LES 1: POLITIEK & ACTUALITEIT
DE KENMERKEN VAN HET ANCIEN REGIME (AR) & ENKELE HISTORISCHE EN ACTUELE VERBANDEN
VOORAF: SITUERING RUIMTELIJK & TIJDSINDELING
Situering ruimtelijk
Het Europese (Westers) denken wordt vaak als superieur gezien (aan dat van het Oosten) omdat het het humanisme
en de Verlichting heeft voortgebracht, wat leidde tot democratie en rechtstaten.
LM ≈ Europa
LM: Europa gezien als pijler vn westerse beschaving (15 e – 17e eeuw) belangrijke rol in wereldgesch:
sociaaleconomisch (kolonisatie) & industrieel & wetensch vooruitgang
Nu: invloed Europa neemt af Uitdagingen Europa (achter andere landen): bovenaan ladder bij cultureel,
technologie achteruitgang, klimaattransitie (bv productie elektrische auto’s in China),…
- militair zwak in vgl met de VS, Rusland en China
- eco minder belangrijk dan opkomende machten zoals China en India
- technologisch afhankelijk van grootmachten zoals de VS en China
- ondanks culturele invloed wordt het overspoeld door toeristen die economisch sterker worden
Tijdsindeling
In H1 spreken we over het Ancien Regime. Het oude regime kan je onderverdelen in (1/2)
1. Late Middeleeuwen (1250 – 1450) (+/- 13e eeuw)(AR)
2. Moderne Tijden (+/- 1450-1648)(AR)
- sterk moderniserend tov LM
- Belangrijke wetensch evoluties – bv uitvinding vn boekdrukkunst = technologische vooruitgang
- 1648: Europese vrede gesloten na godsdienstoorlogen (protestanten vs katholieken) =>
europa wordt verdeeld in katholieke & protestantse landen
3. Overgangsperiode van Ancien Regime naar Hedendaagse Tijd (1648 – 1789).
- 1789 = Franse Revolutie (kantelmoment in de gesch) (cesuur= overgang ene periode nr de andere).
- Denken is anders: verlichtings/liberalen denken komt tevoorschijn bij de overgang
- Basis van liberale westerse democratie, rechtstaat
- Industriële revolutie
OPMERKING: in de wetenschappen interpreteren bepaalde tijden anders (neg/pos)
- Modeverschijnselen (woorden, kleding,…)
o Ook bij tendensen in de wetenschap – bv: afgelope 6j interesse vr bourgondische tijd omdat
bekende auteur boek erover heef geschreven
- (-) LM werden slecht beschreven vooral door verlichtingsdenkers (17/18 e eeuw): ze noemde dat de
“donkere tijden”/”dark ages” (immense gebruik vn geweld tijden LM)
- (+) & andere gaan de LM de “pre-moderne” tijden noemen (bv eerste universeiteiten werde
opgericht/rijkdom steden)
1
,KENMERK 1: DE GROTE AANWEZIGHEID VAN GEWELD: AR (“dark ages”)
Het criminele geweld
Moorden/diefstal,…
Reden geweld in LM:
- Tekort aan beschaving
- Cultuur waar mensen het recht in eigen handen nemen “oog om oog tand om tand” anarchie
(=wetteloosheid: de wetten tellen hier niet => chaos) (mensen vaak zelf voor rechtvaardigheid zorgden)
- De strafwetgeving (strafrechtsysteem) was nog niet voldoende ontwikkeld: het opstellen van dikke
strafwetboeken waarin staat welke straf je krijgt vr welk misdrijf – dan weet ied dat ze zich aan de wet
moet houden
- Geen sprake van rechtspraak zoals we vndg kennen (vr rechter komen of verdedigd worden)
- Er bestonden nog geen staten zoals we ze nu kennen – europa = lettendeken vn regionale gebieden &
steden
o De moderne staat nu: het geweldsmonopolie en beschermt burgers via politie en leger.
=>Moderne staten hebben het monopolie van geweld (alleenrecht op geweld) bv duitse staat
hebben politie/leger en enkel hun kunnen gebruik maken van geweld
Familieclans vochten met geweld, vergelijkbaar met de maffia van vandaag.
