Mens en Maatschappij
We onderzoeken de interactie tussen mens en architectuur vanuit antropologisch perspectief.
Dit doen we a.d.h.v. 3 centrale thema’s: ‘stedelijkheid’, ‘vernaculair’ en ‘thuis’
COLLEGE 1
INLEIDING
Ik ben …
20 statements (bouw, oudste zus, positief, koppig, …)
• Doel: proces van individualisering aantonen willen onszelf meer als
o Onze generatie: schrijft meestal enkel voornaam op autonoom persoon in de
o Oudere generatie: voor- en achternaam verf zetten
Individu = enkel voornaam
Deel v/e gemeenschap = voor- & achternaam
Genderidentiteit Vrouw/man/transgender
• Hoe presenteer je jezelf naar anderen
• Arch: genderneutrale toiletten, kerk vrouwen links & mannen rechts, …
Zelfpresentatie Je hebt meerdere identiteiten
• Voor ene persoon: die student architectuur
• Voor ander persoon: de kleindochter van …
• Arch: aankleding van je kot/woning
Etniciteit Belg, West-Vlaming, …
• Gevormd door gemeenschappelijke traditie, taal, cultuur, …
Lichaam Klein, sportief, …
• Hebben hier geen controle over, maar is toch bepalend in ons leven
• Sociale druk voor het perfecte lichaam
• Arch: oplossing zoeken om ouderen plaats te geven in iets anders dan
rusthuis
Religie Katholiek, hindoe, jood, ..
• Vraag naar zingeving / verbinden met het transcendente
• Arch: hoe antropologisch kijken naar religieuze architectuur
Psychologisering Introvert / extravert
• Psychologische aspecten worden vandaag vaker gebruikt in onze
maatschappij = er is een psychologisering
Medicalisering Autist, ADHD’er, …
• Meer en meer deel van onze maatschappij: leerkrachten handelen bv
volgens medische aspecten
Intersubjectief Uiting van wie je bent / hoe je je voelt
• Alle bovenstaande verwoordingen
• Bij elke handeling wordt je ‘gekneed’ door je achtergrond, interesses, …
OPO41
We stellen ons de vraag wat wij als mens doen met architectuur, maar ook wat architectuur doet met
ons. → a.d.h.v. 3 grote thema’s
1. Stedelijkheid (New York, Astana)
2. Vernaculair (Mali, India)
3. ‘thuis’ (Berlijn)
, CASE I: NEW YORK (STEDELIJKH.)
“REBUILD – From The Ahes, The Wold Trade Center Rises Again”
https://www.youtube.com/watch?v=HzpyheliUcE
samengevat:
De twintowers waren voor de Amerikanen een herkenninspunt, een vorm van identiteit. Een
symbool van hun succes, hun cultuur, … Voor veel mensen was dit hun thuis weg van thuis. Deze
grond is voor veel mensen nu heilig, het is de plaats waar hun geliefden voor het laatst waren. Dit
moet nu een herdenkingsplaats worden met watervallen, vijvers en de overledenen hun namen.
Hieronder bevindt zich een museum over deze gebeurtenis.
Men wil ook een nieuw project bouwen om deze torens te herdenken en een nieuwe plaats te
kunnen creëren voor de Amerikanen. Het moet allerlei ov terminals verbinden. “Get back up,
restore and get back to where you were before”
Als laatste komt er een nieuw skyscraper, de grootste van NY en de veiligste over de hele wereld.
Wat vind je (na deze video) maatschappelijk gezien problematisch?
• We leven in een maatschappij (globaal gezien) waarin er de nood is om veilige architectuur te
bouwen. De mens zou zich eigenlijk overal veilig moeten voelen, zonder dat de constructie hier
specifiek voor werd aangepast.
Actoren: wie krijgt het woord in deze video? En over wie spreken ze zoal?
