,WELZIJN EN JUSTITIE
ACADEMIEJAAR 2024 – 2025
DEFINIËRING WELZIJN & JUSTITIE: WAT IS FORENSISCH WELZIJNSWERK
BINNEN WELZIJN & JUSTITIE: OP WEG NAAR EEN DEFINITIE + GASTCOLLEGE
ZIJDE AGNES V.
LES 1 – OP WEG NAAR EEN DEFINIËRING
WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK, GELINKT AAN HET OLOD WELZIJN EN
JUSTITIE (EXAMENVRAAG)
“Forensisch sociaal werk is een gespecialiseerde tak binnen het sociaal werk dat zich richt op
de (verplichte*) ondersteuning en begeleiding van zowel daders als slachtoffers (en hun
contexten) die in aanraking zijn gekomen met het strafrecht. Forensisch sociaal werkers
opereren binnen verschillende schakels van het rechtssysteem, variërend van straftoemeting tot
strafuitvoering, en werken samen met organisaties zoals politie, het openbaar ministerie, de
rechterlijke macht, strafinrichtingen/gevangenissen, maatschappelijke opvanginitiatieven en andere
ondersteunende diensten.”
“De interventies die sociaal werkers in een forensische context in het kader van welzijn en justitie
uitvoeren, worden gestuurd vanuit het mensenrechtenperspectief en zijn preventief als
curatief van aard. Het doel van deze interventies is enerzijds het ondersteunen van de
belanghebbende en diens omgeving bij sociaal en psychologisch herstel, en anderzijds het
bevorderen van re-integratie in de samenleving: dit allen vanuit een nabije en verbindende
houding. Daarnaast richt men zich op het voorkomen van recidive door de sociaal –
maatschappelijke omstandigheden van de betrokkenen te verbeteren.”
Verplicht* = slaat op de stok achter de deur – visie over gedwongen begeleidingen in
tegenstelling tot vrijwilligheid
Vertrekken vanuit een constructivistische visie van de mensenrechtenbenadering
o De mens in een specifieke context geeft zelf vorm aan zijn begeleiding à vertrekt vanuit
de specifieke context van belanghebbenden als SW’er
Nabijheid wordt opgevat door betrokken te zijn als SW’er op de gebruikers van hulp – en
dienstverlening
o Vereist een participatieve insteek van de gebruiker = “meebouwen aan”
Nabij = dicht en op maat van de belanghebbende + nabijheid in de samenwerking tussen
professionals en vrijwilligers
Verbindende = samenwerken met partners
Sociaal – maatschappelijke omstandigheden: verwijst naar de complexiteit aan sociale
problemen van belanghebbende + het belang van netwerking en verbinden met andere
diensten, net vanuit deze complexe problematieken van de belanghebbenden
Curatief: optreden als het zich voordoet
o Reden waarom er educatie in de gevangenissen zit, zodat de hersenen worden uitgedaagd
,Wat is forensisch sociaal werk, gelinkt aan het olod welzijn en justitie? Welke rollen
moet je dan opnemen als SW’ER
Informateur à informeren organisaties over situatie en context belanghebbende
Bemiddelaar à bij conflicten tussen mensen en gespecialiseerde organisaties
o VOORBEELD: Verslavingszorg, Schuldbemiddelaars, sociale huisvestiging
Sleutelfiguur à behoudt overzicht van veelheid aan diensten en werkt problem solved (OGW)
Vangnet à bij wachtlijsten, uitsluitingscriteria (blijven follow – up’en)
Belangenbehartiger à hangt samen met vorige waarbij SW’er structurele oplossingen
probeert te zoeken (recht op …)
Over welke kernvaardigheden moet een SW’er in de Forensische context beschikken?
= Onderzoek naar praktijkwerkers vanuit de gevangenis Sterk Sociaal Werk
Nabijheid en laagdrempelig werken
o Praktijkwerkers benadrukken het belang van een vertrouwensrelatie met
gedetineerden, waarbij de mens centraal staat en niet de gepleegde feiten.
