Filosofische grondslagen:
Twee concepten: vrije wil en schuld:
Ons strafrecht steunt op concept vrije wil (tot voor kort was dat niet zo duidelijk): verschillende
citaten:
- Ons strafrecht kan niet functioneren zonder vrije wil, als we dat niet hebben, kunnen we ook
geen strafrecht hebben (want als je dat wegneemt moet je het strafrecht op iets heel anders
baseren: je hebt dat filosofisch fundament niet meer dan)
- Supreme court zegt in citaat: free will is universeel fundament van ons RECHTSYSTEEM (je hebt
vrije wil nodig anders krijg je een heel ander systeem)
- HvB Gent (Jocqué): vrije wil is normatief noodzakelijk: we hebben dat nodig zelfs als het mss
fictie is of niet zou bestaan dan toch hebben we dat nodig want het is normatief noodz (zeggen
dat iets mss niet bestaat maar wel zeggen dat het nodig is, is raar?!)
Sinds kort (vorig jaar) nieuw strafwetboek (gaat volgend jaar inwerking) wordt wel uitdrukkelijk voor
het eerst in de geschiedenis begrip vrije wil gebruikt (art 7, §1 Sw.: je hebt niet alleen materieel
element nodig voor misdrijf maar ook MOREEL element: bestond al maar staat voor nu voor eerst in
de WET en bestaat dus niet enkel meer in de RL!!! = dat element is noodz om ve misdrijf te spreken nl:
een psychologie bij de dader om het MD te plegen)
- Art 7, §1 Sw: moreel bestanddeel houdt voor alle MS in: instaat zijn, bewust en uit vrije wil te
handelen
- Notie vrije wil is ook onlangs opgedoken in seksueel strafrecht: daar betekent notie vrije wil dat je
toest moet kunnen geven (vrijwillig instemmen met seks) = vrije wil is hier synoniem voor
vrijwilligheid (geen externe druk) = SUBJECTIEVE KEUZEVRIJHEID
= Vrije wil: kon je anders handelen dan dat je gedaan hebt (je hebt niet het gevoel dat je
gedwongen w)
- Beschikken mensen over vrije wil id betekenis dan anders te handelen dan hoe ze gedaan
hebben = betekenis vrije wil (=/= vrijwilligheid bij seks) = OBJECTIEVE KEUZEVRIJHEID
Het is indd zo dat ons strafwetboek steunt op die notie van vrije wil (we moeten niet meer naar RL kijken)
SCHULD: is het zo dat wij in belgie schuldstrafrecht hebben? Nullum crimes nine culpa (er is geen MD
zonder schuld
- Er zijn veranderingen: vroeger was het zo dat het belgische starfrecht een schuld strafr is omdat
er schulduitsluitingsgronden bestaan: er zijn dus gronden obv waarvan je kan beroepen (ik mag
niet gestraft worden omdat ik geen schuld heb aan het MD waarvan je mij beticht: MD kan
bewezen zijn maar ik draag geen schuld voor die moord, verkrachting,..)
- We hebben 4 schulduitsluitingsgronden: dwang (art 71 Sw), dwaling (onoverkomelijke dwaling:
staat niet in sw maar heeft HvC ingevoerd: je wist niet en kon niet geweten hebben dat je MD
pleegde: dan heb je geen schuld), jeugd/minderjarigheid (jeugdwet), geestesstoornis (die je
controle volledig teniet deed door die stoornis: art 71 Sw)
- Je hebt er dus 4 en die zijn er conceptueel onder te verdelen maar het zijn allemaal
schulduitsluitingsgronden, als je daar succesvol beroep op kan doen kan men je geen schuld
verwijten!!! Je mag ook niet gestraft worden maar je kan wel maatregel (internering) krijgen (zodat
je niet zomaar in de samenl terug komt) maar vooral vrijspraak = dus deze 4 leiden ertoe dat er
geen schuld is en dus geen straf (hoogstens ene maatregel)
- Deze gronden staan niet allemaal in de wet, in de wet staat ook de term schulduitsluitingsgrond
niet (wel een grond maar niet zo vermeld dat ze dat zijn):
- als je zegt de gronden leiden allemaal tot dezelfde uitspraak maar je kan ook ander idee hebben :
het is dus niet zo dat iedereen al deze gronden onder hetzelfde concept zet (sommige anderen
maken daar een onderscheid in) = commissie hervorming strafrecht heeft interpretatie gevolgd
om er een onderverdeling in te maken dus S uitsluitingsgronden w niet mee gebruikt:
1
, 1. je hebt gronden van schuldonthecing: als je je hier succesvol op kan beroepen (dwaling of
dwang) dan mag je zeggen geen schuld, dus geen straf !! minderharigheid en geestesstoornis
zijn geen gronden van schuldonthecing maar toerekenbaarheid: geen straf maar niet omdat
er geen straf is dat er geen verwijt zou zijn en dus geen schuld zou zijn!! à dwaling of dwang
blijft zoals vroeger (geen schuld en geen straf) = zelfde als vroeger
2. gronden van niet-toerekenbaarheid: dit is minderjarigheid en geestesstoornis (nieuw tov
vroeger): je kan over hun wel zeggen dat ze schuld hebben aan het MD!! Een geestesgest
heeft geen controle over zijn daden maar toch zeg je dat die schuld heeft (is raar?!: waarom
w er een onderscheid gemaakt tss deze twee categorieën: is dat geen discriminatie?!)
