Week 1 – Introductie
Dit vak draait om concepten, die te maken hebben met regio’s. Wat is een begrip/concept (Webster)?
Iets bedacht in de geest: gedachte, idee
Een abstract of generiek idee gegeneraliseerd vanuit bepaalde gevallen
Begrippen zijn de bouwblokken van ons denken: academisch denken én in het dagelijks leven, elke dag,
zonder dat we het door hebben dat we concepten gebruiken. Concepten zitten tussen het concrete en
abstracte in, gebaseerd op praktische ervaringen en op gedachten, die ons helpen generaliserende gedachten
over de wereld te hebben. Concepten reduceren de feitelijke werkelijkheid tot een idee.
Sterkte: we kunnen de realiteit omzetten in woorden, maakt ons mogelijk om over de realiteit te praten, de
realiteit te begrijpen, de wereld te begrijpen, concepten reduceren de realiteit in noties, in termen, om te
praten wat wij zien als de realiteit
Zwakte: we reduceren realiteit, maar ze bepalen waar we over kunnen denken, wat wij zien onder in onze
reflectie en wat we niet zien in onze reflectie in het denken,
Waarom zijn concepten belangrijk?
Academische reflectie is alleen mogelijk met het gebruik van concepten.
Met concepten begrijpen we de wereld om ons heen en communiceren we
Voor historici: Concepten helpen ons om de enorme geschiedenis te begrijpen, concepten zijn een
hulpmiddel om ons theoretische, wetenschappelijke denken structuur te geven
Ruimte en regio in (wereld)geschiedenis
Centrale vraag van dit vak: Wat is een regio/ruimte en hoe kunnen wij betekenis geven aan dit begrip?
Concept regio is omtreden: historici hebben discussies over de definitie en hoe kunnen historici
regio’s begrijpen, en hoe is het concept regio relevant in het begrijpen van het verleden.
Vb. de spatial turn: afgelopen 20 jaar in invloed toegenomen. De spatial turn probeert twee
tendensen te overwinnen: 1) ruimte is niet alleen de ‘achtergrond/landschap’ voor historische
verandering, maar iets groters, en 2) ruimte is geen absoluut concept, geschiedenis wordt niet
bepaald door ruimte als enige verklarende grond.
Regio is een ‘space’ concept. Om het concept regio te begrijpen, is het belangrijk om te weten wat het begrip
‘spatial turn’ betekent:
Space:
o Ruimte is het gevolg van intermenselijk contact (Lefebvre), niet het fysieke landschap. Hij
heeft dus een sociale notie van het begrip ruimte: sociale ruimte. Iedere gemeenschap heeft
zijn eigen idee van ruimte, en deze ideeën veranderen altijd.
o Space is dus menselijk, en dus ook historisch. Daarom is ruimte belangrijk om te
onderzoeken, niet als achtergrond, maar als zelfstandig subject
o Space is macht, technologie, gewoonten (denken en doen), maar ook nog steeds landschap
Turn: verandering in het denken, een veranderd perspectief
o Meeste geleerden zijn het eens dat er een probleem is in het begrijpen en hiervoor is een
‘turn’ nodig om een bepaald begrip beter te begrijpen; vele ‘turnen’ aanwezig
‘Spatial turn’: wat is de meerwaarde van ‘space’ in het begrijpen van geschiedenis? De fysieke wereld is
belangrijk voor het begrijpen van onze geschiedenis. Geografen hebben historici nodig voor het begrijpen
hoe ruimtes zijn geëvalueerd door de tijd heen; er is geen begrip van de wereld, van ruimtes, van geografie
zonder geschiedenis. Maar dit is andersom ook het geval; historici hebben geografen nodig, want
geschiedenis vindt ergens plaats. DUS: er is een afhankelijkheid tussen geografen (ruimte) en historici (tijd)
1
,John Tomaney
Regio’s zijn volgens hem: historisch toevallige sociale constructies.
Regio’s zijn cartografisch: economisch, cultureel, politiek en ecologisch
Dit zijn vragen waar historici bezig mee zijn op het gebied van regio’s: waar komen regio’s vandaan? Is een
regio een constructie van geleerden of waren mensen in de geschiedenis zich bewust van regio’s? hoe
verhouden premoderne rijken zich tot regio’s en andere vormen van netwerken? Wat is de relatie tussen
regio’s en de natiestaat? Hoe hebben de moderne Europese koloniale rijken regio’s bepaald?