Nabijheid wordt gerealiseerd door fysiek aanwezig te zijn en proactief contact te
onderhouden
Politiserend werken
o Het waarborgen van toegang tot rechten als het collectiviseren van
maatschappelijke problemen. Praktijkwerkers signaleren structurele problemen via
overleg en beleidscoördinatoren
Generalistisch Werken
o Praktijkwerkers hebben aandacht voor alle levensdomeinen en gedetineerden en
fungeren als brugfiguren tussen verschillende diensten
Verbindend werken
o Het versterken van individuen (op niveau van het individu) als het leggen van
verbindingen met maatschappelijke instituties (op niveau van de SL)
o Initiatieven zoals ‘sociaal bezoek’ en ‘samenwerking met externe organisaties’
bevorderen als verbinding tussen binnen en buiten de gevangenis
Procesmatig werken
o Hulpverlening/begeleiding wordt afgestemd op de noden en behoeften van
gedetineerden (tempo van belanghebbende met zijn ups en downs, contextueel,
…), waarbij inspraak en participatie centraal staan.
o Flexibiliteit is essentieel om in te spelen op onverwachte gebeurtenissen
Een antwoord hierop geformuleerd vanuit Nederland
1. Is vasthoudend in het nastreven van een effectieve werkalliantie met een cliënt die
gedwongen is een maatregel of vorm van behandeling of begeleiding te accepteren
2. Combineert het beheersen van risicovol gedrag met het ondersteunen van
gedragsverandering, en treedt hierin zelfstandig en weloverwogen op
3. Is in samenwerking met (netwerk)partners sturend en richtinggevend wanneer het juridisch
kader daartoe aanleiding geeft
, 4. Legt verantwoording af aan de cliënt, de samenleving en de rechtstaat
5. Komt binnen het gedwongen kader zoveel mogelijk tegemoet aan de zelfbeschikking van
een cliënt
6. Blijft mentaal stabiel handelen, vooral tijdens spanningsvolle situaties
7. Handelt op basis van gedeelde normen, ethische standaarden en gezamenlijke
professionele verantwoordelijkheid
Internationaal Forensisch Sociaal Werk
USA
In de Verenigde Staten wordt forensisch sociaal werk vaak uitgevoerd door sociaal werkers
die gespecialiseerd zijn in het werken met justitiële cliënten. Deze sociaal werkers werken in
gevangenissen, reclasseringsdiensten, en andere justitiële instellingen. Ze bieden
ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid, verslavingszorg, en re- integratie in
de samenleving
VK
In het Verenigd Koninkrijk zijn forensisch sociaal werkers vaak betrokken bij het reclassering
en werken ze nauw samen met de Probation Service. Ze helpen bij het opstellen van
risicobeoordelingen, bieden ondersteuning aan gedetineerden en ex – gedetineerden, en
werken aan de re – integratie van deze personen in de samenleving. Forensisch sociaal
werkers in het VK hebben vaak een achtergrond in sociaal werk of psychologie en zijn
geregistreerd bij de Health en Care Professions Council (HCPC)
Canada
In Canada werken forensisch sociaal werkers binnen een breed scala aan instellingen
waaronder gevangenissen, psychiatrische ziekenhuizen, en gemeenschapsorganisaties. Ze
bieden ondersteuning aan zowel daders als slachtoffers en werken aan de re – integratie
van gedetineerden. In sommige gevallen werken ze ook samen met politie en justitie om
preventieve maatregelen te ontwikkelen. De meeste forensisch sociaal werkers in Canada
hebben een diploma in sociaal werk en zijn geregistreerd bij een provinciale of territoriale
beroepsorganisatie
Australië
In Australië werken forensisch sociaal werkers binnen het strafrechtelijk systeem en bieden
ze ondersteuning aan gedetineerden, ex – gedetineerden, en hun families. Ze werken
samen met andere professionals zoals psychologen, psychiaters, en juridische experts om
een holistische benadering van zorg te bieden. Forensisch sociaal werkers in Australië
hebben vaak een achtergrond in sociaal werk en zijn geregistreerd bij de Australian
Association of Social Workers (AASW)
Geschiedenis van Forensisch Sociaal Werk? à zie OLOD FSW
Internationaal in beweging
Invloed van de Utrechtse school vanaf 1948
ACADEMIEJAAR 2024 – 2025
DEFINIËRING WELZIJN & JUSTITIE: WAT IS FORENSISCH WELZIJNSWERK
BINNEN WELZIJN & JUSTITIE: OP WEG NAAR EEN DEFINITIE + GASTCOLLEGE
ZIJDE AGNES V.
