Strafprocesrecht
Hoorcollege 1: inleiding – 13 februari 2024
Elk jaar komen er 500.000 á 600.000 nieuwe correctionele dossiers binnen bij het OM
De dossiers van het jaar voordien zijn niet allemaal verwerkt doorlooptijd is vaak langer
dan 1 jaar – gerechtelijke achterstand
Een wezenlijke taak van de parketmagistraat: beslissen om niets te doen = seponeren
De andere dossiers moet je zo goed mogelijk behandelen
Voorbeeld van hoe het fout kan gaan: de zaak Julie van Espen men heeft nadien
de wet aangepast (juridische vragen) MAAR er was ook een organisatorisch
probleem: er moest nog hoger beroep worden uitgesproken
De ouders gaan een burgerrechtelijke aansprakelijkheidszaak instellen tegen
de Belgische staat: dat is uniek communicatie was zeer geslaagd: het was
geen vordering om een geldelijke vergoeding te krijgen maar wel om aan de
kaak te stellen hoe het systeem malfunctioneert en om ervoor te zorgen dat
dit soort zaak nooit meer zou gebeuren
Ander voorbeeld van de commotie rond justitie: de zaak Reuzegom juridische
kwestie en diepmenselijke vraag van hoe je omgaat met getroffenen – ook als
advocaat van vader, moeder of daders
Tal van juridische vragen van straf- en strafprocesrecht: de zaak is begonnen
in Hasselt maar na enkele dagen kwam de vraag of de zaak enkel kon gaan om
de feiten die zich voorgedaan hadden op de bewuste dag of dat de zaak zich
kon uitstrekken tot de feiten de avond voordien – één van de partijen gaat in
beroep tegen dat tussenvonnis en de zaak wordt volledig weggetrokken in
Hasselt (mechanisme van de evocatie)
Nieuwe strafwetboek: strafdoelen geëxpliciteerd duidelijk voor iedereen die het leest
Vergelding komt daar niet meer in voor: volgens de auteurs bot, verouderd en niet
gepast in huidige samenleving MAAR in reuzegom roep om vergelding groter dan ooit
Inhoud van de cursus verschillende bedoelingen:
Grondig een aantal leerstukken uitdiepen: vb. problematiek van procedurefouten,
nietigheden en zuivering van nietigheden
o Hoe worden nietigheden opgeworpen? Waar worden die beoordeeld?
Wanneer worden die beoordeeld? Wat zijn de sancties? antigoon – art.
235bis
Beperkt aan rechtsvergelijking doen
Enkele gaten invullen: vb. Hof van Assisen en Hof van Cassatie
Kennismaken met de beleidsdiscussie die leeft: hervorming van straf- en
strafprocesrecht commissie voor Justitie heeft goedkeuring gegeven voor
strafwetboek dus nu afwerking in plenaire zitting en publicatie
o Overgangsfase van 2 jaar: opleiding en bijwerking van interne instrumenten
o Wetboek van strafvordering: nog een open vraagstuk wetsvoorstel nog
steeds hangende in het parlement – ambitieus wetboek dat komaf maakt met
instellingen die traditie zijn in België
Hoe zou de wijziging kunnen worden gevoerd?
1
,Wat moeten we kennen? Wat is voorkennis?
Basiscursus: ja en nee
o Enkele delen opfrissen om dieper te gaan
o Andere delen volledig verteld in de les
Strategisch inzicht: wat zou jij doen in die omstandigheden?
