2.4 De werkloosheid: soorten en oorzaken...........................................................................30
6.2.5 Bestrijding van de werkloosheid......................................................................................30
6.3 Concurrentievermogen, loonvorming en innovatie................................................................31
6.3.1 Concurrentievermogen....................................................................................................31
6.3.2 Loonvorming....................................................................................................................31
7 Geld, monetair beleid en inflatie...................................................................................................32
7.1 Het geld..................................................................................................................................32
7.1.2 Betalingsverkeer vandaag................................................................................................32
7.1.3 Geldsubstitie- geldschapping...........................................................................................33
7.1.4 Vraag naar aanbod van geld............................................................................................34
7.1.5 Monetaire evenwicht.......................................................................................................34
7.2 De monetaire politiek van het eurosysteem...........................................................................34
7.2.1 Doelstelling en taken.......................................................................................................34
7.2.2 Monetair beeldinstrumenten..........................................................................................35
7.3 Het inflatieverschil..................................................................................................................35
7.3.1 Het begrip........................................................................................................................35
7.3.2 Oorzaken van inflatie.......................................................................................................36
7.3.3 Gevolgen van inflatie.......................................................................................................36
7.3.4 Bestrijding van inflatie.....................................................................................................37
7.3.5 De inflatie 2014-2020.......................................................................................................37
7.3.6 Deflatie............................................................................................................................37
10 Milieu en duurzame ontwikkeling...............................................................................................38
10.1 Milieu....................................................................................................................................38
10.2 Duurzame ontwikkeling: groei en milieu..............................................................................38
, 10.2.1 Wat is duurzame ontwikkeling?.....................................................................................38
10.2.2 Naar een meer duurzame maatschappij?......................................................................38
Economie
Dit document is zeeer kort samengevat, per pagina samenvatten en toevoegen. Pas afprinten indien
notities aangevuld zijn met samenvatting boek
00 Inleiding
0.1 Doel van de economische wetenschap P2
BEHOEFTE vs MIDDELEN
0.1.1 Behoefte
= aanvoelen v/e tekort + streven naar bevrediging ervan
- Primaire behoefte (levensnoodzakelijke behoeften): voeding, kleding en huisvesting)
- Immateriële: onderwijs, ontspanning, geneeskundige verzorging
- Collectieve (gemeenschappelijk): gelijkaardig voor groot aantal personen (onderwijs, wegen,