• Politieke & economische elite (machthebbers)
• Video is als promoclip voor hun plannen DUS: maar beperkte groep aan het woord
• Sprekers: vooral oudere mannen in maatpak (gender, leeftijd, klasse)
• Tom Hanks als verteller = Hollywood-sfeer met altijd happy-ending
• Sprekers: vooral gericht op Amerikaanse natie i.p.v. lokale NY’se bevolking (=buurtbewoners)
• Zijn gericht op geld: toeristen/bezoekers trekken, scholen met kinderen laten komen
• Spreken ook over slachtoffers: helden van de aanslag & nabestaanden
Betekenissen: wat vertellen ze? Welke betekenissen geven ze?
De site moet een:
• memorial worden: een serene, heilige plek om de ramp niet te vergetern & om te rouwen
• museum worden: bezoeken, leren, objecten & getuigenissen van dichtbij te ervaren
• de Amerikaanse identiteit tonen
• icoon zijn: symbool van ons succes, cultuur & levensstijl
• teken zijn van wederopstanding: niet enkel fysiek/materieel te begrijpen, gaat ook voer
heropbouwen van natie & andere immateriële realiteiten
Welke kritieken kun je formuleren op deze voorstelling of representatie? Wat zegt deze video over
kwesties in de Amerikaanse samenleving?
• Legt het patriottisme & nationalisme v/h land bloot: land waar kinderen elke dag de vlag groeten
• MAGA = ‘make America great again’
• Ontstaan van top-down-perspectief i.p.v. bottom-up → wat met stem van ‘gewone’ burgers
• Toeristische trekpleister → toont mateloos kapitalisme aan
• Architectuur als artistiek object → wordt het dan een prestigeproject?
Antropologen
Antropoloog
= bestuderen de mens in context als sociaal (samenlevend) & cultureel (betekenisgevend) wezen
• Willen te weten komen hoe mensen in sociale relaties op uiteenlopende manieren inhoud geven
aan hun leefwerelden
• Ze zijn geïnteresseerd in diversiteit: in ene context vanzelfsprekend, niet in de andere
• Aspecten v/h sociale & culturele leven samenbrengen (= holistische benadering), die in 1e
instantie niet worden samengebracht
,MINDMAP 1: WAAROM
Waarom is het onderzoek van antropologen zinvol/belangrijk?
• Willen iets onthullen dat niet met het blote oog te zien is maar wel heel belangrijk is
• Gaat om de symbolische realiteit (= betekenissen & vanzelfsprekendheden), niet de fysieke
• Antropologie helpt inzichten te krijgen in onze cultuur & samenleving
Bv.:
• Om Amerikaan te zijn moet je in Amerika geboren zijn, engels spreken, blank zijn …
• Om wetenschappelijke kennis te maken moet je beschikken over veel waarnemingen
• Om als kaasboer artisanaal te werk te gat moeten er traditionele methodes zijn, zelf aanwezig
zijn in elke productiefase, eigen handen als zintuigen gebruiken, …
MINDMAP 2: WAT
Wat vinden we normaal, gezon, gepast?
(een hand geven, na corona niet meer vertrouwd) (een mondmasker was heel lang niet vertrouwd, na
corona wel) (afstand van elkaar, het dichter bij komen was niet meer vertrouwd, en wordt iets vreemd)
(roken op de trein tot in de jaren 90 toegelaten nu ongepast) (een gordel dragen was vroeger niet
vanzelfsprekend, nu wel) (gemengde scholen) (dragen van pruiken) (telefoon VS telefoonkot) (aparte
badkamer vroeger een kuip in de keuken)
MINDMAP 3: HOE
Hoe onderzoeken ze dit allemaal?
