CULTUURWETENSCHAPP
EN
Examen 5de middelbaar: scheiding der machten,
Belgische politiek, kiesstelsels en rechtsstelsels,
gelaagdheid van de samenleving (leerstof januari – juni)
1.1 Scheiding der machten (trias politica) in Belgie
3 staatsmachten:
1. Wetgevende macht
, 2. Uitvoerende macht
3. Rechterlijke macht
Waarom wordt er gesproken over een 'scheiding' der machten?
Het houdt in dat de macht over een staat moet verdeeld worden onder verschillende instellingen.
Omdat elk van deze instellingen zijn eigen taken en verantwoordelijkheden heeft.
Hoe verwijst het naar de spreiding der machten?
ze elkaar ook controleren en beperken (checks and balances=controle en evenwicht) kan geen
enkele van deze instellingen een dominante machtspositie innemen.
Waarom spreken we beter over een 'spreiding' i.p.v. over een scheiding?
Elke macht controleert en beperkt de andere machten, daarom is het beter om over een
spreiding te spreken
Overheidsniveaus Uitvoerende macht Wetgevende Rechterlijke macht
(regering) macht (raad en parlement)
Federaal niveau -Federale regering o.l.v. de -Federaal parlement -Rechtbanken en
eerste minister (premier) (kamer van onafhankelijke rechters
volksvertegenwoordigers en
senaat)
Deelstaten (gewesten -Deelstaatregering o.l.v. -Deelstaat parlement -Rechtbanken en
en gemeenschappen) minister premier onafhankelijke rechters
Provincie -De deputatie o.l.v. de -Provincieraad -Rechtbanken en
provincie- onafhankelijke rechters
gouverneur
Gemeente -College van burgemeester -Gemeenteraad -Rechtbanken en
en de schepenen onafhankelijke rechters
Taken Uitvoerende macht Wetgevende macht Rechterlijke macht
-Wetten omzetten in beleid -Wetsvoorstellen maken en -Oordelen of wetten worden
1
, goedkeuren. overtreden en indien nodig de
-Wetsontwerpen maken (die dan overtreders straffen
ingediend worden in het parlement - wetsontwerpen goedkeuren
-Regering controleren
(interpellaties)
-Begroting goedkeuren
-Bespreken van wetteksten
(in commissies)
Voorbeelden van de spreiding der machten:
UM en WM: de uitvoerende macht kan wetsontwerpen indienen (initiatiefrecht).
UM en RM: de uitvoerende macht controleert of de rechterlijke macht de straffen wel degelijk
uitvoert.
WM en RM: de wetgevende macht stelt soms parlementaire onderzoekscommissie in. Daar
kunnen parlementsleden een onderzoek voeren naar de daden van de regering. Bv: “naar
aanzien van de terreuraanslag in Brussel".
Wanneer je een bewering voorgelegd krijgt, kan je beslissen naar welke staatsmachten
verwezen wordt. Idem oefening p.38-39.
De wetgevende macht benoemt de regering WM en UM
De uitvoerende macht kan wetsontwerpen indienen (initiatiefrecht). UM en WM
De rechterlijke macht controleert en adviseert over de wetgeving en mogelijke tegenstrijdigheden.
RM en WM
De rechterlijke macht controleert ook de wettelijkheid van de daden van de uitvoerende macht.
RM en UM
De wetgevende macht stelt soms parlementaire onderzoekcommissies in. Daar kunnen parlementsleden
een onderzoek voeren naar daden van de regering. Bijv. N.a.v. de terreuraanslag in Brussel.
WM en RM
De rechterlijke macht controleert de uitvoering van wetten en regelgeving. RM en UM
De uitvoerende macht controleert of de rechterlijke macht de straffen wel degelijk uitvoert. UM en RM
De wetgevende macht controleert de uitvoerende macht (wordt uitgezonden op tv in het programma ‘Villa
politica’). WM en UM
De uitvoerende macht moet een wet van kracht maken nadat die is goedgekeurd door het parlement.
UM en WM
Wat wordt er bedoeld met 'de vierde macht'?
Na de 3 staatsmachten heb je ook nog de media, namelijk de vierde macht=
de (politieke) journalistiek en de (sociale) media.
