Deel I: het personenrecht
Hoofdstuk 1: de persoon
Wat is het personenrecht? Regels in verband met personen.
1. Definitie persoon
= elke entiteit die dragen kan zijn van rechten en plichten = de rechtsbekwaamheid of juridische
persoonlijkheid.
Let op er is een belangrijk onderscheid tussen rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid.
2. Soorten personen
a. Natuurlijke personen
Uit zijn aard is de mens een persoon in de juridische betekenis van het woord. Dit zijn de natuurlijke
personen of de mensen van vlees en bloed zonder onderscheid op basis van nationaliteit, godsdienst.
• Elke mens heeft rechten en plichten
• Alle mensen: aangezien de burgerlijke dood en slavernij afgeschaft zijn, kan geen enkel mens
volledig rechteloos worden
• Alleen mensen: geen dieren
• Alleen levende mensen: een embryo of lijk geniet een bijzondere bescherming: ze zijn geen
mens maar ook geen zaak.
De natuurlijke personen of mensen zijn dus allen rechtsbekwaam en principieel in gelijke mate. Wel
geldt de gelijkheid volgens de GW enkel voor Belgen. Anderzijds krijgen vreemdelingen op het
Belgisch grondgebied dezelfde bescherming.
b. Rechtspersonen
Het recht geeft een bepaalde groepering van personen en/of middelen/goederen ook de hoedanigheid
van een persoon. Daardoor kunnen rechtspersonen los van de samenstellende personen, aan het
rechtsverkeer deelnemen zoals een mens, als dragen van subjectieve rechten en plichten.
Hiermee wordt bedoeld: verenigingen of vennootschappen. Een rechtspersoon heeft in principe
dezelfde rechten en plichten als een natuurlijk persoon: zij kan een huurovereenkomst sluiten, maar
niet huwen. Leidt een eigen rechtsleven los van de leden.
De rechten en plichten worden uitgeoefend door organen. De organen zijn samengesteld uit
natuurlijke personen die optreden in naam en voor rekening van de rechtspersoon, vermits een
rechtspersoon geen handen heeft om een handtekening te zetten.
Orgaantheorie = rechten en plichten van de rechtspersoon worden uitgeoefend door de natuurlijke
personen die in de rechtspersoon zetelen.
Publiekrechtelijke rechtspersonen Privaatrechtelijke rechtspersonen
= dit zijn instellingen door de overheid in het Door een privaat initiatief tot stand gekomen
leven geroepen en met een gedeelte van het zoals vb. Een NV en BV
staatsgezag. Vb. Provincie Limburg.
Bij het aangaan kiezen voor een rechtspersoon omdat het een groot verschil uitmaakt voor de
verantwoordelijkheid
1
, 3. Begin van een persoon
a. Natuurlijke personen
Natuurlijke personen beginnen bij de geboorte, ten minste indien ze:
• Levend (het kind heeft geademd en is dus zeker niet doodgeboren en
• Levensvatbaar geboren worden
MAAR: rechten en plichten strekken zich al uit voor de geboorte:
• De ongeboren vrucht of embryo wordt reeds als een persoon beschouwd voor het erfrecht,
voor schenkingen of voor testamenten, art. 4.4 BW & 4.137 BW indien het kind
o Levend en levensvatbaar wordt geboren
o Er een belang is voor het kind
De verwekking moet vermoed gebeurd zijn tussen de 300ste en de 180ste dag voor de geboorte art.
326 BW. Een kind kan dus voor de geboorte erven of schenkingen ontvangen, een kind kan
schadevergoeding krijgen van de verantwoordelijke van een ongeval waarbij de vader overlijdt, ook al
gebeurde het voor de geboorte.
Het kind heeft dus voor de geboorte ook het recht op “de bescherming van de persoon”.
b. Rechtspersonen
Bestaan alleen op papier.
Regel: rechtspersonen beginnen bij de oprichting: hetzij bij overeenkomst (moet neergelegd worden
op de griffie van de ondernemingsrechtbanken + bekendmaken in BS), hetzij bij verlijden van de
authentieke oprichtingsakte bij de notaris.
4. Einde van persoon
a. Natuurlijke personen
Regel: natuurlijke personen eindigen bij de dood.