Dus: een regio is niet zomaar iets wat daar is, maar het resultaat van menselijke agency.
Regio = menselijke agency
Fremont: is onzeker of een regio echt bestaat, maar ziet de regio, als het bestaat, als een ‘lived space’: regio’s
ontstaan in samenspel met andere regio’s. Specifieke regio’s staan in verhouding tot andere regio’s.
Conclusie
Regio’s zijn het gevolg van menselijke agency.
Regio’s zijn lived space: regio beschikt niet over realiteit, we moeten kijken naar menselijke agency. Er zijn
geen objecten die we kunnen bestuderen op het gebied van regio, maar wel menselijke agency en de
verhouding tussen verschillende regio’s. Regio’s kunnen we niet in isolatie van elkaar bestuderen, er moet
gekeken worden naar connectiviteit tussen regio’s en de gevolgen die de connecties voor de kenmerken
van de regio’s zijn geweest.
Sommigen zeggen dat regio’s helemaal geen object hebben, alleen menselijke communicatie en cultuur,
maar daarmee negeer je dat regio’s ook over geografische patronen beschikken
De regio als een zee/oceaan
Hoe kan water, in de vorm van een zee of oceaan ons iets vertellen over regio’s en ruimte?
De Middellandse Zee
De Middellandse Zee is zowel een plaats als een concept (Abulafia). Het is enerzijds een plaats, en anderzijds
een concept met een geschiedenis. De Middellandse zee kan op verschillende manieren gedefinieerd
worden:
De Middellandse Zee zijn alle samenlevingen die grenzen aan de middellandse zee
o Maar: Spanje en Frankrijk grenzen aan zowel de Atlantische oceaan als de middellandse zee,
dus van welke regio zijn zij dan onderdeel?
De middellandse zee is een regio die wordt gedefinieerd door klimaat
De middellandse zee is een regio die wordt gedefinieerd door dieet (olijfolie-cultuur)
De middellandse zee wordt gedefinieerd door de zee zelf, plus 20 km landinwaarts (arbitrair)
De middellandse zee is een ontmoetingsplaats van verschillende handelsroutes, zoals de
handelsroute van de middellandse naar de zwarte zee, richting Afrika, over de Atlantische oceaan,
naar Krakau
o Interessant omdat de regio daarmee in connectie staat met andere regio’s
De middellandse zee zelf is een aspect van betekenis geven aan de regio (centraal)
Fernand Braudel heeft een grote bijdrage geleverd aan het begrijpen van deze regio. Hij probeert een nieuw
begrip te ontwikkelen van het begrijpen van geschiedenis Hij komt met een drie opgedeelde manier van het
begrijpen van geschiedenis processen in het algemeen; deze theorie kan ingezet worden voor het begrijpen
van andere regio’s:
1. Structuur: bijna tijdloze geschiedenis van de omgeving
a. Vorm van regio die langzaam veranderd, zoals de bergen, het klimaat, bossen, de zeeën,
het middellands zeegebied
b. Sluit aan op de andere twee manieren voor het begrijpen va de structurele regio’s
2. Conjunctuur: economische systemen, staten, samenlevingen en beschavingen
a. De tweede snelle historische processen; economische aspecten
2
, b. Maar ook politiek, zoals naties, samenlevingen
3. Evenementen: de acties van individuen
a. De snelste: dagelijkse evenementen, afhankelijk van de keuzes van politieke leiders
Hoe staan deze drie aspecten met elkaar in verbinding? De middellandse zee heeft geen eenheid in zichzelf,
maar wordt gecreëerd door de bewegingen van mensen, de relaties die ze impliceren en de routes die ze
volgen. Er is geen uniformiteit in de regio; de regio wordt gedefinieerd door menselijke acties, economische
acties, politieke verandering, de fysieke omgeving die verandert, het klimaat dat verandert.
Horden en Purcell: in alle samenlevingen rondom de zee waren verschillend van elkaar. Deze verschillen
zorgden ervoor dat mensen uit verschillende samenlevingen met elkaar gingen interacteren, omdat interactie
tussen samenlevingen pas plaatsvindt wanneer de een iets van de ander wil. Daarvoor is diversiteit nodig.