2
EN
Examen 5de middelbaar: scheiding der machten,
Belgische politiek, kiesstelsels en rechtsstelsels,
gelaagdheid van de samenleving (leerstof januari – juni)
1.1 Scheiding der machten (trias politica) in Belgie
3 staatsmachten:
1. Wetgevende macht
, 2. Uitvoerende macht
3. Rechterlijke macht
Waarom wordt er gesproken over een 'scheiding' der machten?
Het houdt in dat de macht over een staat moet verdeeld worden onder verschillende instellingen.
Omdat elk van deze instellingen zijn eigen taken en verantwoordelijkheden heeft.
Hoe verwijst het naar de spreiding der machten?
ze elkaar ook controleren en beperken (checks and balances=controle en evenwicht) kan geen
enkele van deze instellingen een dominante machtspositie innemen.
Waarom spreken we beter over een 'spreiding' i.p.v. over een scheiding?
Elke macht controleert en beperkt de andere machten, daarom is het beter om over een
spreiding te spreken
Overheidsniveaus Uitvoerende macht Wetgevende Rechterlijke macht
(regering) macht (raad en parlement)
Federaal niveau -Federale regering o.l.v. de -Federaal parlement -Rechtbanken en
eerste minister (premier) (kamer van onafhankelijke rechters
volksvertegenwoordigers en
senaat)
Deelstaten (gewesten -Deelstaatregering o.l.v. -Deelstaat parlement -Rechtbanken en
en gemeenschappen) minister premier onafhankelijke rechters
Provincie -De deputatie o.l.v. de -Provincieraad -Rechtbanken en
provincie- onafhankelijke rechters
gouverneur
Gemeente -College van burgemeester -Gemeenteraad -Rechtbanken en
en de schepenen onafhankelijke rechters
Taken Uitvoerende macht Wetgevende macht Rechterlijke macht
-Wetten omzetten in beleid -Wetsvoorstellen maken en -Oordelen of wetten worden
1
, goedkeuren. overtreden en indien nodig de
-Wetsontwerpen maken (die dan overtreders straffen
ingediend worden in het parlement - wetsontwerpen goedkeuren
-Regering controleren
(interpellaties)
-Begroting goedkeuren
-Bespreken van wetteksten
(in commissies)
Voorbeelden van de spreiding der machten:
UM en WM: de uitvoerende macht kan wetsontwerpen indienen (initiatiefrecht).
UM en RM: de uitvoerende macht controleert of de rechterlijke macht de straffen wel degelijk
uitvoert.
WM en RM: de wetgevende macht stelt soms parlementaire onderzoekscommissie in. Daar
kunnen parlementsleden een onderzoek voeren naar de daden van de regering. Bv: “naar
aanzien van de terreuraanslag in Brussel".
Wanneer je een bewering voorgelegd krijgt, kan je beslissen naar welke staatsmachten
verwezen wordt. Idem oefening p.38-39.
De wetgevende macht benoemt de regering WM en UM
De uitvoerende macht kan wetsontwerpen indienen (initiatiefrecht). UM en WM
De rechterlijke macht controleert en adviseert over de wetgeving en mogelijke tegenstrijdigheden.
RM en WM
De rechterlijke macht controleert ook de wettelijkheid van de daden van de uitvoerende macht.
RM en UM
De wetgevende macht stelt soms parlementaire onderzoekcommissies in. Daar kunnen parlementsleden
een onderzoek voeren naar daden van de regering. Bijv. N.a.v. de terreuraanslag in Brussel.
WM en RM
De rechterlijke macht controleert de uitvoering van wetten en regelgeving. RM en UM
De uitvoerende macht controleert of de rechterlijke macht de straffen wel degelijk uitvoert. UM en RM
De wetgevende macht controleert de uitvoerende macht (wordt uitgezonden op tv in het programma ‘Villa
politica’). WM en UM
De uitvoerende macht moet een wet van kracht maken nadat die is goedgekeurd door het parlement.
UM en WM
Wat wordt er bedoeld met 'de vierde macht'?
Na de 3 staatsmachten heb je ook nog de media, namelijk de vierde macht=
de (politieke) journalistiek en de (sociale) media.
2