Zaak Abdeslam: 1 van de veroordeelde terroristen advocaat had op de eerste dag van het
proces ingeroepen dat de zaak onontvankelijk of nietig was wegens een taalfout
Lag voor de hand dat dat geen invloed ging hebben op regelmatigheid van het proces
advocaat kreeg verschillende bedreigingen / opmerkingen
Grondlijn bij de keuze van een advocaat om zaak te doen of niet te doen: als je het doet, doe
je het goed
= Moeilijke taak om te beslissen hoe je omgaat met een zaak: wat je opwerpt of niet
opwerpt
Vb. wraking van oordeel dat een rechter niet in staat is om op onpartijdige wijze
te oordelen over een zaak – vanaf het moment dat dat verzoek wordt ingediend,
moet de rechter stoppen met de zaak te behandelen tot over de wraking uitspraak is
gedaan
o Je kan daarmee een proces stilleggen de rechter heeft 48 uur om te
beslissen over of de wraking terecht is: zo ja, terugtrekking / zo nee, gaat hij
niet akkoord (daar kan beroep tegen worden ingesteld)
o Wat niet kan: geen uitstel verleend dus wraken, geen rekening gehouden met
trouwdag van BuPa dus wraken
o Wat wel kan: onderzoeksrechter liket gedicht over de zaak met bepaalde
filosofische ondertoon (zaak Vanlangenhove), kwalificeren van cliënt als pipo
(pipoarrest), onderzoeksrechter spreekt over “vermoede dader”, …
Praktisch:
Eerste deel: beleidsdiscussie
1: opfrissing geschiedenis van strafproces + hoofdlijnen van het systeem en het
wetboek van Strafprocesrecht van 1808 inzichten in krachtlijnen van systeem,
opfrissen van fundamentele keuzes, keuzes in vraag stellen
o Keuzes van 200 jaar geleden toetsen aan de situatie vandaag miv
wetsvoorstel
o Tweedeling opsporings- en gerechtelijk onderzoek
2: vraag naar de positie van de onderzoeksrechter
3: de burgerlijke partijen
4: de regeling van de rechtspleging
o Procedure = controversieel
Tweede deel: assisenprocedure
1: assisenprocedure als startpunt
o Gaandeweg de vergelijking tussen gewone procedure en assisenprocedure
o Opinie vormen in debat over zin en onzin van assisen
2: voorlopige hechtenis
3: rechtsmiddelen verzet, hoger beroep, cassatie
2
, extra: geen lesopnames, leidraad,
examen: gesloten boek, enkel open vragen, deels theorie, deels casussen
Hoorcollege 2
Geschiedenis
Stand van zaken van de huidige wetgeving en welke wijzigingen zouden er kunnen komen
Wetboek Strafprocesrecht van 1808 nog steeds basis wetboek van meer dan 200 jaar oud
De keuzes die Napoleon gemaakt heeft waren niet vanzelfsprekend inquisitoir
systeem had in die revolutionaire evolutie aan de kant kunnen worden geschoven
Onderzoeksfase inquisitoir systeem
Vonnisfase accusatoir systeem
Die 2 types zijn uiteraard niet meer in de zuivere vorm aanwezig:
mengvormen
Niet het beste wetboek: al van bij het begin dat idee dus snel de roep om
herschrijving
Logisch dat erover na wordt gedacht om het te hernieuwen – niet de eerste keer:
1788: Déclaration des droits de l’homme et du citoyen
1791: Code Lepeletier
o Afschaffing inquisitoir systeem
o Invoering van jury naar Engels model
1808: Code d’instruction criminelle
o Inquisitoir vooronderzoek
o Accusatoire fase voor vonnisgerecht
In de 19e eeuw: commissie beter en beter geschreven wetboek strafproces
o Die inspanning heeft geleid tot de Voorafgaande Titel van het Wetboek
Strafvordering: 32 artikelen ° bij de wet van 1878
Art. 32 v.t. Sv.: antigoon
o Daarna begint het Sv. terug bij art. 9: nooit echt samenhang bereikt
Verschillende pogingen tussen 1878 en 19e eeuw: weinig opgeleverd
Loden jaren ’80 en ‘90: wet werd gewoon aangepast aan de voorliggende dossiers
o “Bende van Nijvel” verjaringssysteem = aangepast door en aan dit dossier
Die aanslagen zijn gepleegd in de periode 82 – 85
Tot op vandaag nog steeds niet verjaard
o “CCC” aanslagen vanuit een bepaalde (communistische) ideologie die
hebben geleid tot 2 doden bij een aanslag in Brussel
o Eerste parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1990) &
tweede parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1996-97)
Heeft geleid tot een aantal voorstellen: besluit was dat er nood was
aan een instelling die meningsverschillen tussen procureurs zou
kunnen vermijden = federaal parket
Ook vandaag gebeurt er nog onderzoek naar de Bende van Nijvel door
het federaal parket
o Parlementaire onderzoekscommissie “Dutroux” (1996-97)