MAAR: rechten en plichten strekken zich in een aantal gevallen uit na het overlijden:
• Overleden kind erkennen kan nog, enkel in het belang van de afstammelingen art. 328 BW
• Een onderneming kan tot 6 maand na zijn dood failliet verklaard worden, ten voordele van de
SE = vordering op de nalatenschap.
• De wil die een overledene tijdens zijn leven heeft geuit kan ook nog gevolgen hebben na zijn
dood art. 4.178 BW
• De herziening van het proces na het overlijden van de strafrechtelijke veroordeelde, vooral
voor de verwanten om naam te zuiveren, verhaal Irma Laplasse collaborateur
Welk is het tijdstip van de dood?
Regel: overlijden moet worden vastgesteld door een geneesheer.
MAAR: deze vaststelling gebeurt volgens de omstandigheden:
• Overlijden thuis: ophouden van ademhaling en bloedsomloop
• Overlijden in ziekenhuis: rechtlijnig EEG
Opmerkingen: de wet geeft geen definitie van overlijden. Bij transplantatie bestaat er ook een
restrictieve interpretatie van het begrip overlijden, slechts indien alle functies nodig voor de
handhaving van het menselijk leven volledig en onomkeerbaar uitgevallen zijn.
2
,Bij klinisch dood: de situatie waarbij de hersenen geen impulsen meer geven aan de organen, zijn
orgaantransplantatie en euthanasie nodig?
Wanneer is iemand juridisch gezien overleden? Authentieke akte vereist, deze moet opgemaakt zijn
door de ambtenaar van de burgerlijke stand (burgemeester), opgemaakt aan de hand van de
vaststelling van de dokter & later opgenomen in de DABS (databank akte burgerlijke stand) = zelfde
bij de geboorte.
b. Rechtspersonen
Regel: rechtspersonen sterven niet
MAAR: rechtspersonen kunnen wel eindigen en ontbonden worden:
• Hetzij bij verstrijken van de termijn
• Hetzij bij faillissement
• Hetzij door vrijwillige ontbinding
5. Afwezigheid
a. Probleem
Situering: de persoon-afwezigheid-einde van de persoon
Een overlijden van een persoon heeft talrijke en belangrijke rechtsgevolgen voor derden:
• Het nalatenschap valt open en de erfenis dient verdeeld te worden
• Het huwelijk wordt ontbonden
• De voogdij over de kinderen valt open
• Er is eventueel recht op uitbetaling van het kapitaal van een levensverzekering of een
overlevingspensioen
Als men van iemands dood niet zeker is, ontstaat een moeilijke situatie.
b. Oplossing
Dit probleem heeft men proberen op te vangen door de invoering van de rechtsfiguur van “de
afwezigen”.
i. Definitie
Afwezigen = dit zijn mensen over wiens bestaat men onzeker is. Geen idee of ze nog leven,
ontdekkingsreizigers, mensen die in 9/11 aanwezig waren.
Vermisten = dit zijn mensen die zeker dood zijn, maar hun lijk is nog niet gevonden. Vb. De vermiste,
maar zeker opvarende matroos van een vergane vissersboot.
ii. Achtergrond –wetgeving
De regeling van de afwezige is gericht om de afwezige te beschermen, vooral met het oog op een
eventuele terugkeer.
3
, iii. Procedure
Fase 1: het vermoeden van afwezigheid
Art. 112-117 BW
Wanneer een persoon sinds meer dan 3 maand niet meer verschenen is in zijn woon- of verblijfplaats
en men van hem geen nieuws meer ontvangen heeft, en daaruit een onzekerheid ontstaat omtrent zijn
leven of dood. Dan kan de VREDERECHTER het vermoeden van afwezigheid vaststellen op verzoek
van elke belanghebbende of de procureur des Konings.
Als dit vermoeden is vastgesteld en de vermoedelijke afwezige zelf geen lasthebber heeft aangeduid,
dan kan er door de vrederechter een gerechtelijk bewindvoerder worden aangeduid.
De gerechtelijk bewindvoerder dient de goederen van de vermoedelijk afwezige te beheren als een
voorzichtig en redelijk persoon en zal de vermoedelijk afwezige tevens vertegenwoordigen in alle
procedures die hem aanbelangen.
De gerechtelijk bewindvoerder is rekening en verantwoording verschuldigd aan de vrederechter via
een jaarlijks verslag dat moet worden voorgelegd.