Hoe denken filosofen na over vrije wil? (schema) = ”incompatibilistische premisse” wordt ontkracht door
compatibilisten en erkend door incompatibilisten = DIT GEBRUIKEN WE ALS UITGANGSPUNT IN DIT VAK
- als is de voldoende voorwaarde voor dan en dan is de noodz voorwaarde voor maar (basis vh
schema)
- je hebt keuzevrijheid nodig voor schuld, verdienste en verantwh (je hebt keuzevrijheid als noodz
voorw nodig voor schuld dus je moet altijd beide hebben, ze kunnen nooit los van elkaar
bestaan= incompatibilisten/libertaristen) MAAR er is ook een groep die dit ontkent: je hebt vrije
wil niet nodig om over schuld te kunnen spreken (compatibilisten: zij gaan vrije wil ontkennen,
dus komen niet tot hetzelfde besluit)
= als A dan B EN als niet B dan mag je daar niet B ut afleiden (dit gebruik je om concl te trekken)
Schema alle posities (zie grijze schema): (is er schuld en vrije wil of niet?)
- libertartisten zeggen dat besluit zonder vrije wil geen schuld (en binnen libert heb je event libert
en agent libert: gaan we later op in)
- compatibilisme: “consequentie argument van Peter van Inwagen” veel compalibilisten zijn van
dat argument overtuigd geraakt en dat zegt dat als je determinisme hebt, dat dan logisch te
bewijzen valt dat er dan geen keuzevrijheid meer kan zijn (je hebt niet meer de vrijheid om verder
te kiezen, ofwel ene of andere maar daarbuiten niet) (wordt later duidelijker)
- vrije wils-scepticisme: bestaat uit harde determinist (geloofd in juistheid van determinisme) en
harde incompatibilist (die spreekt zich daar niet over uit)
- illusionisme: “Smilansky” : je hebt schuld nodig want anders kan je mensen niet stracen maar je
hebt wel gelijk wat je zegt dat dat mwe is maar toch je moet id samenl mensen kunnen stracen
en dan heb je dat nodig
2
Twee concepten: vrije wil en schuld:
Ons strafrecht steunt op concept vrije wil (tot voor kort was dat niet zo duidelijk): verschillende
citaten:
- Ons strafrecht kan niet functioneren zonder vrije wil, als we dat niet hebben, kunnen we ook
geen strafrecht hebben (want als je dat wegneemt moet je het strafrecht op iets heel anders
baseren: je hebt dat filosofisch fundament niet meer dan)
- Supreme court zegt in citaat: free will is universeel fundament van ons RECHTSYSTEEM (je hebt
vrije wil nodig anders krijg je een heel ander systeem)
- HvB Gent (Jocqué): vrije wil is normatief noodzakelijk: we hebben dat nodig zelfs als het mss
fictie is of niet zou bestaan dan toch hebben we dat nodig want het is normatief noodz (zeggen
dat iets mss niet bestaat maar wel zeggen dat het nodig is, is raar?!)
Sinds kort (vorig jaar) nieuw strafwetboek (gaat volgend jaar inwerking) wordt wel uitdrukkelijk voor
het eerst in de geschiedenis begrip vrije wil gebruikt (art 7, §1 Sw.: je hebt niet alleen materieel
element nodig voor misdrijf maar ook MOREEL element: bestond al maar staat voor nu voor eerst in
de WET en bestaat dus niet enkel meer in de RL!!! = dat element is noodz om ve misdrijf te spreken nl:
een psychologie bij de dader om het MD te plegen)
- Art 7, §1 Sw: moreel bestanddeel houdt voor alle MS in: instaat zijn, bewust en uit vrije wil te
handelen
- Notie vrije wil is ook onlangs opgedoken in seksueel strafrecht: daar betekent notie vrije wil dat je
toest moet kunnen geven (vrijwillig instemmen met seks) = vrije wil is hier synoniem voor
vrijwilligheid (geen externe druk) = SUBJECTIEVE KEUZEVRIJHEID
= Vrije wil: kon je anders handelen dan dat je gedaan hebt (je hebt niet het gevoel dat je
gedwongen w)
- Beschikken mensen over vrije wil id betekenis dan anders te handelen dan hoe ze gedaan
hebben = betekenis vrije wil (=/= vrijwilligheid bij seks) = OBJECTIEVE KEUZEVRIJHEID
Het is indd zo dat ons strafwetboek steunt op die notie van vrije wil (we moeten niet meer naar RL kijken)
SCHULD: is het zo dat wij in belgie schuldstrafrecht hebben? Nullum crimes nine culpa (er is geen MD
zonder schuld
- Er zijn veranderingen: vroeger was het zo dat het belgische starfrecht een schuld strafr is omdat
er schulduitsluitingsgronden bestaan: er zijn dus gronden obv waarvan je kan beroepen (ik mag
niet gestraft worden omdat ik geen schuld heb aan het MD waarvan je mij beticht: MD kan
bewezen zijn maar ik draag geen schuld voor die moord, verkrachting,..)