o Octopusoverleg tussen alle 8 politieke partijen die justitie wouden hervormen
3
, 1998: Wet van 12 maart 1998 tot verbetering van de strafrechtspleging in het
stadium van het opsporingsonderzoek en het gerechtelijk onderzoek (“Wet
Franchimont”) geprobeerd te verruimen maar dat is niet gelukt
Jaren 2000: eventjes windstil maar…
o Wetsontwerp houdende het Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer,
nr. 51- 2138/001, 2/12/2005)
o 2016: Koen Geens had het bijzonder ambitieuze plan om alle wetboeken
eigentijds te maken
Korte termijn hervormingen: Potpourri II (wet van 5 februari 2016)
stevige veranderingen
Lange termijn: nieuwe wetboeken
o Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht: wetsontwerp houdende
het Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer 2019-2020, nr. 1239/001)
Voor strafrecht zijn we er
Voor strafprocesrecht is er nog geen vorm van politiek compromis
coördinatieproblemen
Strafprocesrecht I: 3 zaken nieuwe wet die op ons afkomt
o Verbetering van het regime van de spijtoptanten
Voetbaldossier: Velkovic
Qatar gate
o Verbetering van het VES-systeem
o Hervorming van het verjaringssysteem: veel
eenvoudiger dan het vroegere systeem
o Wetten om justitie menselijker, sneller en straffer te maken (° door Quicky)
4 MSS wetten
Meest recente wet: MSS 3 is goedgekeurd wet van 18 januari 2024
en gepubliceerd in het BS op 16 januari 2024
Hervorming van het systeem
Inzicht krijgen in 4 krachtlijnen van de hervormen:
Houdbaarheid van de tweedeling tussen opsporingsonderzoek en gerechtelijk
onderzoek vervangen door een eenduidig soort vooronderzoek
De rol van de onderzoeksrechter binnen een eengemaakt onderzoek is dat
eigentijds of is het mogelijk om die een zinvoller, meer gepast, ander profiel mee te
geven
Het systeem van de burgerlijke partijstelling vanuit ons systeem van 200 jaar
geleden heeft de BuPa een heel sterke positie ingenomen – is dat taboe of kan dat
worden aangepast
De afsluiting van het onderzoek met in de hoofdrol de raadkamer is dat nog
actueel
Organisatie van het vooronderzoek
Geschiedenis:
Code d’instruction criminelle 1808: geen regeling van het opsporingsonderzoek
behalve bij heterdaad
Onderzoeksrechter voert gerechtelijk onderzoek
o Dubbele hoedanigheid van rechter én OGP
4
Hoorcollege 1: inleiding – 13 februari 2024
Elk jaar komen er 500.000 á 600.000 nieuwe correctionele dossiers binnen bij het OM
De dossiers van het jaar voordien zijn niet allemaal verwerkt doorlooptijd is vaak langer
dan 1 jaar – gerechtelijke achterstand
Een wezenlijke taak van de parketmagistraat: beslissen om niets te doen = seponeren
De andere dossiers moet je zo goed mogelijk behandelen
Voorbeeld van hoe het fout kan gaan: de zaak Julie van Espen men heeft nadien
de wet aangepast (juridische vragen) MAAR er was ook een organisatorisch
probleem: er moest nog hoger beroep worden uitgesproken
De ouders gaan een burgerrechtelijke aansprakelijkheidszaak instellen tegen
de Belgische staat: dat is uniek communicatie was zeer geslaagd: het was
geen vordering om een geldelijke vergoeding te krijgen maar wel om aan de
kaak te stellen hoe het systeem malfunctioneert en om ervoor te zorgen dat
dit soort zaak nooit meer zou gebeuren
Ander voorbeeld van de commotie rond justitie: de zaak Reuzegom juridische
kwestie en diepmenselijke vraag van hoe je omgaat met getroffenen – ook als
advocaat van vader, moeder of daders
Tal van juridische vragen van straf- en strafprocesrecht: de zaak is begonnen
in Hasselt maar na enkele dagen kwam de vraag of de zaak enkel kon gaan om
de feiten die zich voorgedaan hadden op de bewuste dag of dat de zaak zich
kon uitstrekken tot de feiten de avond voordien – één van de partijen gaat in
beroep tegen dat tussenvonnis en de zaak wordt volledig weggetrokken in
Hasselt (mechanisme van de evocatie)
Nieuwe strafwetboek: strafdoelen geëxpliciteerd duidelijk voor iedereen die het leest
Vergelding komt daar niet meer in voor: volgens de auteurs bot, verouderd en niet
gepast in huidige samenleving MAAR in reuzegom roep om vergelding groter dan ooit
Inhoud van de cursus verschillende bedoelingen:
Grondig een aantal leerstukken uitdiepen: vb. problematiek van procedurefouten,
nietigheden en zuivering van nietigheden
o Hoe worden nietigheden opgeworpen? Waar worden die beoordeeld?