Deze diversiteit (en niet homogeniteit) produceert connectiviteit, en connectiviteit produceert daarmee
regio’s.
Abulafia: de middellandse zee is een ontmoetingsplek van verschillende continenten. Zijn definitie hangt
daarmee af van menselijke interactie en de verandering daarin. Hij geeft vijf soorten ‘middellandse zee’
1. De laatste steentijd: 12e eeuw voor Christus
o Invallen van grote beschavingen uit de bronstijd. Mensen gingen contacten aan in de
waterige ruimte, maar daar zat geen systeem in.
2. Fenicische, Griekse en Romeinse expansie en commerciële buitenpost: tot 4 e eeuw
o Uitbreiding en verdieping van contacten en uitwisseling, hybride culturen, maar ook
conflicten over de hegemonie over het gebied
3. Politieke en economische fragmentatie: tot midden 14 e eeuw
o NB: uitzonderlijke vormen van culturele en religieuze vermenging (islam)
4. De zwarte dood, opkomst van verbindingen met de Atlantische oceaan: tot de 19 e eeuw
5. Middellandse zee als doorgang naar Aziatische en Afrikaanse koloniën + massatoerisme
Azië voor Europa
Het analyseren van de Indische oceaan, als een regio, vormen van interactie, voordat de Europeanen
kwamen en hun grote rijken stichtten
Premodern voorbeeld
Regionale patronen die we analyseren om als historici de regio te definiëren
Indische oceaan
Het gaat om complexiteit en heterogeniteit die een regio definiëren, de grenzen van deze regio; maar
we weten niet waar het Indische oceaangebied begint en eindigt
We kunnen geen concrete grens trekken; regio’s ontstaan door menselijke patronen
Regio’s hebben vage grenzen!
Regio’s in sociaal-politieke termen
Scott is een politicoloog en antropoloog, maar heeft een historische aanpak. Hij heeft onderzoek gedaan naar
Zuidoost-Azië, de ontwikkeling van de moderne staat en vormen van anarchisme, de positie van boeren. Zijn
hypothese is: we kunnen Zomia, een regio die ligt in Myanmar, Laos, Thailand, Vietnam etc., bestuderen.
Definiëren doordat er alleen etnische minderheden zijn, die politiek en economisch gemarginaliseerd
worden. Daarnaast moeten ze boven een hoogte van 300 meter wonen.
Ze leven zo hoog omdat vanwege de marginaliseren deze mensen zich hebben willen beschermen
tegen overheidsbemoeienis, eerst vanwege de marginalisatie, later vanwege het vermijden van
overheidscontrole en belastingen. Om aan de overheidscontrole te ontsnappen, hebben ze de
strategie ontwikkeld naar hogere gebieden te trekken. Daarnaast blijven bewegen en rondtrekken,
lastig te vinden te zijn, economisch onafhankelijk zijn.
Koloniale machten probeerden in de 18 e en 19e eeuw deze gebieden onder hun controle te krijgen,
om belasting te kunnen vragen. De Europese machten wilden graag dat het land daarnaast ging
integreren met hun eigen land, gepaard gaand met centralisatie en bureaucratie. Dit proces van
integratie is nog steeds gaande in Zomia, bv. door Myanmar.
3
,DUS: verschil tussen Middellandse zeegebied en Zomia als regio’s:
Middellandszeegebied: connectiviteit en menselijke agency + handel
Zomia: regio wordt gedefinieerd door geografische patronen (land en niet zee), geografie is belangrijk
om Zomia te begrijpen (hoogte), en daaruit voortvloeiend de strijd om zelfbeschikkingsrecht, het
vermijden van overheidscontrole en belastingen
o Grenzen van dit gebied blijven wel vaag.
Regio's als politiek-institutionele constructie
Er zijn interessante politieke institutionele instellingen in de wereld die we ook wel supernationaal noemen,
bedrijven buiten de nationale staat gaan en staan (parapluorganisaties), bv. de EU (een vorm van regionale
integratie), bv. landen die Europees zijn en op financieel gebied samenwerken via de Euro (een vorm van
institutionele integratie). Dit gebeurde ook al in het Romeinse rijk. Een ander voorbeeld is ASEAN. Binnen de
EU zijn zelfs bestuurlijke regio’s erkend, die subsidie krijgen. Regio’s zijn dus relevant.