Indien de vermoedelijk afwezigheid terugkeert (of men nieuws van hem verneemt) maakt de
vrederechter bij beschikking een einde aan de opdracht van de gerechtelijk bewindvoerder.
Fase 2: de verklaring van afwezigheid
Art. 118-124 BW
Dit is bij niet-terugkeer de vaststelling van de afwezigheid door de FAMILIERECHTBANK in de
rechtbank van eerste aanleg.
Indien er 5 jaar verlopen zijn sinds het vonnis waarbij de vermoedelijke afwezigheid werd vastgesteld
of 7 jaar sinds men voor het laats nieuws ontvangen heeft van de afwezige kan de verklaring van
afwezigheid worden uitgesproken op verzoek van elke belanghebbende of de procureur des Konings.
Indien de afwezige verklaarde terugkeert (of men nieuws van hem verneemt) krijgt de betrokkene zijn
goederen terug in de staat waarin ze zich bevinden, indien ze zijn vervreemd, ontvangt hij de prijs =
bescherming van de vermiste.Vermist het huwelijk alsook de wettelijke samenwoning na zijn
terugkeer ontbonden blijven, ontvangt de afwezige zijn deel uit het gemeenschappelijk vermogen.
Fase 3: de gerechtelijke verklaring van overlijden
Art. 126-135 BW
Op verzoek van elke belanghebbende, procureur des Konings of de minister van justitie kan de
FAMILIERECHTBANK het gerechtelijk overlijden verklaren van ieder persoon die in
levensbedreigende omstandigheden verdween, indien zijn lichaam niet kon worden teruggevonden of
geïdentificeerd en gelet op de omstandigheden, zeker is dat hij is overleden.
Het vonnis tot verklaring van overlijden bepaalt de datum van overlijden rekening houdend met de
omstandigheden eigen aan de zaak. Het beschikkend gedeelte van het vonnis tot verklaring van
overlijden dat in kracht is gegaan, dient te worden overgeschreven in de databank van de burgerlijke
stand van de woonplaats van de overledene.
In geval van terugkeer van de persoon die gerechtelijk overleden is verklaard, gelden dezelfde regels
als bij de terugkeer van de persoon die gerechtelijk afwezig was verklaard.
4
Hoofdstuk 1: de persoon
Wat is het personenrecht? Regels in verband met personen.
1. Definitie persoon
= elke entiteit die dragen kan zijn van rechten en plichten = de rechtsbekwaamheid of juridische
persoonlijkheid.
Let op er is een belangrijk onderscheid tussen rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid.
2. Soorten personen
a. Natuurlijke personen
Uit zijn aard is de mens een persoon in de juridische betekenis van het woord. Dit zijn de natuurlijke
personen of de mensen van vlees en bloed zonder onderscheid op basis van nationaliteit, godsdienst.
• Elke mens heeft rechten en plichten
• Alle mensen: aangezien de burgerlijke dood en slavernij afgeschaft zijn, kan geen enkel mens
volledig rechteloos worden
• Alleen mensen: geen dieren
• Alleen levende mensen: een embryo of lijk geniet een bijzondere bescherming: ze zijn geen
mens maar ook geen zaak.
De natuurlijke personen of mensen zijn dus allen rechtsbekwaam en principieel in gelijke mate. Wel
geldt de gelijkheid volgens de GW enkel voor Belgen. Anderzijds krijgen vreemdelingen op het
Belgisch grondgebied dezelfde bescherming.
b. Rechtspersonen
Het recht geeft een bepaalde groepering van personen en/of middelen/goederen ook de hoedanigheid
van een persoon. Daardoor kunnen rechtspersonen los van de samenstellende personen, aan het
rechtsverkeer deelnemen zoals een mens, als dragen van subjectieve rechten en plichten.
Hiermee wordt bedoeld: verenigingen of vennootschappen. Een rechtspersoon heeft in principe
dezelfde rechten en plichten als een natuurlijk persoon: zij kan een huurovereenkomst sluiten, maar
niet huwen. Leidt een eigen rechtsleven los van de leden.
De rechten en plichten worden uitgeoefend door organen. De organen zijn samengesteld uit
natuurlijke personen die optreden in naam en voor rekening van de rechtspersoon, vermits een
rechtspersoon geen handen heeft om een handtekening te zetten.