• Veldwerk: participerende observatie (= meedoen & waarnemen)
• Beschrijvend & theoretisch
• Relativerend = niet oordelend → Ze stellen zich open voor een wereld die ze nog niet kenden
• Holistisch (samenhang tussen soc – cult – rel – pol – econ …)
• Verhalend (kwalitatief)
• Betrokken & reflectief)
COLLEGE 2
• Concepten: antropologen, alledaags, discours, samenleving/sociale, cultuur, intersubjectief,
zelfreflectie, etnografie
• 1e 4 bladzijdes artikel New York (tot ‘memorialization p 329)
• Vragen 2, 9, 10 & 1, 13
Wat onderzoekt Setha Low?
(Zie tekst New York)
Ze wil begrijpen hoe de herdenking van 9/11 verloopt en ervaren wordt. Ze let hierbij op het vertoog, de
discours. Ze stelt vast dat er 2 manieren van denken & spreken zijn: dominant & lokaal.
Ten eerste focust ze haar onderzoek op de betekenissen die bestaan & de spanningen daartussen. De
spanningen tussen de visie over ruimte van de machthebbers & de buurtbewoners.
Ten slotte stelt ze vast dat er een verschil is van betekenisgeving (dus een verschil in dat spreken &
denken):
• Enerzijds: representaties die we in de media zien
• Anderzijds: wat buurtbewoners te zeggen hebben over hun ervaring met 9/11
Discours
= manier van spreken & denken
• Bv.: dokters hebben hun eigen ‘taal’ – een medische taal – die voor hen vanzelfsprekend is. Ze
gebruiken deze taal, maar leven als het ware ook in en met die taal.
, WAT
2: kern 9: probleem 10: onderzoeksvragen
2. Bij titel ‘abstract’: wat is de kern van wat Low ons wil vertellen?
• Low wil ons laten begrijpen hoe het herdenkingsproces werkt. Er is meer dan het politieke en
economische standpunt. Je moet je blik ook verruimen naar de plaatselijke bevolking en hun
emoties/noden om zicht te krijgen op de sociale omgang met architectuur.
9. In deze passage stelt de antropologe een probleem vast?
• Wat is het probleem?
o De lokale inwoners krijgen geen stem in het herdenkingsproces. Ze willen graag een
stem, maar hun ideeën en voorstellen worden genegeerd.
Interessant probleem:
• ze krijgt inzicht in het alledaagse doen, denken & voelen
• ze legt iets dat vanzelfsprekend lijkt bloot: relatie tussen overheid & burgers
• ze wil inzicht krijgen tussen verhouding overheid & burgers en hoe de publieke ruimte wordt
ingevuld
DUS: eenmalige situaties zoals 9/11 geven ons de mogelijkheid om inzicht te krijgen in de alledaagse
omgang met de leefwereld.
• In welke zin gaat het om een sociaal probleem?
o opbouw v/h monument onhult hoe de overheid een internationale identiteit wil
construeren: de sterke, veerkrachtige amerikaan → is niet hetzelfde als hoe de lokale
bewoners zich wil vormgeven
o gaat dit monument bijdragen aan groepsgevoel & over welke groep gaat dit dan?
→ probleem: lokale bewoners worden vergeten (kinderen, bewoners zonder papieren, …)
• En in welke zin is het ook een cultureel probleem?
o Cultuur = hoe betekenis geven aan leefwereld: er komt met deze architectuur een
eenzijdig verhaal tot stand: enkel een nationalistisch, patriotistisch verhaal.
o 9/11 brengt gevoelens van angst/trauma op → je wordt bewust van zaken waar je
anders niet bij zou stilstaan.
10. Na het ontdekken van een probleem stelt Low onderzoeksvragen.
• Waarom kun je deze typisch ‘antropologisch’ noemen?
o WAAROM kozen de machthebber om dit moment van 9/11 te bevriezen (frozen)
o WAAROM 1 verhaal en houden ze geen rekening met chaotische veelheid v/h verhaal
o WAAROM heben ze die lokale betekenissen & vernaculaire strategieën v/d mens
uitgesloten (excluded)
o Is er angst van de overheid om in contact te komen met verhalen van burgers (threat)
We onderzoeken de interactie tussen mens en architectuur vanuit antropologisch perspectief.