bejaardenzorg, recreatiezones)
- Individuele: voor jouw geldig, subjectief, bevredigd dankzij inspanning personen/gezin
(voeding, kleding, huisvesting, ontspanning)
0.1.2 Schaarse middelen
= economische goederen: in beperkte mate beschikbaar (schaar is niet hetzelfde als zeldzaam)
Schaarse goederen: vraag groter dan aanbod
0.1.3 Nuttigheid en keuzeprobleem
Nut = behoeftebevrediging: goederen/diensten zijn nuttig wanneer ze een behoefte bevredigen
Economisch principe: mens tracht met zijn beschikbare middelen zo te kiezen, dat hij volgens zijn
schatting een maximale behoeftebevrediging bereikt (voorkeurschema)
Economie: de studie van het menselijk streven naar bevrediging van behoeften met behulp van
schaarse middelen
,0.2 Welvaart en welzijn P4
Welvaart: economisch aspect (BNP etc): mate waarin mensen met de beschikbare schaarse middelen
in hun behoeften kunnen voorzien
Welzijn: gevoel van welbevinden en bevrediging van verlangens (vriendschap, liefde, gezondheid)
0.3 Soorten goederen P5
Vrije goederen: niet schaars, overvloedig aanwezig in natuur (bv. zonlicht, drinken uit riviertje = niet
betalen)
Economische goederen: schaarse middelen, zowel tastbaar (bv. een fiets) als op diensten (bv. bezoek
aan Kinepolis)
- Zuiver individueel: meeste goederen (bv. fiets, pintje,..), rivaliteit onder consumenten en de
producent kan consumenten uitsluiten van gebruik (bv. jij koopt fiets, iemand anders kan
niet nog eens die fiets kopen)
- Zuiver collectief: niet rivaliserend en niet uitsluitbaar, niet door bedrijven maar overheid
a.d.h.v belasting (bv. brandweer en politie: bescherming ene persoon hindert niet
bescherming van de ander, brandweer & politie is er voor iedereen) of (bv. E40)
- Quasicollectief: bv. onderwijs (aantal leerlingen per klas beperkt, privéschool: enkel wie
betaald). Snelwegen in Frankrijk: quasicollectief (tol betalen), in België: collectief (gratis)
- Consumptie goederen
o = Bevredigen onmiddellijk de behoeften van gezinshuishoudingen
o Bv. brood (eenmaal gebruik, niet duurzaam) = verbruiksgoederen
o Bv. Smartphone (verschillende malen gebruik, duurzaam) = gebruiksgoederen
- Investeringsgoederen
o = dienen om andere goederen te produceren
o Bv. gebouwen, machines, vervoermaterieel (duurzaam) = kapitaalgoederen
o Bv. grondstoffen, hulpmaterialen (niet-duurzaam) = vlottende investeringsgoederen
0.4 Consumptie en productie P7
Consumptie: besteding van inkomen voor de aanwending van economische goederen
Productie: verwerven van inkomen (toevoegen van waarde aan economische goederen)
Productiefactoren:
o Natuur: natuurlijke rijkdommen
o Arbeid: arbeidsprestaties
o Kapitaal: productiemiddelen
0.6 De ceteris paribus-clausule P8
Een economisch verschijnsel afhankelijk stellen van één variabele onder overigens gelijke
omstandigheden
0.7 Micro-, meso- en macro-economie P9
Micro-economie: studie van één huishouding of bedrijgshouding
,Meso-economie: studie van bepaalde huishoudingen (bv. sector, regio, bedrijfstak)
Macro-economie: studie van alle gezinnen, alle investeringen, alle bedrijven en overheid (heel land)
Helikoptergeld: geld geven aan de bevolking zodat mensen weer meer gaan uitgeven & pijn
verzachten (bv. Amerika in corona)
1 Consumenten
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie (=evenwicht van de
consument) P14
De optimale keuze van de consument wordt bepaald door volgende elementen:
1) Preferenties (of voorkeuren) = niet-economische factoren
2) Nuttigheid
3) Prijs van het goed = economische factoren
4) Inkomen (budget) = economische factoren
1.1.1 De preferenties
Individuele voorkeuren zijn subjectief en afhankelijk van zowel sociologische als psychologische
factoren
Sociologische factoren:
- gezinssituatie
- de sociale klasse (status, positie,..)
- de religie (bv. Geen varkensvlees)
- de woonplaats
- de nationaliteit
Psychologische factoren:
- De persoonlijkheid (karakter consument, introvert/extravert,
risicozoekend/risicovermijdend,..)
