Strafrecht
DISCLAIMER:
Deze samenvatting is gebaseerd op de lessen Strafrecht voor de rechtenstudenten van de
VUB (jaar 2024) en het boek “Overzicht van het Belgisch algemeen strafrecht.”
Het verspreiden van deze samenvatting zonder de uitdrukkelijke toestemming van de auteur
is ten strengste verboden.
Gebruik van de samenvatting is geen garantie op studiesucces.
Deel 1: inleiding tot de studie van het strafrecht
Hoofdstuk 1: begripsbepaling
I. Bepaling van het strafrecht
Dwingende regels zijn nodig voor een ordering van het leven in een gemeenschap
Het geheel van deze regels vormen samen het geldende recht dat afdwingbaar is MAAR
slechts afdwingbaar indien de overtreding van de rechtsregel gesanctioneerd kan worden
Dit kan adhv verschillende sanctiesystemen:
« Burgerlijke sancties
« Administratieve sancties
« Disciplinaire sancties
Burgerlijke = vb.1382 oud BW
Administratieve = vb. GAS boetes, schorsing/intrekking vergunning
Disciplinaire= vb. leden van beroepsgroep die onder een tuchtoverheid staan (geneesheren,
advocaten)
à Orde van…
Kenmerken strafrecht:
« Publiek recht
« Legaal recht
« Sanctierecht
Strafrecht VUB Rechten Chayenne Vandingenen 2024
,à varieert in tijd & ruimte
à vanaf 19de eeuw aandacht naar dader
Kernbegrippen:
« Misdrijven
« Sancties
« Daders
Definitie vanuit juridisch-praktisch oogpunt:
Geheel van wetsbepalingen die de strafbare gedragingen aangeven en de sancties bepalen,
hetzij straffen, hetzij beveiligingsmaatregelen, die op de daders toepasselijk zijn & die de
algemene principes weergeven die op de bestraffing van die daders van toepassing zijn
Voorwerp boek: studie positief strafrecht
= geldende strafrecht vastgelegd in verdragen, wetten,decreten,ordonnanties en
reglementen
ßà wijsgerig strafrecht is gericht op onderzoek van rationele en morele funderingen van
het recht van de gemeenschap om te straffen, van de doelstellingen van de straffen en van de
eigenschappen die de straffen moeten bezitten om hun sociale functies te vervullen
Absolute leer ßà relatieve theorieën
« Absoluut: Omdat misdaan is moet de straf volgen
« Punitur, quia peccatum est
« Staat = gerechtigd te bestraffen omdat het misdrijf is gepleegd
« Relatief: Ziet in de straf een geëigend middel om misdrijven te voorkomen
« Punitur, ne peccetur
« Niet gestraft omdat iemand het verdient maar omdat het maatschappelijk nuttig is
à Leiden tot uiteenlopende standpunten mbt opportuniteitsbeginsel/verjaring MAAR in
praktijk combinatie van elementen uit beide MAAR nadruk relatieve theorie
Strafrecht VUB Rechten Chayenne Vandingenen 2024
, II. Kenmerken van het strafrecht
1. Publiek recht:
= Verticale rechtsverhouding
« Dader & gemeenschap
« Recht tot straffen bij staatsorganen (Openbaar Ministerie)
MAAR staat = tussenkomende macht en dus geen grondelement van het strafrecht
« OM vertegenwoordigt gemeenschap en dus NIET de staat
« Strafrecht kan losstaan van staatsorganen aangezien het steunt op reactie van de
gemeenschap MAAR indien staatsorganen niet ingrijpen zullen burgers zelf recht in
handen nemen (= EIGENRICHTING)
à GEVAAR: maatschappelijke onrust & chaos
à DAAROM monopolie om te straffen bij de staat
! Horizontale rechtsverhouding (=privaatrechtelijk)!