Dit doen we a.d.h.v. 3 centrale thema’s: ‘stedelijkheid’, ‘vernaculair’ en ‘thuis’
COLLEGE 1
INLEIDING
Ik ben …
20 statements (bouw, oudste zus, positief, koppig, …)
• Doel: proces van individualisering aantonen willen onszelf meer als
o Onze generatie: schrijft meestal enkel voornaam op autonoom persoon in de
o Oudere generatie: voor- en achternaam verf zetten
Individu = enkel voornaam
Deel v/e gemeenschap = voor- & achternaam
Genderidentiteit Vrouw/man/transgender
• Hoe presenteer je jezelf naar anderen
• Arch: genderneutrale toiletten, kerk vrouwen links & mannen rechts, …
Zelfpresentatie Je hebt meerdere identiteiten
• Voor ene persoon: die student architectuur
• Voor ander persoon: de kleindochter van …
• Arch: aankleding van je kot/woning
Etniciteit Belg, West-Vlaming, …
• Gevormd door gemeenschappelijke traditie, taal, cultuur, …
Lichaam Klein, sportief, …
• Hebben hier geen controle over, maar is toch bepalend in ons leven
• Sociale druk voor het perfecte lichaam
• Arch: oplossing zoeken om ouderen plaats te geven in iets anders dan
rusthuis
Religie Katholiek, hindoe, jood, ..
• Vraag naar zingeving / verbinden met het transcendente
• Arch: hoe antropologisch kijken naar religieuze architectuur
Psychologisering Introvert / extravert
• Psychologische aspecten worden vandaag vaker gebruikt in onze
maatschappij = er is een psychologisering
Medicalisering Autist, ADHD’er, …
• Meer en meer deel van onze maatschappij: leerkrachten handelen bv
volgens medische aspecten
Intersubjectief Uiting van wie je bent / hoe je je voelt
• Alle bovenstaande verwoordingen
• Bij elke handeling wordt je ‘gekneed’ door je achtergrond, interesses, …
OPO41
We stellen ons de vraag wat wij als mens doen met architectuur, maar ook wat architectuur doet met
ons. → a.d.h.v. 3 grote thema’s
1. Stedelijkheid (New York, Astana)
2. Vernaculair (Mali, India)
3. ‘thuis’ (Berlijn)
, CASE I: NEW YORK (STEDELIJKH.)
“REBUILD – From The Ahes, The Wold Trade Center Rises Again”
https://www.youtube.com/watch?v=HzpyheliUcE
samengevat:
De twintowers waren voor de Amerikanen een herkenninspunt, een vorm van identiteit. Een
symbool van hun succes, hun cultuur, … Voor veel mensen was dit hun thuis weg van thuis. Deze
grond is voor veel mensen nu heilig, het is de plaats waar hun geliefden voor het laatst waren. Dit
moet nu een herdenkingsplaats worden met watervallen, vijvers en de overledenen hun namen.
Hieronder bevindt zich een museum over deze gebeurtenis.
Men wil ook een nieuw project bouwen om deze torens te herdenken en een nieuwe plaats te
kunnen creëren voor de Amerikanen. Het moet allerlei ov terminals verbinden. “Get back up,
restore and get back to where you were before”
Als laatste komt er een nieuw skyscraper, de grootste van NY en de veiligste over de hele wereld.
Wat vind je (na deze video) maatschappelijk gezien problematisch?
• We leven in een maatschappij (globaal gezien) waarin er de nood is om veilige architectuur te
bouwen. De mens zou zich eigenlijk overal veilig moeten voelen, zonder dat de constructie hier
specifiek voor werd aangepast.
Actoren: wie krijgt het woord in deze video? En over wie spreken ze zoal?