- De levensstijl (bandwagoneffect vs snobeffect)
- De attitude
Bandwageneffect: mensen doen elkaar na
Snobeffect: Anderen willen zich weer heel exclusief gedragen
,Nuttigheid: een goed is nuttig als het aan een behoefte voldoet (hoe groter de behoefte, hoe groter
het nut)
Nuttigheid is subjectief en kan bovendien niet gemeten worden
Eerste wet van Gossen of wet van het dalend grensnut:
= Naarmate men meer beschikt over een aantal eenheden van een bepaald goed, daalt voor de
consument het nut dat de laatste eenheid aan het totale nut toevoegt
Bv. als ik dorst heb en ik drink water, dan zal het eerste glas nuttiger zijn dan het tweede
(Dit geldt niet voor bijvoorbeeld verslaafden of verzamelaars)
1.1.2 Budget en prijzen
Het opstellen van de budgetlijn
Budgetlijn: de rechte die de combinaties van twee goederen weergeeft die de consument met een
bepaald budget kan aanschaffen, rekening houdende met de prijzen van goederen
Budgetvergelijking: P1 x Q1 + P2 x Q2 = inkomen (zie p17)
Gevolgen van inkomensverandering
Besluit: de budgetlijn verschuift evenwijdig (//) naar rechts bij stijging van het nominaal inkomen
(inkomen in geldeenheden) en gelijkblijvende prijzen van de goederen
Koopkracht (reëel inkomen= hoeveelheid goederen en diensten die we met een bepaald
inkomen kunnen kopen) neemt toe
De budgetlijn verschuift // naar links bij een daling van het nominaal inkomen en gelijkblijvende
prijzen van de goederen
Koopkracht neemt af
Nominaal inkomen: Inkomen in geldeenheden
Reëel inkomen: het nominaal inkomen wordt gecorrigeerd voor de prijzen van goederen en diensten
Gevolgen van prijsveranderingen
Besluit: de helling van de budgetlijn wijzigt bij een prijsdaling of stijging van het ene goed t.o.v. het
andere
Reel inkomen wijzigt /nominaal inkomen wijzigt niet
1.2 De prijsvraagcurve
1.2.1 De afleiding van de individuele vraagcurve
De gevraagde hoeveelheid stijgt/daalt bij een prijsdaling/prijsstijging
Zie figuur 1.4
, 1.2.2 Een beweging langs de individuele vraagcurve
Beweging langs de curve is gevolg van prijswijziging (ceteris paribus)
Beweging van de curve is gevolg van wijziging van andere determinanten (preferenties, inkomen,
prijzen andere goederen)
1.2.3 Verschuivingen van de individuele vraagcurve
Veranderingen in het inkomen
Zie figueer 1.6
Vaststelling:
Inkomen daalt: vraagcurve verschuift naar links (dalende vraag)
Inkomen stijgt: vraagcurve verschuift naar rechts (stijgende vraag)
Veranderingen in de preferentieschaal
Zie figuur
Veranderingen in de prijs van andere goederen
Zie figuur 1.8 en 1.9
Vaststelling: geeft aanleiding tot een nieuwe budgetlijn
Complementaire goederen (goederen bevredigen samen een behoefte): als 1 goed goedkoper wordt
zal de vraagcurve van beide goederen naar rechts schuiven
- Prijsdaling auto? Toename van vraag naar auto’s EN benzine
Substitueerbare goederen (goederen die elkaar kunnen vervangen): als 1 goed goedkoper wordt zal
de vraagcurve van het ander goed naar links schuiven
- Prijsdaling appelen? Toename van vraag naar appelen en afname van vraag naar peren
1.2.4 De collectieve of marktvraagcurve
Collectieve vraagcurve = som individuele vraagcurven (de totale hoeveelheid die alle consumenten
in de markt vragen tegen een reeks van prijzen)
Oorzaken van wijzigende marktvraag:
- Grootte en samenstelling van de bevolking
o Bv. Toenemen millieubewustzijn -> vraag naar elektrische wagens stijgt
- Inkomen
o Bv. In periodes van laagconjuctuur is het inkomen, van de bevolking lager dan in
hoogconjuctuur
- Inkomensverdeling
o Hoog inkomen? Je koopt andere diensten en goederen dan laag inkomen
- Toekomstvooruitzichten
- Preferenties (bandwagon- en snobeffect)
00 Inleiding.........................................................................................................................................4
0.1 Doel van de economische wetenschap P2................................................................................4
0.1.1 Behoefte............................................................................................................................4
0.1.2 Schaarse middelen.............................................................................................................4
0.1.3 Nuttigheid en keuzeprobleem...........................................................................................4
0.2 Welvaart en welzijn P4.............................................................................................................5
0.3 Soorten goederen P5................................................................................................................5
0.4 Consumptie en productie P7....................................................................................................5
0.6 De ceteris paribus-clausule P8..................................................................................................5
0.7 Micro-, meso- en macro-economie P9......................................................................................5
1 Consumenten..................................................................................................................................6
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie (=evenwicht van de consument) P14............6
1.1.1 De preferenties..................................................................................................................6
1.1.2 Budget en prijzen...............................................................................................................7