Wetten opstellen =>beschermen de zwakken
Actuele verbanden: in versch landen word monopolie opgeëist, staat machteloos word , bv zij die kritiek hebben op
de drugs dan vermoorden
Actuele evolutie: de staat van nu waar de ohmonopolie van geweld heeft - we moete rekenen op toepassing vd
rechtspraak
- Ons gerechtelijk apparaat werken niet tot behoren – dossiers worden in rechtbanken onder water
- Gerechtelijk apparaat is verouderd
- Te weinig rechters
- Te weinig straffen worden uitgesproken wnr het moet
- Straffen niet altijd uitgevoerd door overbevolking gevang
De onmenselijke folteringen
Automatisch gepaard met ondervraging = inquiréré
Niet enkel opdracht vn toenmalige pol leiders maar ook in opdracht vn kerk – bv wnr kritiek geuit
Om te doen bekennen
Inquisitie= foltering + ondervragen in opdracht van katholieke kerk
Het Katholieke-religieuze geweld tegenover de heidenen of de “ongelovigen”
Een aantal grote godsdiensten gaan uit van monotheïsme, het geloven in 1 god. Dat geloof in die god
beschouwden ze als absoluut, hij vertelt/gaat uit van de absolute waarheid. Wanneer men zo redeneert, dan is
wat de andere godsdiensten zeggen absoluut onwaar. Daardoor kan het geloof in een monotheïstische
godsdienst lijden tot zeer radicalistische gedachten. Je gaat anderen beschouwen als ongelovigen. Dat betekent
dat men toen, uit het katholieke aspect, fundamentalistisch dacht en handelde en men dus de anderen die niet
Katholiek waren, beschouwden als ongelovigen of heidenen.
2
,Het religieuze geweld tegenover de Joden
De complexe relatie tussen de Joden en de katholieken: het religieuze antisemitisme
Joden & Christenen baseren zich beiden op het Oude Testament
Oude testament: verhaal vn Joden die vluchten uit Egypte op zoek naar het beloofde land => 1948: Israël => vnf
dan conflicten tss Joden & Palestijnen
Meningsverschillen tss Joden & Christenen treden op vooral vnf de periode van het Nieuwe Testament
(opgetekend door de apostelen vn Jezus waarin zij het levensverhaal & handelingen vn hem uitleggen en waarin
zij Hem beschouwen als de verlosser op aarde)
De Messias = verlosser op aarde
Conflicten redenen tss Joden & Christenen:
- Messias is de verlosser van de Christenen MAAR niet van de Joden. Joden zien Jezus niet als de
verlosser. Dat hebben de Christenen de Joden altijd kwalijk genomen.
- Moord van Jezus: Christenen hebben altijd de Joden beschuldigd van de moord op Jezus (zij hebbe hem
gekruisigd) => Joden beschuldigd van Godsmoordenaars
- Actua: dat verwijt heeft de katholieke kerk in haar leer opgenomen vn LM tot in de jaren 1960
Volgens de Christenen rustte er een vloek over de Joden. Zij vervloekten de Joden. => ontstaat een religieus
antisemitisme (=jodenhaat)
Werd ook ondersteund door de toenmalige Koning (vorsten) => het werd dus pol ondersteund
Discriminerende maatregelen tav de Joden (vn katholieken/vorsten): werden vastgelegd in een katholieke
concilie = bijeenkomst van katholieke leiders (vaak in Rome) (bisschoppen/paus) soms wetenschappers,
specialisten
Concilie houd bezig met invulling en interpretatie van de Katolieke leer => die gaan
invullen/toepassen/hervormen,…
- Bv vndg de vraag stellen gaan we priester ambt openen vr vrouwen op niet
Tijdens concilie in 1215 heeft de katholieke kerk beslist om het nemen van discriminerende maatregelen tav de
Joden.