« Dader & slachtoffer
« GEEN wezenlijk deel van strafrecht
Misdrijven kunnen ook GEEN (niet identificeerbare) SLACHTOFFER(S) hebben
à inbreuk wegverkeer (vb. te snel rijden)
à verdovende middelen
à milieuwetgeving
OF
WEL SLACHTOFFER(S) dan nog steeds GEEN INITIATIEF van slachtoffer vereist om procedure
te starten
à OM start deze op in naam van de gemeenschap
OPGEPAST: soms wel eerst KLACHT SLACHTOFFER vereist (in andere rechtssystemen waar
strafrecht niet strikt publiekrecht is)
à België enkel bij klachtmisdrijven een klacht van het slachtoffer nodig anders altijd zonder
initiatief slachtoffer of zelfs tegen wil slachtoffer in (door OM)
Strafrecht VUB Rechten Chayenne Vandingenen 2024
, DEELNAME door slachtoffer aan procedure:
Opstarten procedure:
Þ Klacht met burgerlijke partijstelling voor de onderzoeksrechter
Þ Rechtstreekse dagvaarding voor de vonnisgerechten
MAAR uitoefening strafvordering is het voorrecht van het OM
Slachtoffer kan geen straffen vorderen aangezien het gaat over publiek recht
à Kan enkel schadevergoeding vorderen WANT dit is privaat recht
OPMERKELIJK:
Privatisering strafrecht
Verhouding dader & slachtoffer beïnvloedt strafproces steeds meer
VOORBEELD:
« Betrekken slachtoffer in de procedure van de voorwaardelijke invrijheidstelling
« Uitbreiding mogelijkheden tot inzage lopende strafdossiers tot alle belanghebbenden
2. Legaal recht:
1) Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgaande wettelijke strafbepaling
à Legaliteit van de incriminatie
à Art. 12, 2de lid Gw
2) Geen straf kan worden opgelegd indien deze niet voorafgaand op een gedraging werd
gesteld door de wetgever
à Legaliteit van de straf
à Art. 14 Gw
= fundamentele waarborg van de burger tegen willekeur van de overheid
Strafrecht VUB Rechten Chayenne Vandingenen 2024
DISCLAIMER:
Deze samenvatting is gebaseerd op de lessen Strafrecht voor de rechtenstudenten van de
VUB (jaar 2024) en het boek “Overzicht van het Belgisch algemeen strafrecht.”
Het verspreiden van deze samenvatting zonder de uitdrukkelijke toestemming van de auteur
is ten strengste verboden.
Gebruik van de samenvatting is geen garantie op studiesucces.
Deel 1: inleiding tot de studie van het strafrecht
Hoofdstuk 1: begripsbepaling
I. Bepaling van het strafrecht
Dwingende regels zijn nodig voor een ordering van het leven in een gemeenschap
Het geheel van deze regels vormen samen het geldende recht dat afdwingbaar is MAAR
slechts afdwingbaar indien de overtreding van de rechtsregel gesanctioneerd kan worden
Dit kan adhv verschillende sanctiesystemen:
« Burgerlijke sancties
« Administratieve sancties
« Disciplinaire sancties
Burgerlijke = vb.1382 oud BW
Administratieve = vb. GAS boetes, schorsing/intrekking vergunning
Disciplinaire= vb. leden van beroepsgroep die onder een tuchtoverheid staan (geneesheren,
advocaten)
à Orde van…
Kenmerken strafrecht:
« Publiek recht
« Legaal recht
« Sanctierecht
Strafrecht VUB Rechten Chayenne Vandingenen 2024
,à varieert in tijd & ruimte
à vanaf 19de eeuw aandacht naar dader
Kernbegrippen:
« Misdrijven
« Sancties
« Daders
Definitie vanuit juridisch-praktisch oogpunt:
Geheel van wetsbepalingen die de strafbare gedragingen aangeven en de sancties bepalen,
hetzij straffen, hetzij beveiligingsmaatregelen, die op de daders toepasselijk zijn & die de
algemene principes weergeven die op de bestraffing van die daders van toepassing zijn