LES 1 – OP WEG NAAR EEN DEFINIËRING
WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK, GELINKT AAN HET OLOD WELZIJN EN
JUSTITIE (EXAMENVRAAG)
“Forensisch sociaal werk is een gespecialiseerde tak binnen het sociaal werk dat zich richt op
de (verplichte*) ondersteuning en begeleiding van zowel daders als slachtoffers (en hun
contexten) die in aanraking zijn gekomen met het strafrecht. Forensisch sociaal werkers
opereren binnen verschillende schakels van het rechtssysteem, variërend van straftoemeting tot
strafuitvoering, en werken samen met organisaties zoals politie, het openbaar ministerie, de
rechterlijke macht, strafinrichtingen/gevangenissen, maatschappelijke opvanginitiatieven en andere
ondersteunende diensten.”
“De interventies die sociaal werkers in een forensische context in het kader van welzijn en justitie
uitvoeren, worden gestuurd vanuit het mensenrechtenperspectief en zijn preventief als
curatief van aard. Het doel van deze interventies is enerzijds het ondersteunen van de
belanghebbende en diens omgeving bij sociaal en psychologisch herstel, en anderzijds het
bevorderen van re-integratie in de samenleving: dit allen vanuit een nabije en verbindende
houding. Daarnaast richt men zich op het voorkomen van recidive door de sociaal –
maatschappelijke omstandigheden van de betrokkenen te verbeteren.”
Verplicht* = slaat op de stok achter de deur – visie over gedwongen begeleidingen in
tegenstelling tot vrijwilligheid
Vertrekken vanuit een constructivistische visie van de mensenrechtenbenadering
o De mens in een specifieke context geeft zelf vorm aan zijn begeleiding à vertrekt vanuit
de specifieke context van belanghebbenden als SW’er
Nabijheid wordt opgevat door betrokken te zijn als SW’er op de gebruikers van hulp – en
dienstverlening
o Vereist een participatieve insteek van de gebruiker = “meebouwen aan”
Nabij = dicht en op maat van de belanghebbende + nabijheid in de samenwerking tussen
professionals en vrijwilligers
Verbindende = samenwerken met partners
Sociaal – maatschappelijke omstandigheden: verwijst naar de complexiteit aan sociale
problemen van belanghebbende + het belang van netwerking en verbinden met andere
diensten, net vanuit deze complexe problematieken van de belanghebbenden
Curatief: optreden als het zich voordoet
o Reden waarom er educatie in de gevangenissen zit, zodat de hersenen worden uitgedaagd
,Wat is forensisch sociaal werk, gelinkt aan het olod welzijn en justitie? Welke rollen
moet je dan opnemen als SW’ER
Informateur à informeren organisaties over situatie en context belanghebbende
Bemiddelaar à bij conflicten tussen mensen en gespecialiseerde organisaties
o VOORBEELD: Verslavingszorg, Schuldbemiddelaars, sociale huisvestiging
Sleutelfiguur à behoudt overzicht van veelheid aan diensten en werkt problem solved (OGW)
Vangnet à bij wachtlijsten, uitsluitingscriteria (blijven follow – up’en)
Belangenbehartiger à hangt samen met vorige waarbij SW’er structurele oplossingen
probeert te zoeken (recht op …)
Over welke kernvaardigheden moet een SW’er in de Forensische context beschikken?
= Onderzoek naar praktijkwerkers vanuit de gevangenis Sterk Sociaal Werk
Nabijheid en laagdrempelig werken
o Praktijkwerkers benadrukken het belang van een vertrouwensrelatie met
gedetineerden, waarbij de mens centraal staat en niet de gepleegde feiten.