Discriminerende maatregelen tgnover de Joden & de gevolgen daarvan: de aanzetten tot haat & geweld
1. Joden mochten geen landbouwgrond bewerken: mochten niet aan veeteelt doen/landbouw
- Argumentatie: landbouwgrond werd toen ingezegend door priesters => katholiek heilige grond
2. Joden mochten niet studeren aan de toenmalige universiteiten
- 1e unief die werden opgericht in Europa: allm katholiek
- 1e universiteiten begin 13e eeuw : unief vn Parijs, Londen, Oxfort, Napels, Belgie Leuven,…
3. Joden mochten geen openbare functies uitoefenen
- Overheidsfuncties, ambetaneren, rechters, politici,… verboden voor hun (koningen steunden toen de
kerk in antisemitisme
4. Joden werden verplicht om in bepaalde wijken te gaan wonen
- Getto’s
5. Soms Joden verplicht om bepaalde kentekens te dragen
- Bv jodenster
3
, => creëren discriminatie (benadeeld bevolkingsgroep) & polarisering (=verwijderingen)(2 groepen: “wij tov zij)
=> racisme (maken vn bevolkingsgroep een andere groep: anders dan derest)
=>creeren op termijn door jaren heen tot jaloezie : reden tmm dicriminatie => Joden zochten iets andersom te
doen: specialiseren in commerciële activiteiten/kunstsectoren om inkomsten te verwerven (bankieren,
wisselagent, diamanthandel)
Beroepen met geld: omdat dat zeer makkelijk verplaatsbaar is (makkelijk handelen) : hebben geen eigen land en
zaten verspreid => jalouzie omdat ze geassocieerd werden met rijk
Ook in kunstsectoren bv jazzlabel bluenote opgericht door de joden
- Bv: grootste drukkerij/uitgeverij: ‘bezige bij’ opgericht door de Joden
Verband: Hitler nam discriminerend maatregel voor WO2 uitbrak (2 e helft vn 1930)
=>stereotypering/veralg => haat & geweld
Polarisering => Haat => geweld
Het aanzetten tot haat en geweld door middel van het woord, het beeld en complottheorieën/
samenzweringstheorieën tegenover de Joden.
4
DE KENMERKEN VAN HET ANCIEN REGIME (AR) & ENKELE HISTORISCHE EN ACTUELE VERBANDEN
VOORAF: SITUERING RUIMTELIJK & TIJDSINDELING
Situering ruimtelijk
Het Europese (Westers) denken wordt vaak als superieur gezien (aan dat van het Oosten) omdat het het humanisme
en de Verlichting heeft voortgebracht, wat leidde tot democratie en rechtstaten.
LM ≈ Europa
LM: Europa gezien als pijler vn westerse beschaving (15 e – 17e eeuw) belangrijke rol in wereldgesch:
sociaaleconomisch (kolonisatie) & industrieel & wetensch vooruitgang
Nu: invloed Europa neemt af Uitdagingen Europa (achter andere landen): bovenaan ladder bij cultureel,
technologie achteruitgang, klimaattransitie (bv productie elektrische auto’s in China),…
- militair zwak in vgl met de VS, Rusland en China
- eco minder belangrijk dan opkomende machten zoals China en India
- technologisch afhankelijk van grootmachten zoals de VS en China
- ondanks culturele invloed wordt het overspoeld door toeristen die economisch sterker worden
Tijdsindeling
In H1 spreken we over het Ancien Regime. Het oude regime kan je onderverdelen in (1/2)
1. Late Middeleeuwen (1250 – 1450) (+/- 13e eeuw)(AR)
2. Moderne Tijden (+/- 1450-1648)(AR)
- sterk moderniserend tov LM
- Belangrijke wetensch evoluties – bv uitvinding vn boekdrukkunst = technologische vooruitgang
- 1648: Europese vrede gesloten na godsdienstoorlogen (protestanten vs katholieken) =>
europa wordt verdeeld in katholieke & protestantse landen
3. Overgangsperiode van Ancien Regime naar Hedendaagse Tijd (1648 – 1789).
- 1789 = Franse Revolutie (kantelmoment in de gesch) (cesuur= overgang ene periode nr de andere).