Het opstellen van de budgetlijn..............................................................................................7
Gevolgen van inkomensverandering...................................................................................7
Gevolgen van prijsveranderingen.......................................................................................7
1.2 De prijsvraagcurve....................................................................................................................7
1.2.1 De afleiding van de individuele vraagcurve........................................................................7
1.2.2 Een beweging langs de individuele vraagcurve..................................................................8
1.2.3 Verschuivingen van de individuele vraagcurve..................................................................8
Veranderingen in het inkomen...............................................................................................8
Veranderingen in de preferentieschaal..................................................................................8
Veranderingen in de prijs van andere goederen.....................................................................8
1.2.4 De collectieve of marktvraagcurve....................................................................................8
1.3 Elasticiteit van de vraag............................................................................................................9
1.3.1 De PRIJSELASTITCITEIT van de vraag..................................................................................9
1.3.2 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag...................................................................10
1.3.3 Inkomenselasticiteit.........................................................................................................10
1.4 Het consumentenbedrag in België..........................................................................................11
1.4.1 Het bestedingspatroon van de Belgische particulieren....................................................11
1.4.2 Het spaargedrag van de Belgische particulieren..............................................................11
1.5 Meting van de prijzen, de consumptieprijsindex....................................................................12
1.5.1 Voorwaarden waaraan de consumptieprijsindex als inflatiemeter moet voldoen..........12
, 1.5.2 Consumptieprijsindex......................................................................................................13
2 Producenten..................................................................................................................................14
2.1 De bepaling van de optimale productiegrootte......................................................................14
2.2 De wet van de toe-en afnemende meeropbrengst.................................................................14
2.3 Het kostenverloop..................................................................................................................15
2.4 Het opbrengstenverloop bij volkomen concurrentie..............................................................16
2.5 De optimale productiegrootte bij volkomen concurrentie (= evenwicht van de producent)..16
2.6 De afleiding van de aanbodcurve bij volkomen concurrentie.................................................17
2.6.1 De individuele aanbodcurve............................................................................................17
2.6.2 Een beweging langs de individuele aanbodcurve............................................................17
2.6.3 Verschuiving van de individuele aanbodcurve.................................................................17
2.6.4 De collectieve of marktaanbodcurve...............................................................................17
2.7 De breakevenanalyse..............................................................................................................17
2.8 de prijselasticiteit van het aanbod..........................................................................................18
3 Prijsvorming...................................................................................................................................19
3.1 Markt en marktvormen..........................................................................................................19
3.2 De volkomen concurrentie.....................................................................................................19
3.2.1 Kenmerken.......................................................................................................................19
3.2.2 Het marktevenwicht bij volkomen concurrentie..............................................................20
3.2.3 Dynamische vraag- en aanbodrelaties (=spinnenwebtheorema).....................................20
3.2.4 Ingrijpen van de overheid in de prijsvorming...................................................................20
3.3 Onvolkomen concurrentie......................................................................................................21
3.3.1 Het monopolie.................................................................................................................21
3.3.2 Het oligopolie...................................................................................................................22