Orgaantheorie = rechten en plichten van de rechtspersoon worden uitgeoefend door de natuurlijke
personen die in de rechtspersoon zetelen.
Publiekrechtelijke rechtspersonen Privaatrechtelijke rechtspersonen
= dit zijn instellingen door de overheid in het Door een privaat initiatief tot stand gekomen
leven geroepen en met een gedeelte van het zoals vb. Een NV en BV
staatsgezag. Vb. Provincie Limburg.
Bij het aangaan kiezen voor een rechtspersoon omdat het een groot verschil uitmaakt voor de
verantwoordelijkheid
1
, 3. Begin van een persoon
a. Natuurlijke personen
Natuurlijke personen beginnen bij de geboorte, ten minste indien ze:
• Levend (het kind heeft geademd en is dus zeker niet doodgeboren en
• Levensvatbaar geboren worden
MAAR: rechten en plichten strekken zich al uit voor de geboorte:
• De ongeboren vrucht of embryo wordt reeds als een persoon beschouwd voor het erfrecht,
voor schenkingen of voor testamenten, art. 4.4 BW & 4.137 BW indien het kind
o Levend en levensvatbaar wordt geboren
o Er een belang is voor het kind
De verwekking moet vermoed gebeurd zijn tussen de 300ste en de 180ste dag voor de geboorte art.
326 BW. Een kind kan dus voor de geboorte erven of schenkingen ontvangen, een kind kan
schadevergoeding krijgen van de verantwoordelijke van een ongeval waarbij de vader overlijdt, ook al
gebeurde het voor de geboorte.
Het kind heeft dus voor de geboorte ook het recht op “de bescherming van de persoon”.
b. Rechtspersonen
Bestaan alleen op papier.
Regel: rechtspersonen beginnen bij de oprichting: hetzij bij overeenkomst (moet neergelegd worden
op de griffie van de ondernemingsrechtbanken + bekendmaken in BS), hetzij bij verlijden van de
authentieke oprichtingsakte bij de notaris.
4. Einde van persoon
a. Natuurlijke personen
Regel: natuurlijke personen eindigen bij de dood.
MAAR: rechten en plichten strekken zich in een aantal gevallen uit na het overlijden:
• Overleden kind erkennen kan nog, enkel in het belang van de afstammelingen art. 328 BW
• Een onderneming kan tot 6 maand na zijn dood failliet verklaard worden, ten voordele van de
SE = vordering op de nalatenschap.
• De wil die een overledene tijdens zijn leven heeft geuit kan ook nog gevolgen hebben na zijn
dood art. 4.178 BW
• De herziening van het proces na het overlijden van de strafrechtelijke veroordeelde, vooral
voor de verwanten om naam te zuiveren, verhaal Irma Laplasse collaborateur
Welk is het tijdstip van de dood?
Regel: overlijden moet worden vastgesteld door een geneesheer.
MAAR: deze vaststelling gebeurt volgens de omstandigheden:
• Overlijden thuis: ophouden van ademhaling en bloedsomloop
• Overlijden in ziekenhuis: rechtlijnig EEG
Opmerkingen: de wet geeft geen definitie van overlijden. Bij transplantatie bestaat er ook een
restrictieve interpretatie van het begrip overlijden, slechts indien alle functies nodig voor de
handhaving van het menselijk leven volledig en onomkeerbaar uitgevallen zijn.
2
,Bij klinisch dood: de situatie waarbij de hersenen geen impulsen meer geven aan de organen, zijn
orgaantransplantatie en euthanasie nodig?
Wanneer is iemand juridisch gezien overleden? Authentieke akte vereist, deze moet opgemaakt zijn
door de ambtenaar van de burgerlijke stand (burgemeester), opgemaakt aan de hand van de
vaststelling van de dokter & later opgenomen in de DABS (databank akte burgerlijke stand) = zelfde
bij de geboorte.
b. Rechtspersonen
Regel: rechtspersonen sterven niet
MAAR: rechtspersonen kunnen wel eindigen en ontbonden worden:
• Hetzij bij verstrijken van de termijn
• Hetzij bij faillissement
• Hetzij door vrijwillige ontbinding
5. Afwezigheid
a. Probleem
Situering: de persoon-afwezigheid-einde van de persoon
Een overlijden van een persoon heeft talrijke en belangrijke rechtsgevolgen voor derden:
• Het nalatenschap valt open en de erfenis dient verdeeld te worden
• Het huwelijk wordt ontbonden
• De voogdij over de kinderen valt open
• Er is eventueel recht op uitbetaling van het kapitaal van een levensverzekering of een
overlevingspensioen
Als men van iemands dood niet zeker is, ontstaat een moeilijke situatie.
b. Oplossing
Dit probleem heeft men proberen op te vangen door de invoering van de rechtsfiguur van “de
afwezigen”.
i. Definitie
Afwezigen = dit zijn mensen over wiens bestaat men onzeker is. Geen idee of ze nog leven,
ontdekkingsreizigers, mensen die in 9/11 aanwezig waren.