- Denken is anders: verlichtings/liberalen denken komt tevoorschijn bij de overgang
- Basis van liberale westerse democratie, rechtstaat
- Industriële revolutie
OPMERKING: in de wetenschappen interpreteren bepaalde tijden anders (neg/pos)
- Modeverschijnselen (woorden, kleding,…)
o Ook bij tendensen in de wetenschap – bv: afgelope 6j interesse vr bourgondische tijd omdat
bekende auteur boek erover heef geschreven
- (-) LM werden slecht beschreven vooral door verlichtingsdenkers (17/18 e eeuw): ze noemde dat de
“donkere tijden”/”dark ages” (immense gebruik vn geweld tijden LM)
- (+) & andere gaan de LM de “pre-moderne” tijden noemen (bv eerste universeiteiten werde
opgericht/rijkdom steden)
1
,KENMERK 1: DE GROTE AANWEZIGHEID VAN GEWELD: AR (“dark ages”)
Het criminele geweld
Moorden/diefstal,…
Reden geweld in LM:
- Tekort aan beschaving
- Cultuur waar mensen het recht in eigen handen nemen “oog om oog tand om tand” anarchie
(=wetteloosheid: de wetten tellen hier niet => chaos) (mensen vaak zelf voor rechtvaardigheid zorgden)
- De strafwetgeving (strafrechtsysteem) was nog niet voldoende ontwikkeld: het opstellen van dikke
strafwetboeken waarin staat welke straf je krijgt vr welk misdrijf – dan weet ied dat ze zich aan de wet
moet houden
- Geen sprake van rechtspraak zoals we vndg kennen (vr rechter komen of verdedigd worden)
- Er bestonden nog geen staten zoals we ze nu kennen – europa = lettendeken vn regionale gebieden &
steden
o De moderne staat nu: het geweldsmonopolie en beschermt burgers via politie en leger.
=>Moderne staten hebben het monopolie van geweld (alleenrecht op geweld) bv duitse staat
hebben politie/leger en enkel hun kunnen gebruik maken van geweld
Familieclans vochten met geweld, vergelijkbaar met de maffia van vandaag.
Wetten opstellen =>beschermen de zwakken
Actuele verbanden: in versch landen word monopolie opgeëist, staat machteloos word , bv zij die kritiek hebben op
de drugs dan vermoorden
Actuele evolutie: de staat van nu waar de ohmonopolie van geweld heeft - we moete rekenen op toepassing vd
rechtspraak
- Ons gerechtelijk apparaat werken niet tot behoren – dossiers worden in rechtbanken onder water
- Gerechtelijk apparaat is verouderd
- Te weinig rechters
- Te weinig straffen worden uitgesproken wnr het moet
- Straffen niet altijd uitgevoerd door overbevolking gevang
De onmenselijke folteringen
Automatisch gepaard met ondervraging = inquiréré
Niet enkel opdracht vn toenmalige pol leiders maar ook in opdracht vn kerk – bv wnr kritiek geuit
Om te doen bekennen
Inquisitie= foltering + ondervragen in opdracht van katholieke kerk
Het Katholieke-religieuze geweld tegenover de heidenen of de “ongelovigen”
Een aantal grote godsdiensten gaan uit van monotheïsme, het geloven in 1 god. Dat geloof in die god
beschouwden ze als absoluut, hij vertelt/gaat uit van de absolute waarheid. Wanneer men zo redeneert, dan is
wat de andere godsdiensten zeggen absoluut onwaar. Daardoor kan het geloof in een monotheïstische
godsdienst lijden tot zeer radicalistische gedachten. Je gaat anderen beschouwen als ongelovigen. Dat betekent
dat men toen, uit het katholieke aspect, fundamentalistisch dacht en handelde en men dus de anderen die niet
Katholiek waren, beschouwden als ongelovigen of heidenen.