3.3.3 De monopolistische concurrentie....................................................................................22
3.4 Prijsbeleid in België.................................................................................................................23
3.4.1 Overheidsingrijpen bij prijsvorming.................................................................................23
4 Macro-economische eenheden.....................................................................................................24
4.1 De economische kringloop......................................................................................................24
4.2 De berekening van economische activiteit.............................................................................24
4.3 Het reele en het nominale bpp...............................................................................................24
4.4 BBP als maatstaf voor onze welvaart......................................................................................24
5 Conjunctuur, groei en ontwikkeling...............................................................................................25
5.1 Conjunctuur............................................................................................................................25
5.2 Economische groei..................................................................................................................25
5.2.1 Begrip...............................................................................................................................25
, 5.2.2 Determinanten van de groeibeweging.............................................................................25
6 Nationaal inkomen en werkgelegenheid.......................................................................................26
6.1 De hoogte van het nationaal inkomen....................................................................................26
6.1.1 De macro-economische consumptie- en spaarvergelijking..............................................26
6.1.2 De investeringsvergelijking..............................................................................................26
6.1.3 Evenwichtsinkomen.........................................................................................................26
6.1.4 De investeringsmultiplicator............................................................................................27
6.1.5 De accelerator..................................................................................................................27
6.1.6 De hoogte van het nationaal inkomen en de tewerkstelling...........................................27
6.2 De arbeidsmarkt.....................................................................................................................28
6.2.1 Aanbod van arbeidskrachten...........................................................................................28
6.2.3 Werkloosheid over de periode 2014-2020......................................................................30
6.2.4 De werkloosheid: soorten en oorzaken...........................................................................30
6.2.5 Bestrijding van de werkloosheid......................................................................................30
6.3 Concurrentievermogen, loonvorming en innovatie................................................................31
6.3.1 Concurrentievermogen....................................................................................................31
6.3.2 Loonvorming....................................................................................................................31
7 Geld, monetair beleid en inflatie...................................................................................................32
7.1 Het geld..................................................................................................................................32
7.1.2 Betalingsverkeer vandaag................................................................................................32
7.1.3 Geldsubstitie- geldschapping...........................................................................................33
7.1.4 Vraag naar aanbod van geld............................................................................................34
7.1.5 Monetaire evenwicht.......................................................................................................34
7.2 De monetaire politiek van het eurosysteem...........................................................................34
7.2.1 Doelstelling en taken.......................................................................................................34
7.2.2 Monetair beeldinstrumenten..........................................................................................35
7.3 Het inflatieverschil..................................................................................................................35
7.3.1 Het begrip........................................................................................................................35
7.3.2 Oorzaken van inflatie.......................................................................................................36
7.3.3 Gevolgen van inflatie.......................................................................................................36