Wanneer worden die beoordeeld? Wat zijn de sancties? antigoon – art.
235bis
Beperkt aan rechtsvergelijking doen
Enkele gaten invullen: vb. Hof van Assisen en Hof van Cassatie
Kennismaken met de beleidsdiscussie die leeft: hervorming van straf- en
strafprocesrecht commissie voor Justitie heeft goedkeuring gegeven voor
strafwetboek dus nu afwerking in plenaire zitting en publicatie
o Overgangsfase van 2 jaar: opleiding en bijwerking van interne instrumenten
o Wetboek van strafvordering: nog een open vraagstuk wetsvoorstel nog
steeds hangende in het parlement – ambitieus wetboek dat komaf maakt met
instellingen die traditie zijn in België
Hoe zou de wijziging kunnen worden gevoerd?
1
,Wat moeten we kennen? Wat is voorkennis?
Basiscursus: ja en nee
o Enkele delen opfrissen om dieper te gaan
o Andere delen volledig verteld in de les
Strategisch inzicht: wat zou jij doen in die omstandigheden?
Zaak Abdeslam: 1 van de veroordeelde terroristen advocaat had op de eerste dag van het
proces ingeroepen dat de zaak onontvankelijk of nietig was wegens een taalfout
Lag voor de hand dat dat geen invloed ging hebben op regelmatigheid van het proces
advocaat kreeg verschillende bedreigingen / opmerkingen
Grondlijn bij de keuze van een advocaat om zaak te doen of niet te doen: als je het doet, doe
je het goed
= Moeilijke taak om te beslissen hoe je omgaat met een zaak: wat je opwerpt of niet
opwerpt
Vb. wraking van oordeel dat een rechter niet in staat is om op onpartijdige wijze
te oordelen over een zaak – vanaf het moment dat dat verzoek wordt ingediend,
moet de rechter stoppen met de zaak te behandelen tot over de wraking uitspraak is
gedaan
o Je kan daarmee een proces stilleggen de rechter heeft 48 uur om te
beslissen over of de wraking terecht is: zo ja, terugtrekking / zo nee, gaat hij
niet akkoord (daar kan beroep tegen worden ingesteld)
o Wat niet kan: geen uitstel verleend dus wraken, geen rekening gehouden met
trouwdag van BuPa dus wraken
o Wat wel kan: onderzoeksrechter liket gedicht over de zaak met bepaalde
filosofische ondertoon (zaak Vanlangenhove), kwalificeren van cliënt als pipo
(pipoarrest), onderzoeksrechter spreekt over “vermoede dader”, …
Praktisch:
Eerste deel: beleidsdiscussie
1: opfrissing geschiedenis van strafproces + hoofdlijnen van het systeem en het
wetboek van Strafprocesrecht van 1808 inzichten in krachtlijnen van systeem,
opfrissen van fundamentele keuzes, keuzes in vraag stellen
o Keuzes van 200 jaar geleden toetsen aan de situatie vandaag miv
wetsvoorstel
o Tweedeling opsporings- en gerechtelijk onderzoek
2: vraag naar de positie van de onderzoeksrechter
3: de burgerlijke partijen
4: de regeling van de rechtspleging
o Procedure = controversieel
Tweede deel: assisenprocedure
1: assisenprocedure als startpunt
o Gaandeweg de vergelijking tussen gewone procedure en assisenprocedure
o Opinie vormen in debat over zin en onzin van assisen
2: voorlopige hechtenis
3: rechtsmiddelen verzet, hoger beroep, cassatie
2
, extra: geen lesopnames, leidraad,
examen: gesloten boek, enkel open vragen, deels theorie, deels casussen
Hoorcollege 2
Geschiedenis
Stand van zaken van de huidige wetgeving en welke wijzigingen zouden er kunnen komen
Wetboek Strafprocesrecht van 1808 nog steeds basis wetboek van meer dan 200 jaar oud
De keuzes die Napoleon gemaakt heeft waren niet vanzelfsprekend inquisitoir
systeem had in die revolutionaire evolutie aan de kant kunnen worden geschoven
Onderzoeksfase inquisitoir systeem
Vonnisfase accusatoir systeem
Die 2 types zijn uiteraard niet meer in de zuivere vorm aanwezig:
mengvormen
Niet het beste wetboek: al van bij het begin dat idee dus snel de roep om
herschrijving
Logisch dat erover na wordt gedacht om het te hernieuwen – niet de eerste keer:
1788: Déclaration des droits de l’homme et du citoyen
1791: Code Lepeletier
o Afschaffing inquisitoir systeem
o Invoering van jury naar Engels model
1808: Code d’instruction criminelle
o Inquisitoir vooronderzoek
o Accusatoire fase voor vonnisgerecht
In de 19e eeuw: commissie beter en beter geschreven wetboek strafproces
o Die inspanning heeft geleid tot de Voorafgaande Titel van het Wetboek
Strafvordering: 32 artikelen ° bij de wet van 1878
Art. 32 v.t. Sv.: antigoon
o Daarna begint het Sv. terug bij art. 9: nooit echt samenhang bereikt
Verschillende pogingen tussen 1878 en 19e eeuw: weinig opgeleverd
Loden jaren ’80 en ‘90: wet werd gewoon aangepast aan de voorliggende dossiers
o “Bende van Nijvel” verjaringssysteem = aangepast door en aan dit dossier
Die aanslagen zijn gepleegd in de periode 82 – 85
Tot op vandaag nog steeds niet verjaard
o “CCC” aanslagen vanuit een bepaalde (communistische) ideologie die
hebben geleid tot 2 doden bij een aanslag in Brussel
o Eerste parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1990) &
tweede parlementaire onderzoekscommissie “Bende van Nijvel” (1996-97)
Heeft geleid tot een aantal voorstellen: besluit was dat er nood was
aan een instelling die meningsverschillen tussen procureurs zou
kunnen vermijden = federaal parket
Ook vandaag gebeurt er nog onderzoek naar de Bende van Nijvel door
het federaal parket
o Parlementaire onderzoekscommissie “Dutroux” (1996-97)
o Octopusoverleg tussen alle 8 politieke partijen die justitie wouden hervormen
3
, 1998: Wet van 12 maart 1998 tot verbetering van de strafrechtspleging in het
stadium van het opsporingsonderzoek en het gerechtelijk onderzoek (“Wet
Franchimont”) geprobeerd te verruimen maar dat is niet gelukt
Jaren 2000: eventjes windstil maar…
o Wetsontwerp houdende het Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer,
nr. 51- 2138/001, 2/12/2005)
o 2016: Koen Geens had het bijzonder ambitieuze plan om alle wetboeken
eigentijds te maken
Korte termijn hervormingen: Potpourri II (wet van 5 februari 2016)
stevige veranderingen
Lange termijn: nieuwe wetboeken
o Commissie tot hervorming van het strafprocesrecht: wetsontwerp houdende
het Wetboek van strafprocesrecht (Parl.St. Kamer 2019-2020, nr. 1239/001)
Voor strafrecht zijn we er
Voor strafprocesrecht is er nog geen vorm van politiek compromis
coördinatieproblemen
Strafprocesrecht I: 3 zaken nieuwe wet die op ons afkomt
o Verbetering van het regime van de spijtoptanten
Voetbaldossier: Velkovic
Qatar gate
o Verbetering van het VES-systeem
o Hervorming van het verjaringssysteem: veel
eenvoudiger dan het vroegere systeem
o Wetten om justitie menselijker, sneller en straffer te maken (° door Quicky)
4 MSS wetten
Meest recente wet: MSS 3 is goedgekeurd wet van 18 januari 2024
en gepubliceerd in het BS op 16 januari 2024
Hervorming van het systeem
Inzicht krijgen in 4 krachtlijnen van de hervormen:
Houdbaarheid van de tweedeling tussen opsporingsonderzoek en gerechtelijk
onderzoek vervangen door een eenduidig soort vooronderzoek
De rol van de onderzoeksrechter binnen een eengemaakt onderzoek is dat
eigentijds of is het mogelijk om die een zinvoller, meer gepast, ander profiel mee te
geven
Het systeem van de burgerlijke partijstelling vanuit ons systeem van 200 jaar
geleden heeft de BuPa een heel sterke positie ingenomen – is dat taboe of kan dat
worden aangepast
De afsluiting van het onderzoek met in de hoofdrol de raadkamer is dat nog
actueel
Organisatie van het vooronderzoek
Geschiedenis:
Code d’instruction criminelle 1808: geen regeling van het opsporingsonderzoek
behalve bij heterdaad
Onderzoeksrechter voert gerechtelijk onderzoek
o Dubbele hoedanigheid van rechter én OGP
4