2
,Het religieuze geweld tegenover de Joden
De complexe relatie tussen de Joden en de katholieken: het religieuze antisemitisme
Joden & Christenen baseren zich beiden op het Oude Testament
Oude testament: verhaal vn Joden die vluchten uit Egypte op zoek naar het beloofde land => 1948: Israël => vnf
dan conflicten tss Joden & Palestijnen
Meningsverschillen tss Joden & Christenen treden op vooral vnf de periode van het Nieuwe Testament
(opgetekend door de apostelen vn Jezus waarin zij het levensverhaal & handelingen vn hem uitleggen en waarin
zij Hem beschouwen als de verlosser op aarde)
De Messias = verlosser op aarde
Conflicten redenen tss Joden & Christenen:
- Messias is de verlosser van de Christenen MAAR niet van de Joden. Joden zien Jezus niet als de
verlosser. Dat hebben de Christenen de Joden altijd kwalijk genomen.
- Moord van Jezus: Christenen hebben altijd de Joden beschuldigd van de moord op Jezus (zij hebbe hem
gekruisigd) => Joden beschuldigd van Godsmoordenaars
- Actua: dat verwijt heeft de katholieke kerk in haar leer opgenomen vn LM tot in de jaren 1960
Volgens de Christenen rustte er een vloek over de Joden. Zij vervloekten de Joden. => ontstaat een religieus
antisemitisme (=jodenhaat)
Werd ook ondersteund door de toenmalige Koning (vorsten) => het werd dus pol ondersteund
Discriminerende maatregelen tav de Joden (vn katholieken/vorsten): werden vastgelegd in een katholieke
concilie = bijeenkomst van katholieke leiders (vaak in Rome) (bisschoppen/paus) soms wetenschappers,
specialisten
Concilie houd bezig met invulling en interpretatie van de Katolieke leer => die gaan
invullen/toepassen/hervormen,…
- Bv vndg de vraag stellen gaan we priester ambt openen vr vrouwen op niet
Tijdens concilie in 1215 heeft de katholieke kerk beslist om het nemen van discriminerende maatregelen tav de
Joden.
Discriminerende maatregelen tgnover de Joden & de gevolgen daarvan: de aanzetten tot haat & geweld
1. Joden mochten geen landbouwgrond bewerken: mochten niet aan veeteelt doen/landbouw
- Argumentatie: landbouwgrond werd toen ingezegend door priesters => katholiek heilige grond
2. Joden mochten niet studeren aan de toenmalige universiteiten
- 1e unief die werden opgericht in Europa: allm katholiek
- 1e universiteiten begin 13e eeuw : unief vn Parijs, Londen, Oxfort, Napels, Belgie Leuven,…
3. Joden mochten geen openbare functies uitoefenen
- Overheidsfuncties, ambetaneren, rechters, politici,… verboden voor hun (koningen steunden toen de
kerk in antisemitisme
4. Joden werden verplicht om in bepaalde wijken te gaan wonen
- Getto’s
5. Soms Joden verplicht om bepaalde kentekens te dragen
- Bv jodenster
3
, => creëren discriminatie (benadeeld bevolkingsgroep) & polarisering (=verwijderingen)(2 groepen: “wij tov zij)
=> racisme (maken vn bevolkingsgroep een andere groep: anders dan derest)
=>creeren op termijn door jaren heen tot jaloezie : reden tmm dicriminatie => Joden zochten iets andersom te
doen: specialiseren in commerciële activiteiten/kunstsectoren om inkomsten te verwerven (bankieren,
wisselagent, diamanthandel)
Beroepen met geld: omdat dat zeer makkelijk verplaatsbaar is (makkelijk handelen) : hebben geen eigen land en
zaten verspreid => jalouzie omdat ze geassocieerd werden met rijk
Ook in kunstsectoren bv jazzlabel bluenote opgericht door de joden
- Bv: grootste drukkerij/uitgeverij: ‘bezige bij’ opgericht door de Joden
Verband: Hitler nam discriminerend maatregel voor WO2 uitbrak (2 e helft vn 1930)
=>stereotypering/veralg => haat & geweld
Polarisering => Haat => geweld
Het aanzetten tot haat en geweld door middel van het woord, het beeld en complottheorieën/
samenzweringstheorieën tegenover de Joden.
4