7.3.4 Bestrijding van inflatie.....................................................................................................37
7.3.5 De inflatie 2014-2020.......................................................................................................37
7.3.6 Deflatie............................................................................................................................37
10 Milieu en duurzame ontwikkeling...............................................................................................38
10.1 Milieu....................................................................................................................................38
10.2 Duurzame ontwikkeling: groei en milieu..............................................................................38
, 10.2.1 Wat is duurzame ontwikkeling?.....................................................................................38
10.2.2 Naar een meer duurzame maatschappij?......................................................................38
Economie
Dit document is zeeer kort samengevat, per pagina samenvatten en toevoegen. Pas afprinten indien
notities aangevuld zijn met samenvatting boek
00 Inleiding
0.1 Doel van de economische wetenschap P2
BEHOEFTE vs MIDDELEN
0.1.1 Behoefte
= aanvoelen v/e tekort + streven naar bevrediging ervan
- Primaire behoefte (levensnoodzakelijke behoeften): voeding, kleding en huisvesting)
- Immateriële: onderwijs, ontspanning, geneeskundige verzorging
- Collectieve (gemeenschappelijk): gelijkaardig voor groot aantal personen (onderwijs, wegen,
bejaardenzorg, recreatiezones)
- Individuele: voor jouw geldig, subjectief, bevredigd dankzij inspanning personen/gezin
(voeding, kleding, huisvesting, ontspanning)
0.1.2 Schaarse middelen
= economische goederen: in beperkte mate beschikbaar (schaar is niet hetzelfde als zeldzaam)
Schaarse goederen: vraag groter dan aanbod
0.1.3 Nuttigheid en keuzeprobleem
Nut = behoeftebevrediging: goederen/diensten zijn nuttig wanneer ze een behoefte bevredigen
Economisch principe: mens tracht met zijn beschikbare middelen zo te kiezen, dat hij volgens zijn
schatting een maximale behoeftebevrediging bereikt (voorkeurschema)
Economie: de studie van het menselijk streven naar bevrediging van behoeften met behulp van
schaarse middelen
,0.2 Welvaart en welzijn P4
Welvaart: economisch aspect (BNP etc): mate waarin mensen met de beschikbare schaarse middelen
in hun behoeften kunnen voorzien
Welzijn: gevoel van welbevinden en bevrediging van verlangens (vriendschap, liefde, gezondheid)
0.3 Soorten goederen P5
Vrije goederen: niet schaars, overvloedig aanwezig in natuur (bv. zonlicht, drinken uit riviertje = niet
betalen)
Economische goederen: schaarse middelen, zowel tastbaar (bv. een fiets) als op diensten (bv. bezoek
aan Kinepolis)
- Zuiver individueel: meeste goederen (bv. fiets, pintje,..), rivaliteit onder consumenten en de
producent kan consumenten uitsluiten van gebruik (bv. jij koopt fiets, iemand anders kan
niet nog eens die fiets kopen)
- Zuiver collectief: niet rivaliserend en niet uitsluitbaar, niet door bedrijven maar overheid
a.d.h.v belasting (bv. brandweer en politie: bescherming ene persoon hindert niet
bescherming van de ander, brandweer & politie is er voor iedereen) of (bv. E40)
- Quasicollectief: bv. onderwijs (aantal leerlingen per klas beperkt, privéschool: enkel wie
betaald). Snelwegen in Frankrijk: quasicollectief (tol betalen), in België: collectief (gratis)
- Consumptie goederen
o = Bevredigen onmiddellijk de behoeften van gezinshuishoudingen
o Bv. brood (eenmaal gebruik, niet duurzaam) = verbruiksgoederen
o Bv. Smartphone (verschillende malen gebruik, duurzaam) = gebruiksgoederen
- Investeringsgoederen
o = dienen om andere goederen te produceren
o Bv. gebouwen, machines, vervoermaterieel (duurzaam) = kapitaalgoederen
o Bv. grondstoffen, hulpmaterialen (niet-duurzaam) = vlottende investeringsgoederen
0.4 Consumptie en productie P7
Consumptie: besteding van inkomen voor de aanwending van economische goederen
Productie: verwerven van inkomen (toevoegen van waarde aan economische goederen)
Productiefactoren:
o Natuur: natuurlijke rijkdommen
o Arbeid: arbeidsprestaties
o Kapitaal: productiemiddelen
0.6 De ceteris paribus-clausule P8
Een economisch verschijnsel afhankelijk stellen van één variabele onder overigens gelijke
omstandigheden
0.7 Micro-, meso- en macro-economie P9
Micro-economie: studie van één huishouding of bedrijgshouding
,Meso-economie: studie van bepaalde huishoudingen (bv. sector, regio, bedrijfstak)
Macro-economie: studie van alle gezinnen, alle investeringen, alle bedrijven en overheid (heel land)
Helikoptergeld: geld geven aan de bevolking zodat mensen weer meer gaan uitgeven & pijn
verzachten (bv. Amerika in corona)
1 Consumenten
1.1 De keuze van de optimale goederencombinatie (=evenwicht van de
consument) P14
De optimale keuze van de consument wordt bepaald door volgende elementen:
1) Preferenties (of voorkeuren) = niet-economische factoren
2) Nuttigheid
3) Prijs van het goed = economische factoren
4) Inkomen (budget) = economische factoren
1.1.1 De preferenties
Individuele voorkeuren zijn subjectief en afhankelijk van zowel sociologische als psychologische
factoren
Sociologische factoren:
- gezinssituatie
- de sociale klasse (status, positie,..)
- de religie (bv. Geen varkensvlees)
- de woonplaats
- de nationaliteit
Psychologische factoren:
- De persoonlijkheid (karakter consument, introvert/extravert,
risicozoekend/risicovermijdend,..)