Dus: politieke instituties kunnen een regio definiëren
Vragen
Voorbeeld tentamenvraag: wat zeggen het Middellandszeegebied en Zomia ons over de grenzen van een
constructieve regio?
Hoe kunnen wij (als geschiedenis) een regio definiëren?
Een regio is geen absoluut begrip; er bestaat geen overeenstemming onder historici een definitie van
het begrip ‘regio’
Historici zien het begrip ‘regio’ als gebied dat is ontstaan door menselijke agency
Wat zijn de voor- en nadelen van deze definities en benaderingen?
Elke historicus heeft een ander idee over het definiëren van het begrip ‘regio’
o Sommigen zien ‘regio’ als gebied ontstaan door menselijke agency (zoals Henri Levire),
o Ook Braudel zegt dat regio ontstaan door menselijk handelen, doen en denken
o Andere historici zeggen dat een ‘regio’ gedefinieerd kan worden in connectie met andere
regio’s, regio’s zijn verbonden aan elkaar, je kunt niet de ene regio begrijpen zonder begrip te
hebben van een andere regio
Nadeel is dat er geen overeenstemming bestaat over het begrip ‘regio’
Wat is een constructivistisch idee van een regio?
4
, Week 2 – Grenzen
Wanneer we het hebben over een regio, dan hebben we het ook automatisch over de grenzen.
Grenzen zijn daarbij niet alleen fysiek, maar ook mentaal. Beide vormen bepalen menselijke
geschiedenis.
De nieuwe relevantie van grenzen
Sinds de jaren ’90 ontstond er een renaissance van grensstudies, vanwege het einde van de koude
oorlog. Mensen raakten geïnteresseerd in veranderende grenzen, vanuit allerlei disciplines. Vanuit
historisch grensonderzoek, dat al voor de jaren ’90 gedaan werd, is er een aantal sleuteltermen:
Grenzen: scheiden de politieke, economische, sociaal-culturele betekenis van de ene
geografische ruimte van de andere geografische ruimte, ze creëren en onderscheiden
verschillende plekken
Begrenzing: ingestelde grens van groepen, gemeenschappen en andere collectieven
(mentaal). Een idee van een wij en een zij wordt gecreëerd door de begrenzing van een
specifieke groep
Territorium: de jurisdictie van landen of staten
Territorialiteit: de wijze waarop mensen geografische plekken creëren, communiceren en
controleren
Grenzen en begrenzingen kunnen met elkaar overlappen, maar zijn niet hetzelfde. Een natiestaat
heeft grenzen, zoals die tussen Nederland en Duitsland, maar het collectief van Nederlanders is vaak
breder dan de grenzen.
Interpretaties van grenzen sinds de 19e eeuw
In de 19e eeuw werd de natiestaat gezien als natuurlijke achtergrond, die de wereld in
verschillende samenlevingen verdeelden
o Grenzen en natiestaten waren sterk met elkaar verbonden, evenals de geschiedenis. De
grenzen van de natiestaat markeren etnische, culturele, raciale grenzen
o Primordialistisch: duidelijk gedefinieerde sociale groepen zoeken ‘instinctief’ territoriale
controle.
Begrenzing is gelijk aan natiegrenzen, vooral in Europa. In koloniën was dit wel
anders.
In de 20e eeuw starten twee ontwikkelingen, namelijk WOI en WOII. Reflecteren op grenzen en
begrenzingen omdat deze het middelpunt en de trigger van oorlogen waren
o Na WOI: waarom zijn grenzen zoals ze zijn, menselijk handelen had ook anders kunnen
lopen. Wat is de functie van grenzen in binnen- en buitenlandsbeleid. Wat zijn eigenlijk
de grenzen?
o Na WOII: hoe functioneren grenzen en begrenzingen precies? Hoe beschermen grenzen
de soevereiniteit van de staat en de nationale veiligheid?
De hedendaagse benaderingen worden beïnvloed door constructieve interpretaties van grenzen:
onderscheid tussen wij en zij, insiders en outsiders.
o Niet gerelateerd aan categorieën als etniciteit en ras, maar gerelateerd aan sociale
constructies.
o Grenzen zijn het gevolg van historische processen en historische (ongelijke)
machtsrelaties
o Deze benadering van grenzen is op zoek naar mensen en community wie de kracht
hebben gehad voor het bepalen van grenzen en implementeren, zodat ze historisch van
invloed zijn geworden.