Voorwerp boek: studie positief strafrecht
= geldende strafrecht vastgelegd in verdragen, wetten,decreten,ordonnanties en
reglementen
ßà wijsgerig strafrecht is gericht op onderzoek van rationele en morele funderingen van
het recht van de gemeenschap om te straffen, van de doelstellingen van de straffen en van de
eigenschappen die de straffen moeten bezitten om hun sociale functies te vervullen
Absolute leer ßà relatieve theorieën
« Absoluut: Omdat misdaan is moet de straf volgen
« Punitur, quia peccatum est
« Staat = gerechtigd te bestraffen omdat het misdrijf is gepleegd
« Relatief: Ziet in de straf een geëigend middel om misdrijven te voorkomen
« Punitur, ne peccetur
« Niet gestraft omdat iemand het verdient maar omdat het maatschappelijk nuttig is
à Leiden tot uiteenlopende standpunten mbt opportuniteitsbeginsel/verjaring MAAR in
praktijk combinatie van elementen uit beide MAAR nadruk relatieve theorie
Strafrecht VUB Rechten Chayenne Vandingenen 2024
, II. Kenmerken van het strafrecht
1. Publiek recht:
= Verticale rechtsverhouding
« Dader & gemeenschap
« Recht tot straffen bij staatsorganen (Openbaar Ministerie)
MAAR staat = tussenkomende macht en dus geen grondelement van het strafrecht
« OM vertegenwoordigt gemeenschap en dus NIET de staat
« Strafrecht kan losstaan van staatsorganen aangezien het steunt op reactie van de
gemeenschap MAAR indien staatsorganen niet ingrijpen zullen burgers zelf recht in
handen nemen (= EIGENRICHTING)
à GEVAAR: maatschappelijke onrust & chaos
à DAAROM monopolie om te straffen bij de staat
! Horizontale rechtsverhouding (=privaatrechtelijk)!
« Dader & slachtoffer
« GEEN wezenlijk deel van strafrecht
Misdrijven kunnen ook GEEN (niet identificeerbare) SLACHTOFFER(S) hebben
à inbreuk wegverkeer (vb. te snel rijden)
à verdovende middelen
à milieuwetgeving
OF
WEL SLACHTOFFER(S) dan nog steeds GEEN INITIATIEF van slachtoffer vereist om procedure
te starten
à OM start deze op in naam van de gemeenschap
OPGEPAST: soms wel eerst KLACHT SLACHTOFFER vereist (in andere rechtssystemen waar
strafrecht niet strikt publiekrecht is)
à België enkel bij klachtmisdrijven een klacht van het slachtoffer nodig anders altijd zonder
initiatief slachtoffer of zelfs tegen wil slachtoffer in (door OM)
Strafrecht VUB Rechten Chayenne Vandingenen 2024
, DEELNAME door slachtoffer aan procedure:
Opstarten procedure:
Þ Klacht met burgerlijke partijstelling voor de onderzoeksrechter
Þ Rechtstreekse dagvaarding voor de vonnisgerechten
MAAR uitoefening strafvordering is het voorrecht van het OM
Slachtoffer kan geen straffen vorderen aangezien het gaat over publiek recht
à Kan enkel schadevergoeding vorderen WANT dit is privaat recht
OPMERKELIJK:
Privatisering strafrecht
Verhouding dader & slachtoffer beïnvloedt strafproces steeds meer
VOORBEELD:
« Betrekken slachtoffer in de procedure van de voorwaardelijke invrijheidstelling
« Uitbreiding mogelijkheden tot inzage lopende strafdossiers tot alle belanghebbenden
2. Legaal recht:
1) Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgaande wettelijke strafbepaling
à Legaliteit van de incriminatie
à Art. 12, 2de lid Gw
2) Geen straf kan worden opgelegd indien deze niet voorafgaand op een gedraging werd
gesteld door de wetgever
à Legaliteit van de straf
à Art. 14 Gw
= fundamentele waarborg van de burger tegen willekeur van de overheid
Strafrecht VUB Rechten Chayenne Vandingenen 2024