- De levensstijl (bandwagoneffect vs snobeffect)
- De attitude
Bandwageneffect: mensen doen elkaar na
Snobeffect: Anderen willen zich weer heel exclusief gedragen
,Nuttigheid: een goed is nuttig als het aan een behoefte voldoet (hoe groter de behoefte, hoe groter
het nut)
Nuttigheid is subjectief en kan bovendien niet gemeten worden
Eerste wet van Gossen of wet van het dalend grensnut:
= Naarmate men meer beschikt over een aantal eenheden van een bepaald goed, daalt voor de
consument het nut dat de laatste eenheid aan het totale nut toevoegt
Bv. als ik dorst heb en ik drink water, dan zal het eerste glas nuttiger zijn dan het tweede
(Dit geldt niet voor bijvoorbeeld verslaafden of verzamelaars)
1.1.2 Budget en prijzen
Het opstellen van de budgetlijn
Budgetlijn: de rechte die de combinaties van twee goederen weergeeft die de consument met een
bepaald budget kan aanschaffen, rekening houdende met de prijzen van goederen
Budgetvergelijking: P1 x Q1 + P2 x Q2 = inkomen (zie p17)
Gevolgen van inkomensverandering
Besluit: de budgetlijn verschuift evenwijdig (//) naar rechts bij stijging van het nominaal inkomen
(inkomen in geldeenheden) en gelijkblijvende prijzen van de goederen
Koopkracht (reëel inkomen= hoeveelheid goederen en diensten die we met een bepaald
inkomen kunnen kopen) neemt toe
De budgetlijn verschuift // naar links bij een daling van het nominaal inkomen en gelijkblijvende
prijzen van de goederen
Koopkracht neemt af
Nominaal inkomen: Inkomen in geldeenheden
Reëel inkomen: het nominaal inkomen wordt gecorrigeerd voor de prijzen van goederen en diensten
Gevolgen van prijsveranderingen
Besluit: de helling van de budgetlijn wijzigt bij een prijsdaling of stijging van het ene goed t.o.v. het
andere
Reel inkomen wijzigt /nominaal inkomen wijzigt niet
1.2 De prijsvraagcurve
1.2.1 De afleiding van de individuele vraagcurve
De gevraagde hoeveelheid stijgt/daalt bij een prijsdaling/prijsstijging
Zie figuur 1.4
, 1.2.2 Een beweging langs de individuele vraagcurve
Beweging langs de curve is gevolg van prijswijziging (ceteris paribus)
Beweging van de curve is gevolg van wijziging van andere determinanten (preferenties, inkomen,
prijzen andere goederen)
1.2.3 Verschuivingen van de individuele vraagcurve
Veranderingen in het inkomen
Zie figueer 1.6
Vaststelling:
Inkomen daalt: vraagcurve verschuift naar links (dalende vraag)
Inkomen stijgt: vraagcurve verschuift naar rechts (stijgende vraag)
Veranderingen in de preferentieschaal
Zie figuur
Veranderingen in de prijs van andere goederen
Zie figuur 1.8 en 1.9
Vaststelling: geeft aanleiding tot een nieuwe budgetlijn
Complementaire goederen (goederen bevredigen samen een behoefte): als 1 goed goedkoper wordt
zal de vraagcurve van beide goederen naar rechts schuiven
- Prijsdaling auto? Toename van vraag naar auto’s EN benzine
Substitueerbare goederen (goederen die elkaar kunnen vervangen): als 1 goed goedkoper wordt zal
de vraagcurve van het ander goed naar links schuiven
- Prijsdaling appelen? Toename van vraag naar appelen en afname van vraag naar peren
1.2.4 De collectieve of marktvraagcurve
Collectieve vraagcurve = som individuele vraagcurven (de totale hoeveelheid die alle consumenten
in de markt vragen tegen een reeks van prijzen)
Oorzaken van wijzigende marktvraag:
- Grootte en samenstelling van de bevolking
o Bv. Toenemen millieubewustzijn -> vraag naar elektrische wagens stijgt
- Inkomen
o Bv. In periodes van laagconjuctuur is het inkomen, van de bevolking lager dan in
hoogconjuctuur
- Inkomensverdeling
o Hoog inkomen? Je koopt andere diensten en goederen dan laag inkomen
- Toekomstvooruitzichten
- Preferenties (bandwagon- en snobeffect)