5
Dit vak draait om concepten, die te maken hebben met regio’s. Wat is een begrip/concept (Webster)?
Iets bedacht in de geest: gedachte, idee
Een abstract of generiek idee gegeneraliseerd vanuit bepaalde gevallen
Begrippen zijn de bouwblokken van ons denken: academisch denken én in het dagelijks leven, elke dag,
zonder dat we het door hebben dat we concepten gebruiken. Concepten zitten tussen het concrete en
abstracte in, gebaseerd op praktische ervaringen en op gedachten, die ons helpen generaliserende gedachten
over de wereld te hebben. Concepten reduceren de feitelijke werkelijkheid tot een idee.
Sterkte: we kunnen de realiteit omzetten in woorden, maakt ons mogelijk om over de realiteit te praten, de
realiteit te begrijpen, de wereld te begrijpen, concepten reduceren de realiteit in noties, in termen, om te
praten wat wij zien als de realiteit
Zwakte: we reduceren realiteit, maar ze bepalen waar we over kunnen denken, wat wij zien onder in onze
reflectie en wat we niet zien in onze reflectie in het denken,
Waarom zijn concepten belangrijk?
Academische reflectie is alleen mogelijk met het gebruik van concepten.
Met concepten begrijpen we de wereld om ons heen en communiceren we
Voor historici: Concepten helpen ons om de enorme geschiedenis te begrijpen, concepten zijn een
hulpmiddel om ons theoretische, wetenschappelijke denken structuur te geven
Ruimte en regio in (wereld)geschiedenis
Centrale vraag van dit vak: Wat is een regio/ruimte en hoe kunnen wij betekenis geven aan dit begrip?
Concept regio is omtreden: historici hebben discussies over de definitie en hoe kunnen historici
regio’s begrijpen, en hoe is het concept regio relevant in het begrijpen van het verleden.
Vb. de spatial turn: afgelopen 20 jaar in invloed toegenomen. De spatial turn probeert twee
tendensen te overwinnen: 1) ruimte is niet alleen de ‘achtergrond/landschap’ voor historische
verandering, maar iets groters, en 2) ruimte is geen absoluut concept, geschiedenis wordt niet
bepaald door ruimte als enige verklarende grond.
Regio is een ‘space’ concept. Om het concept regio te begrijpen, is het belangrijk om te weten wat het begrip
‘spatial turn’ betekent:
Space:
o Ruimte is het gevolg van intermenselijk contact (Lefebvre), niet het fysieke landschap. Hij
heeft dus een sociale notie van het begrip ruimte: sociale ruimte. Iedere gemeenschap heeft
zijn eigen idee van ruimte, en deze ideeën veranderen altijd.
o Space is dus menselijk, en dus ook historisch. Daarom is ruimte belangrijk om te
onderzoeken, niet als achtergrond, maar als zelfstandig subject
o Space is macht, technologie, gewoonten (denken en doen), maar ook nog steeds landschap
Turn: verandering in het denken, een veranderd perspectief
o Meeste geleerden zijn het eens dat er een probleem is in het begrijpen en hiervoor is een
‘turn’ nodig om een bepaald begrip beter te begrijpen; vele ‘turnen’ aanwezig
‘Spatial turn’: wat is de meerwaarde van ‘space’ in het begrijpen van geschiedenis? De fysieke wereld is
belangrijk voor het begrijpen van onze geschiedenis. Geografen hebben historici nodig voor het begrijpen
hoe ruimtes zijn geëvalueerd door de tijd heen; er is geen begrip van de wereld, van ruimtes, van geografie
zonder geschiedenis. Maar dit is andersom ook het geval; historici hebben geografen nodig, want
geschiedenis vindt ergens plaats. DUS: er is een afhankelijkheid tussen geografen (ruimte) en historici (tijd)
1
,John Tomaney
Regio’s zijn volgens hem: historisch toevallige sociale constructies.
Regio’s zijn cartografisch: economisch, cultureel, politiek en ecologisch
Dit zijn vragen waar historici bezig mee zijn op het gebied van regio’s: waar komen regio’s vandaan? Is een
regio een constructie van geleerden of waren mensen in de geschiedenis zich bewust van regio’s? hoe
verhouden premoderne rijken zich tot regio’s en andere vormen van netwerken? Wat is de relatie tussen
regio’s en de natiestaat? Hoe hebben de moderne Europese koloniale rijken regio’s bepaald?