- We hebben 4 schulduitsluitingsgronden: dwang (art 71 Sw), dwaling (onoverkomelijke dwaling:
staat niet in sw maar heeft HvC ingevoerd: je wist niet en kon niet geweten hebben dat je MD
pleegde: dan heb je geen schuld), jeugd/minderjarigheid (jeugdwet), geestesstoornis (die je
controle volledig teniet deed door die stoornis: art 71 Sw)
- Je hebt er dus 4 en die zijn er conceptueel onder te verdelen maar het zijn allemaal
schulduitsluitingsgronden, als je daar succesvol beroep op kan doen kan men je geen schuld
verwijten!!! Je mag ook niet gestraft worden maar je kan wel maatregel (internering) krijgen (zodat
je niet zomaar in de samenl terug komt) maar vooral vrijspraak = dus deze 4 leiden ertoe dat er
geen schuld is en dus geen straf (hoogstens ene maatregel)
- Deze gronden staan niet allemaal in de wet, in de wet staat ook de term schulduitsluitingsgrond
niet (wel een grond maar niet zo vermeld dat ze dat zijn):
- als je zegt de gronden leiden allemaal tot dezelfde uitspraak maar je kan ook ander idee hebben :
het is dus niet zo dat iedereen al deze gronden onder hetzelfde concept zet (sommige anderen
maken daar een onderscheid in) = commissie hervorming strafrecht heeft interpretatie gevolgd
om er een onderverdeling in te maken dus S uitsluitingsgronden w niet mee gebruikt:
1
, 1. je hebt gronden van schuldonthecing: als je je hier succesvol op kan beroepen (dwaling of
dwang) dan mag je zeggen geen schuld, dus geen straf !! minderharigheid en geestesstoornis
zijn geen gronden van schuldonthecing maar toerekenbaarheid: geen straf maar niet omdat
er geen straf is dat er geen verwijt zou zijn en dus geen schuld zou zijn!! à dwaling of dwang
blijft zoals vroeger (geen schuld en geen straf) = zelfde als vroeger
2. gronden van niet-toerekenbaarheid: dit is minderjarigheid en geestesstoornis (nieuw tov
vroeger): je kan over hun wel zeggen dat ze schuld hebben aan het MD!! Een geestesgest
heeft geen controle over zijn daden maar toch zeg je dat die schuld heeft (is raar?!: waarom
w er een onderscheid gemaakt tss deze twee categorieën: is dat geen discriminatie?!)
Hoe denken filosofen na over vrije wil? (schema) = ”incompatibilistische premisse” wordt ontkracht door
compatibilisten en erkend door incompatibilisten = DIT GEBRUIKEN WE ALS UITGANGSPUNT IN DIT VAK
- als is de voldoende voorwaarde voor dan en dan is de noodz voorwaarde voor maar (basis vh
schema)
- je hebt keuzevrijheid nodig voor schuld, verdienste en verantwh (je hebt keuzevrijheid als noodz
voorw nodig voor schuld dus je moet altijd beide hebben, ze kunnen nooit los van elkaar
bestaan= incompatibilisten/libertaristen) MAAR er is ook een groep die dit ontkent: je hebt vrije
wil niet nodig om over schuld te kunnen spreken (compatibilisten: zij gaan vrije wil ontkennen,
dus komen niet tot hetzelfde besluit)
= als A dan B EN als niet B dan mag je daar niet B ut afleiden (dit gebruik je om concl te trekken)
Schema alle posities (zie grijze schema): (is er schuld en vrije wil of niet?)
- libertartisten zeggen dat besluit zonder vrije wil geen schuld (en binnen libert heb je event libert
en agent libert: gaan we later op in)
- compatibilisme: “consequentie argument van Peter van Inwagen” veel compalibilisten zijn van
dat argument overtuigd geraakt en dat zegt dat als je determinisme hebt, dat dan logisch te
bewijzen valt dat er dan geen keuzevrijheid meer kan zijn (je hebt niet meer de vrijheid om verder
te kiezen, ofwel ene of andere maar daarbuiten niet) (wordt later duidelijker)
- vrije wils-scepticisme: bestaat uit harde determinist (geloofd in juistheid van determinisme) en
harde incompatibilist (die spreekt zich daar niet over uit)
- illusionisme: “Smilansky” : je hebt schuld nodig want anders kan je mensen niet stracen maar je
hebt wel gelijk wat je zegt dat dat mwe is maar toch je moet id samenl mensen kunnen stracen
en dan heb je dat nodig
2