• Politieke & economische elite (machthebbers)
• Video is als promoclip voor hun plannen DUS: maar beperkte groep aan het woord
• Sprekers: vooral oudere mannen in maatpak (gender, leeftijd, klasse)
• Tom Hanks als verteller = Hollywood-sfeer met altijd happy-ending
• Sprekers: vooral gericht op Amerikaanse natie i.p.v. lokale NY’se bevolking (=buurtbewoners)
• Zijn gericht op geld: toeristen/bezoekers trekken, scholen met kinderen laten komen
• Spreken ook over slachtoffers: helden van de aanslag & nabestaanden
Betekenissen: wat vertellen ze? Welke betekenissen geven ze?
De site moet een:
• memorial worden: een serene, heilige plek om de ramp niet te vergetern & om te rouwen
• museum worden: bezoeken, leren, objecten & getuigenissen van dichtbij te ervaren
• de Amerikaanse identiteit tonen
• icoon zijn: symbool van ons succes, cultuur & levensstijl
• teken zijn van wederopstanding: niet enkel fysiek/materieel te begrijpen, gaat ook voer
heropbouwen van natie & andere immateriële realiteiten
Welke kritieken kun je formuleren op deze voorstelling of representatie? Wat zegt deze video over
kwesties in de Amerikaanse samenleving?
• Legt het patriottisme & nationalisme v/h land bloot: land waar kinderen elke dag de vlag groeten
• MAGA = ‘make America great again’
• Ontstaan van top-down-perspectief i.p.v. bottom-up → wat met stem van ‘gewone’ burgers
• Toeristische trekpleister → toont mateloos kapitalisme aan
• Architectuur als artistiek object → wordt het dan een prestigeproject?
Antropologen
Antropoloog
= bestuderen de mens in context als sociaal (samenlevend) & cultureel (betekenisgevend) wezen
• Willen te weten komen hoe mensen in sociale relaties op uiteenlopende manieren inhoud geven
aan hun leefwerelden
• Ze zijn geïnteresseerd in diversiteit: in ene context vanzelfsprekend, niet in de andere
• Aspecten v/h sociale & culturele leven samenbrengen (= holistische benadering), die in 1e
instantie niet worden samengebracht
,MINDMAP 1: WAAROM
Waarom is het onderzoek van antropologen zinvol/belangrijk?
• Willen iets onthullen dat niet met het blote oog te zien is maar wel heel belangrijk is
• Gaat om de symbolische realiteit (= betekenissen & vanzelfsprekendheden), niet de fysieke
• Antropologie helpt inzichten te krijgen in onze cultuur & samenleving
Bv.:
• Om Amerikaan te zijn moet je in Amerika geboren zijn, engels spreken, blank zijn …
• Om wetenschappelijke kennis te maken moet je beschikken over veel waarnemingen
• Om als kaasboer artisanaal te werk te gat moeten er traditionele methodes zijn, zelf aanwezig
zijn in elke productiefase, eigen handen als zintuigen gebruiken, …
MINDMAP 2: WAT
Wat vinden we normaal, gezon, gepast?
(een hand geven, na corona niet meer vertrouwd) (een mondmasker was heel lang niet vertrouwd, na
corona wel) (afstand van elkaar, het dichter bij komen was niet meer vertrouwd, en wordt iets vreemd)
(roken op de trein tot in de jaren 90 toegelaten nu ongepast) (een gordel dragen was vroeger niet
vanzelfsprekend, nu wel) (gemengde scholen) (dragen van pruiken) (telefoon VS telefoonkot) (aparte
badkamer vroeger een kuip in de keuken)
MINDMAP 3: HOE
Hoe onderzoeken ze dit allemaal?