Dus: een regio is niet zomaar iets wat daar is, maar het resultaat van menselijke agency.
Regio = menselijke agency
Fremont: is onzeker of een regio echt bestaat, maar ziet de regio, als het bestaat, als een ‘lived space’: regio’s
ontstaan in samenspel met andere regio’s. Specifieke regio’s staan in verhouding tot andere regio’s.
Conclusie
Regio’s zijn het gevolg van menselijke agency.
Regio’s zijn lived space: regio beschikt niet over realiteit, we moeten kijken naar menselijke agency. Er zijn
geen objecten die we kunnen bestuderen op het gebied van regio, maar wel menselijke agency en de
verhouding tussen verschillende regio’s. Regio’s kunnen we niet in isolatie van elkaar bestuderen, er moet
gekeken worden naar connectiviteit tussen regio’s en de gevolgen die de connecties voor de kenmerken
van de regio’s zijn geweest.
Sommigen zeggen dat regio’s helemaal geen object hebben, alleen menselijke communicatie en cultuur,
maar daarmee negeer je dat regio’s ook over geografische patronen beschikken
De regio als een zee/oceaan
Hoe kan water, in de vorm van een zee of oceaan ons iets vertellen over regio’s en ruimte?
De Middellandse Zee
De Middellandse Zee is zowel een plaats als een concept (Abulafia). Het is enerzijds een plaats, en anderzijds
een concept met een geschiedenis. De Middellandse zee kan op verschillende manieren gedefinieerd
worden:
De Middellandse Zee zijn alle samenlevingen die grenzen aan de middellandse zee
o Maar: Spanje en Frankrijk grenzen aan zowel de Atlantische oceaan als de middellandse zee,
dus van welke regio zijn zij dan onderdeel?
De middellandse zee is een regio die wordt gedefinieerd door klimaat
De middellandse zee is een regio die wordt gedefinieerd door dieet (olijfolie-cultuur)
De middellandse zee wordt gedefinieerd door de zee zelf, plus 20 km landinwaarts (arbitrair)
De middellandse zee is een ontmoetingsplaats van verschillende handelsroutes, zoals de
handelsroute van de middellandse naar de zwarte zee, richting Afrika, over de Atlantische oceaan,
naar Krakau
o Interessant omdat de regio daarmee in connectie staat met andere regio’s
De middellandse zee zelf is een aspect van betekenis geven aan de regio (centraal)
Fernand Braudel heeft een grote bijdrage geleverd aan het begrijpen van deze regio. Hij probeert een nieuw
begrip te ontwikkelen van het begrijpen van geschiedenis Hij komt met een drie opgedeelde manier van het
begrijpen van geschiedenis processen in het algemeen; deze theorie kan ingezet worden voor het begrijpen
van andere regio’s:
1. Structuur: bijna tijdloze geschiedenis van de omgeving
a. Vorm van regio die langzaam veranderd, zoals de bergen, het klimaat, bossen, de zeeën,
het middellands zeegebied
b. Sluit aan op de andere twee manieren voor het begrijpen va de structurele regio’s
2. Conjunctuur: economische systemen, staten, samenlevingen en beschavingen
a. De tweede snelle historische processen; economische aspecten
2
, b. Maar ook politiek, zoals naties, samenlevingen
3. Evenementen: de acties van individuen
a. De snelste: dagelijkse evenementen, afhankelijk van de keuzes van politieke leiders
Hoe staan deze drie aspecten met elkaar in verbinding? De middellandse zee heeft geen eenheid in zichzelf,
maar wordt gecreëerd door de bewegingen van mensen, de relaties die ze impliceren en de routes die ze
volgen. Er is geen uniformiteit in de regio; de regio wordt gedefinieerd door menselijke acties, economische
acties, politieke verandering, de fysieke omgeving die verandert, het klimaat dat verandert.
Horden en Purcell: in alle samenlevingen rondom de zee waren verschillend van elkaar. Deze verschillen
zorgden ervoor dat mensen uit verschillende samenlevingen met elkaar gingen interacteren, omdat interactie
tussen samenlevingen pas plaatsvindt wanneer de een iets van de ander wil. Daarvoor is diversiteit nodig.
Deze diversiteit (en niet homogeniteit) produceert connectiviteit, en connectiviteit produceert daarmee
regio’s.