Vermisten = dit zijn mensen die zeker dood zijn, maar hun lijk is nog niet gevonden. Vb. De vermiste,
maar zeker opvarende matroos van een vergane vissersboot.
ii. Achtergrond –wetgeving
De regeling van de afwezige is gericht om de afwezige te beschermen, vooral met het oog op een
eventuele terugkeer.
3
, iii. Procedure
Fase 1: het vermoeden van afwezigheid
Art. 112-117 BW
Wanneer een persoon sinds meer dan 3 maand niet meer verschenen is in zijn woon- of verblijfplaats
en men van hem geen nieuws meer ontvangen heeft, en daaruit een onzekerheid ontstaat omtrent zijn
leven of dood. Dan kan de VREDERECHTER het vermoeden van afwezigheid vaststellen op verzoek
van elke belanghebbende of de procureur des Konings.
Als dit vermoeden is vastgesteld en de vermoedelijke afwezige zelf geen lasthebber heeft aangeduid,
dan kan er door de vrederechter een gerechtelijk bewindvoerder worden aangeduid.
De gerechtelijk bewindvoerder dient de goederen van de vermoedelijk afwezige te beheren als een
voorzichtig en redelijk persoon en zal de vermoedelijk afwezige tevens vertegenwoordigen in alle
procedures die hem aanbelangen.
De gerechtelijk bewindvoerder is rekening en verantwoording verschuldigd aan de vrederechter via
een jaarlijks verslag dat moet worden voorgelegd.
Indien de vermoedelijk afwezigheid terugkeert (of men nieuws van hem verneemt) maakt de
vrederechter bij beschikking een einde aan de opdracht van de gerechtelijk bewindvoerder.
Fase 2: de verklaring van afwezigheid
Art. 118-124 BW
Dit is bij niet-terugkeer de vaststelling van de afwezigheid door de FAMILIERECHTBANK in de
rechtbank van eerste aanleg.
Indien er 5 jaar verlopen zijn sinds het vonnis waarbij de vermoedelijke afwezigheid werd vastgesteld
of 7 jaar sinds men voor het laats nieuws ontvangen heeft van de afwezige kan de verklaring van
afwezigheid worden uitgesproken op verzoek van elke belanghebbende of de procureur des Konings.
Indien de afwezige verklaarde terugkeert (of men nieuws van hem verneemt) krijgt de betrokkene zijn
goederen terug in de staat waarin ze zich bevinden, indien ze zijn vervreemd, ontvangt hij de prijs =
bescherming van de vermiste.Vermist het huwelijk alsook de wettelijke samenwoning na zijn
terugkeer ontbonden blijven, ontvangt de afwezige zijn deel uit het gemeenschappelijk vermogen.
Fase 3: de gerechtelijke verklaring van overlijden
Art. 126-135 BW
Op verzoek van elke belanghebbende, procureur des Konings of de minister van justitie kan de
FAMILIERECHTBANK het gerechtelijk overlijden verklaren van ieder persoon die in
levensbedreigende omstandigheden verdween, indien zijn lichaam niet kon worden teruggevonden of
geïdentificeerd en gelet op de omstandigheden, zeker is dat hij is overleden.
Het vonnis tot verklaring van overlijden bepaalt de datum van overlijden rekening houdend met de
omstandigheden eigen aan de zaak. Het beschikkend gedeelte van het vonnis tot verklaring van
overlijden dat in kracht is gegaan, dient te worden overgeschreven in de databank van de burgerlijke
stand van de woonplaats van de overledene.
In geval van terugkeer van de persoon die gerechtelijk overleden is verklaard, gelden dezelfde regels
als bij de terugkeer van de persoon die gerechtelijk afwezig was verklaard.
4
