Samenvatting Wetenschapstheoretische grondslagen van de pedagogiek

Wetenschapstheoretische grondslagen van de pegagogiek Academiejaar
2024-2025


- INLEIDING: OVER BETROUWBARE
KENNIS, WIJSBEGEERTE EN
EPISTEMOLOGIE
- Credo UGent: durf denken
o Kritische en onafhankelijke breinen studeren, onderzoeken,
werken aan de UGent
o Things I know to be true


1.1. WAT IS FILOSOFIE?
- Geen wetenschap
o Gaat over vragen waarvoor we (nog) geen oplossingsmethode
hebben
 Voor iedereen: ‘Wat is de zin van het leven?’
 Voor ons: ‘Wat is goede opvoeding? Wat is een
menswaardig bestaan?’
o Wetenschappen: vraag – onderzoeksmethode – betrouwbare
kennis
= enige consensus over de antwoorden
 Bv. student farmacie test de werking van een nieuwe pil
door een dubbel blind placebo gerandomiseerde proef
 Centrale vragen die eigen zijn aan mens-zijn
- Filosofie hebben vaak geen methode
o Bv. is euthanasie voor mensen met dementie toelaatbaar?
Waarom zijn er niet genoeg pleeggezinnen en waarom worden
kinderen daar geplaatst?
o Zo redelijk mogelijk op zoek gaan naar een antwoord
 Antwoord dat niet gebaseerd is op dwang, omdat
anderen het denken, traditie, intuïtie, waarschijnlijkheid,
dogma, autoriteit…
 Vooral inzichtelijke antwoorden
 Argumenten wikken en wegen
 Veel filosofische vragen worden wetenschappelijke
vraagstukken
 Bv. zwaartekracht
o Filosofie begint met verwondering, met twijfel, goesting


1.2. WETENSCHAPSFILOSOFIE
- Fundamentele wetenschappelijke vragen
- Ultieme vragen staan centraal
o Cf. vragen van kinderen
- Voorgaande of oude ideeën blijven relevant
o Wat is kennis? = fundamentele vraag
o Worden vaak gesteld door kinderen

1

,Wetenschapstheoretische grondslagen van de pegagogiek Academiejaar
2024-2025
- Westerse traditie
o Vaak witte mannen uit dezelfde klasse
- Historisch met de nadruk op de zoektocht naar betrouwbare
kennis
o Waarheid is iets anders dan betrouwbare kennis!


1.2.1. DE EPISTEMOLOGISCHE KWESTIE
- Leer van de kennis  Theory of knowledge
o Water kookt  hand in water  zal altijd
verbranden?
- Zoektocht naar de fundamenten en grenzen van
het weten
o Hoe weten we dat we iets weten?
o Hoe weten we zeker dat iets waar is?



DE EPISTEMOLOGISCHE VRAAG; WAT IS ECHT, WAT IS WAAR?
- Funderingsproblematiek
- Ter illustratie
o Freire’s Pedagogy of the Oppressed
 Is de wereld er als er geen mensen zijn om haar te
benoemen?
 Hoe is taal vervlochten met kennis?

“There is no true word that is not at the same time praxis. Thus, to speak
a true word, is to transform the world. To exist, humanly, is to name the
World, to change it. Once named, the world in its turn reappears to the
namers as a problem and requires of them new naming. Men are not built
in silence, but in word, in work, in action-reflection”
(Freire, p. 75-76).


1.3. DE EPISTEMOLOGISCHE VRAAG
- Hoe komen we aan kennis? Wat is waarheid, wat is weten?
- Filosofie wordt gedurende de 16e en 17e eeuw voornamelijk
epistemologie?
o Verlichting
= een zoektocht naar de fundamenten en grenzen van het weten
- Prioriteit van de filosofie worden kennistheoretische vragen
- Naar een ‘open’ wereldbeeld
- Bv. Blaise Pascal 17e eeuw, een Frans wis- en natuurkundige,
theoloog
o Plaats van de mens in het universum?

- Onvrede met mythische of dogmatische aanpak  bv. bijbel in
eigen taal (voor)lezen
o Vragen die niet langer enkel door religie beantwoordt worden

2

,Wetenschapstheoretische grondslagen van de pegagogiek Academiejaar
2024-2025
o Geen goede basis om ‘zekerheden’ te claimen
o Vanzelfsprekendheid in vraag te stellen
- Eis tot betrouwbaarheid  niet meer God, maar
andere vorm van betrouwbaarheid
- Vraag naar kwaliteit van argumentatie
- Bv. onverwachte sneeuw en niet gestrooid
- Streven naar rationaliteit
o Kennis = gradaties van waarschijnlijkheid
 Dingen die we denken te weten heeft altijd een gradatie
van waarschijnlijkheid
o Beste kans om iets te weten  wetenschap

TE VERTROUWEN & WAAR
- Dit opleidingsonderdeel zoekt antwoorden op vragen zoals:
o Wat is kennis? Wat is waarheid? Wat is weten?
o In natuurwetenschappen
 1 paradigma om tot wetenschappelijke kennis te komen
 Kwantitatief onderzoek
 In sociaal onderzoek heb je er 2
 Kwantitatief onderzoek en kwalitatief onderzoek


- Verschillende soorten wetenschap
- Verschillende invullingen in tijd
- Verschillende mensopvattingen
 maatschappelijk debat

Drang en zoektocht naar kennis
- Hoe ‘kennis’ definiëren?
- ‘Iets’ weten
- Kennis verbindt je met feiten
- Gerelateerd aan ‘waarheid’
- Weten vs. geloven
- Waar vs. onwaar  wetenschap is de
- Gebaseerd op…? enige bron van
betrouwbare kennis


Filosoof Methode(n) Extra toelichting
Plato Nadenken Ware kennis komt
voort uit rationeel
denken, los van
zintuiglijke
waarneming.
Aristoteles Observeren Nadruk op
systematische
waarneming van de
werkelijkheid.
Bacon Observeren, Grondlegger van

3

, Wetenschapstheoretische grondslagen van de pegagogiek Academiejaar
2024-2025
experimenteren, empirisme en
voorzichtig inductieve methode.
concluderen
Hume Observeren, Zoekt naar
experimenteren, causaliteit, maar
voorzichtig wetenschap blijft een
concluderen gok (→ hypothese).
Quine Observeren, Wetenschap is een
experimenteren, web van
voorzichtig overtuigingen;
concluderen functioneert als
overlevingsinstrumen
t.



 Interesse in het ontstaan, zekerheid en reikwijdte van de menselijke
kennis
o Om deze omwenteling in het wetenschappelijk denken te
begrijpen, worden drie centrale filosofische stromingen
besproken:

Descartes Rationalisme
Locke Empirisme
Kant Idealisme




2. OVER HET VERBAND TUSSEN MODERNE
WIJSBEGEERTE EN WETENSCHAPPELIJKE
PEDAGOGIEK

2.1. WETENSCHAP ALS QUALITY LABEL
- Verwijzingen naar wetenschappelijk onderzoek legio
o Wetenschappelijke inzichten vertrouwen
 Dat ze m.a.w. ‘waar’ zijn
- maar wat is eigenlijk wetenschap? Wat is kennis? Wat is ‘waar’?
- Een aantal ontwikkelingen in d moderne wijsbegeerte zijn bepalend
geweest voor de manier waarop we vandaag denken over
o Waarheid
o Kennis
o Zekerheid
 Kortrom over wat goed wetenschappelijk onderzoek is en over wat
een goede onderzoeker is

4