Abulafia: de middellandse zee is een ontmoetingsplek van verschillende continenten. Zijn definitie hangt
daarmee af van menselijke interactie en de verandering daarin. Hij geeft vijf soorten ‘middellandse zee’
1. De laatste steentijd: 12e eeuw voor Christus
o Invallen van grote beschavingen uit de bronstijd. Mensen gingen contacten aan in de
waterige ruimte, maar daar zat geen systeem in.
2. Fenicische, Griekse en Romeinse expansie en commerciële buitenpost: tot 4 e eeuw
o Uitbreiding en verdieping van contacten en uitwisseling, hybride culturen, maar ook
conflicten over de hegemonie over het gebied
3. Politieke en economische fragmentatie: tot midden 14 e eeuw
o NB: uitzonderlijke vormen van culturele en religieuze vermenging (islam)
4. De zwarte dood, opkomst van verbindingen met de Atlantische oceaan: tot de 19 e eeuw
5. Middellandse zee als doorgang naar Aziatische en Afrikaanse koloniën + massatoerisme
Azië voor Europa
Het analyseren van de Indische oceaan, als een regio, vormen van interactie, voordat de Europeanen
kwamen en hun grote rijken stichtten
Premodern voorbeeld
Regionale patronen die we analyseren om als historici de regio te definiëren
Indische oceaan
Het gaat om complexiteit en heterogeniteit die een regio definiëren, de grenzen van deze regio; maar
we weten niet waar het Indische oceaangebied begint en eindigt
We kunnen geen concrete grens trekken; regio’s ontstaan door menselijke patronen
Regio’s hebben vage grenzen!
Regio’s in sociaal-politieke termen
Scott is een politicoloog en antropoloog, maar heeft een historische aanpak. Hij heeft onderzoek gedaan naar
Zuidoost-Azië, de ontwikkeling van de moderne staat en vormen van anarchisme, de positie van boeren. Zijn
hypothese is: we kunnen Zomia, een regio die ligt in Myanmar, Laos, Thailand, Vietnam etc., bestuderen.
Definiëren doordat er alleen etnische minderheden zijn, die politiek en economisch gemarginaliseerd
worden. Daarnaast moeten ze boven een hoogte van 300 meter wonen.
Ze leven zo hoog omdat vanwege de marginaliseren deze mensen zich hebben willen beschermen
tegen overheidsbemoeienis, eerst vanwege de marginalisatie, later vanwege het vermijden van
overheidscontrole en belastingen. Om aan de overheidscontrole te ontsnappen, hebben ze de
strategie ontwikkeld naar hogere gebieden te trekken. Daarnaast blijven bewegen en rondtrekken,
lastig te vinden te zijn, economisch onafhankelijk zijn.
Koloniale machten probeerden in de 18 e en 19e eeuw deze gebieden onder hun controle te krijgen,
om belasting te kunnen vragen. De Europese machten wilden graag dat het land daarnaast ging
integreren met hun eigen land, gepaard gaand met centralisatie en bureaucratie. Dit proces van
integratie is nog steeds gaande in Zomia, bv. door Myanmar.
3
,DUS: verschil tussen Middellandse zeegebied en Zomia als regio’s:
Middellandszeegebied: connectiviteit en menselijke agency + handel
Zomia: regio wordt gedefinieerd door geografische patronen (land en niet zee), geografie is belangrijk
om Zomia te begrijpen (hoogte), en daaruit voortvloeiend de strijd om zelfbeschikkingsrecht, het
vermijden van overheidscontrole en belastingen
o Grenzen van dit gebied blijven wel vaag.
Regio's als politiek-institutionele constructie
Er zijn interessante politieke institutionele instellingen in de wereld die we ook wel supernationaal noemen,
bedrijven buiten de nationale staat gaan en staan (parapluorganisaties), bv. de EU (een vorm van regionale
integratie), bv. landen die Europees zijn en op financieel gebied samenwerken via de Euro (een vorm van
institutionele integratie). Dit gebeurde ook al in het Romeinse rijk. Een ander voorbeeld is ASEAN. Binnen de
EU zijn zelfs bestuurlijke regio’s erkend, die subsidie krijgen. Regio’s zijn dus relevant.