• Veldwerk: participerende observatie (= meedoen & waarnemen)
• Beschrijvend & theoretisch
• Relativerend = niet oordelend → Ze stellen zich open voor een wereld die ze nog niet kenden
• Holistisch (samenhang tussen soc – cult – rel – pol – econ …)
• Verhalend (kwalitatief)
• Betrokken & reflectief)
COLLEGE 2
• Concepten: antropologen, alledaags, discours, samenleving/sociale, cultuur, intersubjectief,
zelfreflectie, etnografie
• 1e 4 bladzijdes artikel New York (tot ‘memorialization p 329)
• Vragen 2, 9, 10 & 1, 13
Wat onderzoekt Setha Low?
(Zie tekst New York)
Ze wil begrijpen hoe de herdenking van 9/11 verloopt en ervaren wordt. Ze let hierbij op het vertoog, de
discours. Ze stelt vast dat er 2 manieren van denken & spreken zijn: dominant & lokaal.
Ten eerste focust ze haar onderzoek op de betekenissen die bestaan & de spanningen daartussen. De
spanningen tussen de visie over ruimte van de machthebbers & de buurtbewoners.
Ten slotte stelt ze vast dat er een verschil is van betekenisgeving (dus een verschil in dat spreken &
denken):
• Enerzijds: representaties die we in de media zien
• Anderzijds: wat buurtbewoners te zeggen hebben over hun ervaring met 9/11
Discours
= manier van spreken & denken
• Bv.: dokters hebben hun eigen ‘taal’ – een medische taal – die voor hen vanzelfsprekend is. Ze
gebruiken deze taal, maar leven als het ware ook in en met die taal.
, WAT
2: kern 9: probleem 10: onderzoeksvragen
2. Bij titel ‘abstract’: wat is de kern van wat Low ons wil vertellen?
• Low wil ons laten begrijpen hoe het herdenkingsproces werkt. Er is meer dan het politieke en
economische standpunt. Je moet je blik ook verruimen naar de plaatselijke bevolking en hun
emoties/noden om zicht te krijgen op de sociale omgang met architectuur.
9. In deze passage stelt de antropologe een probleem vast?
• Wat is het probleem?
o De lokale inwoners krijgen geen stem in het herdenkingsproces. Ze willen graag een
stem, maar hun ideeën en voorstellen worden genegeerd.
Interessant probleem:
• ze krijgt inzicht in het alledaagse doen, denken & voelen
• ze legt iets dat vanzelfsprekend lijkt bloot: relatie tussen overheid & burgers
• ze wil inzicht krijgen tussen verhouding overheid & burgers en hoe de publieke ruimte wordt
ingevuld
DUS: eenmalige situaties zoals 9/11 geven ons de mogelijkheid om inzicht te krijgen in de alledaagse
omgang met de leefwereld.
• In welke zin gaat het om een sociaal probleem?
o opbouw v/h monument onhult hoe de overheid een internationale identiteit wil
construeren: de sterke, veerkrachtige amerikaan → is niet hetzelfde als hoe de lokale
bewoners zich wil vormgeven
o gaat dit monument bijdragen aan groepsgevoel & over welke groep gaat dit dan?
→ probleem: lokale bewoners worden vergeten (kinderen, bewoners zonder papieren, …)
• En in welke zin is het ook een cultureel probleem?
o Cultuur = hoe betekenis geven aan leefwereld: er komt met deze architectuur een
eenzijdig verhaal tot stand: enkel een nationalistisch, patriotistisch verhaal.
o 9/11 brengt gevoelens van angst/trauma op → je wordt bewust van zaken waar je
anders niet bij zou stilstaan.
10. Na het ontdekken van een probleem stelt Low onderzoeksvragen.
• Waarom kun je deze typisch ‘antropologisch’ noemen?
o WAAROM kozen de machthebber om dit moment van 9/11 te bevriezen (frozen)
o WAAROM 1 verhaal en houden ze geen rekening met chaotische veelheid v/h verhaal
o WAAROM heben ze die lokale betekenissen & vernaculaire strategieën v/d mens
uitgesloten (excluded)
o Is er angst van de overheid om in contact te komen met verhalen van burgers (threat)