Nabijheid wordt gerealiseerd door fysiek aanwezig te zijn en proactief contact te
onderhouden
Politiserend werken
o Het waarborgen van toegang tot rechten als het collectiviseren van
maatschappelijke problemen. Praktijkwerkers signaleren structurele problemen via
overleg en beleidscoördinatoren
Generalistisch Werken
o Praktijkwerkers hebben aandacht voor alle levensdomeinen en gedetineerden en
fungeren als brugfiguren tussen verschillende diensten
Verbindend werken
o Het versterken van individuen (op niveau van het individu) als het leggen van
verbindingen met maatschappelijke instituties (op niveau van de SL)
o Initiatieven zoals ‘sociaal bezoek’ en ‘samenwerking met externe organisaties’
bevorderen als verbinding tussen binnen en buiten de gevangenis
Procesmatig werken
o Hulpverlening/begeleiding wordt afgestemd op de noden en behoeften van
gedetineerden (tempo van belanghebbende met zijn ups en downs, contextueel,
…), waarbij inspraak en participatie centraal staan.
o Flexibiliteit is essentieel om in te spelen op onverwachte gebeurtenissen
Een antwoord hierop geformuleerd vanuit Nederland
1. Is vasthoudend in het nastreven van een effectieve werkalliantie met een cliënt die
gedwongen is een maatregel of vorm van behandeling of begeleiding te accepteren
2. Combineert het beheersen van risicovol gedrag met het ondersteunen van
gedragsverandering, en treedt hierin zelfstandig en weloverwogen op
3. Is in samenwerking met (netwerk)partners sturend en richtinggevend wanneer het juridisch
kader daartoe aanleiding geeft
, 4. Legt verantwoording af aan de cliënt, de samenleving en de rechtstaat
5. Komt binnen het gedwongen kader zoveel mogelijk tegemoet aan de zelfbeschikking van
een cliënt
6. Blijft mentaal stabiel handelen, vooral tijdens spanningsvolle situaties
7. Handelt op basis van gedeelde normen, ethische standaarden en gezamenlijke
professionele verantwoordelijkheid
Internationaal Forensisch Sociaal Werk
USA
In de Verenigde Staten wordt forensisch sociaal werk vaak uitgevoerd door sociaal werkers
die gespecialiseerd zijn in het werken met justitiële cliënten. Deze sociaal werkers werken in
gevangenissen, reclasseringsdiensten, en andere justitiële instellingen. Ze bieden
ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid, verslavingszorg, en re- integratie in
de samenleving
VK
In het Verenigd Koninkrijk zijn forensisch sociaal werkers vaak betrokken bij het reclassering
en werken ze nauw samen met de Probation Service. Ze helpen bij het opstellen van
risicobeoordelingen, bieden ondersteuning aan gedetineerden en ex – gedetineerden, en
werken aan de re – integratie van deze personen in de samenleving. Forensisch sociaal
werkers in het VK hebben vaak een achtergrond in sociaal werk of psychologie en zijn
geregistreerd bij de Health en Care Professions Council (HCPC)
Canada
In Canada werken forensisch sociaal werkers binnen een breed scala aan instellingen
waaronder gevangenissen, psychiatrische ziekenhuizen, en gemeenschapsorganisaties. Ze
bieden ondersteuning aan zowel daders als slachtoffers en werken aan de re – integratie
van gedetineerden. In sommige gevallen werken ze ook samen met politie en justitie om
preventieve maatregelen te ontwikkelen. De meeste forensisch sociaal werkers in Canada
hebben een diploma in sociaal werk en zijn geregistreerd bij een provinciale of territoriale
beroepsorganisatie
Australië
In Australië werken forensisch sociaal werkers binnen het strafrechtelijk systeem en bieden
ze ondersteuning aan gedetineerden, ex – gedetineerden, en hun families. Ze werken
samen met andere professionals zoals psychologen, psychiaters, en juridische experts om
een holistische benadering van zorg te bieden. Forensisch sociaal werkers in Australië
hebben vaak een achtergrond in sociaal werk en zijn geregistreerd bij de Australian
Association of Social Workers (AASW)
Geschiedenis van Forensisch Sociaal Werk? à zie OLOD FSW
Internationaal in beweging
Invloed van de Utrechtse school vanaf 1948