Dus: politieke instituties kunnen een regio definiëren
Vragen
Voorbeeld tentamenvraag: wat zeggen het Middellandszeegebied en Zomia ons over de grenzen van een
constructieve regio?
Hoe kunnen wij (als geschiedenis) een regio definiëren?
Een regio is geen absoluut begrip; er bestaat geen overeenstemming onder historici een definitie van
het begrip ‘regio’
Historici zien het begrip ‘regio’ als gebied dat is ontstaan door menselijke agency
Wat zijn de voor- en nadelen van deze definities en benaderingen?
Elke historicus heeft een ander idee over het definiëren van het begrip ‘regio’
o Sommigen zien ‘regio’ als gebied ontstaan door menselijke agency (zoals Henri Levire),
o Ook Braudel zegt dat regio ontstaan door menselijk handelen, doen en denken
o Andere historici zeggen dat een ‘regio’ gedefinieerd kan worden in connectie met andere
regio’s, regio’s zijn verbonden aan elkaar, je kunt niet de ene regio begrijpen zonder begrip te
hebben van een andere regio
Nadeel is dat er geen overeenstemming bestaat over het begrip ‘regio’
Wat is een constructivistisch idee van een regio?
4
, Week 2 – Grenzen
Wanneer we het hebben over een regio, dan hebben we het ook automatisch over de grenzen.
Grenzen zijn daarbij niet alleen fysiek, maar ook mentaal. Beide vormen bepalen menselijke
geschiedenis.
De nieuwe relevantie van grenzen
Sinds de jaren ’90 ontstond er een renaissance van grensstudies, vanwege het einde van de koude
oorlog. Mensen raakten geïnteresseerd in veranderende grenzen, vanuit allerlei disciplines. Vanuit
historisch grensonderzoek, dat al voor de jaren ’90 gedaan werd, is er een aantal sleuteltermen:
Grenzen: scheiden de politieke, economische, sociaal-culturele betekenis van de ene
geografische ruimte van de andere geografische ruimte, ze creëren en onderscheiden
verschillende plekken
Begrenzing: ingestelde grens van groepen, gemeenschappen en andere collectieven
(mentaal). Een idee van een wij en een zij wordt gecreëerd door de begrenzing van een
specifieke groep
Territorium: de jurisdictie van landen of staten
Territorialiteit: de wijze waarop mensen geografische plekken creëren, communiceren en
controleren
Grenzen en begrenzingen kunnen met elkaar overlappen, maar zijn niet hetzelfde. Een natiestaat
heeft grenzen, zoals die tussen Nederland en Duitsland, maar het collectief van Nederlanders is vaak
breder dan de grenzen.
Interpretaties van grenzen sinds de 19e eeuw
In de 19e eeuw werd de natiestaat gezien als natuurlijke achtergrond, die de wereld in
verschillende samenlevingen verdeelden
o Grenzen en natiestaten waren sterk met elkaar verbonden, evenals de geschiedenis. De
grenzen van de natiestaat markeren etnische, culturele, raciale grenzen
o Primordialistisch: duidelijk gedefinieerde sociale groepen zoeken ‘instinctief’ territoriale
controle.
Begrenzing is gelijk aan natiegrenzen, vooral in Europa. In koloniën was dit wel
anders.
In de 20e eeuw starten twee ontwikkelingen, namelijk WOI en WOII. Reflecteren op grenzen en
begrenzingen omdat deze het middelpunt en de trigger van oorlogen waren
o Na WOI: waarom zijn grenzen zoals ze zijn, menselijk handelen had ook anders kunnen
lopen. Wat is de functie van grenzen in binnen- en buitenlandsbeleid. Wat zijn eigenlijk
de grenzen?
o Na WOII: hoe functioneren grenzen en begrenzingen precies? Hoe beschermen grenzen
de soevereiniteit van de staat en de nationale veiligheid?
De hedendaagse benaderingen worden beïnvloed door constructieve interpretaties van grenzen:
onderscheid tussen wij en zij, insiders en outsiders.
o Niet gerelateerd aan categorieën als etniciteit en ras, maar gerelateerd aan sociale
constructies.
o Grenzen zijn het gevolg van historische processen en historische (ongelijke)
machtsrelaties
o Deze benadering van grenzen is op zoek naar mensen en community wie de kracht
hebben gehad voor het bepalen van grenzen en implementeren, zodat ze historisch van
invloed zijn geworden.
5
