Samenvatting Identiteit 2

IDENTITEIT 2: typologie & morfologie

1. Type, typologie en morfologie

 Voorbeeld van typologie = de garage
- Komt verder uit 2 voorgaande typologieën
> De garage
> Het koetshuis
 Het begrip typologie
- 18e eeuw => technisch instrument voor classifica�e van begrippen
> In architectuur gebeurt classicica�e op basis van
 Morfologische kenmerken (vorm)
 Func�onele kenmerken (bv. Bibliotheek)
- 20e eeuw => ontwerpinstrument
> Genera�eve typologie (Philippe Panerai)
> ‘Geheugenkoffer’ van types waarnaar de ontwerper kan teruggrijpen
 Ontwerpervaringen met gelijksoor�g probleem
 Geijkte oplossing (manier waarop Horta daglicht binnenbracht in de
woning kan opnieuw toegepast worden)
- Ontwikkeling van het begrip ‘type’
> A�oms�g uit het Griekse ‘typos’ = model, afdruk
> Ontstond in de plantkunde (Linnaes)
> Eerste gebruik in de architectuur = Quatremère de QUINCY
 Gebruikt type als analysemethode
> Het begrip ‘type’ volgens Quincy
 Type is het resultaat van tradi�e
 Komt niet uit het niets, alles hee� voorgeschiedenis
 Het basisprincipe is steeds waarneembaar in verschillende varia�es
 Kan veranderen, ontwikkelen en vormvaria�es ondergaan
 Type is een abstract begrip
 Type vs Model


TYPE MODEL
- Object waarnaar eenieder werken kan concipiëren die - Object dat als leterlijk
onderling niet hoeven overeen te komen gekopieerd
- Is het idee van een element dat het model tot richtlijnen dient te worden
moet dienen - Alles is nauwkeurig
- Alles is min of meer vaag afgemeten

Bv: arbeiderswoning is in de basis gelijk, maar kan verschillen in Bv. Prefab woningen, exact
bv. Vorm en ornamenten volgens model
Wanneer men een arbeiderswoning ontwerpt weet men dat
het bijvoorbeeld zal gaan om een enkele voordeur met
daarnaast een raam, en achter de deur een gang met trap.
Toch verschillen arbeidswoningen onderling, zo hebben ze
bijvoorbeeld niet allemaal dezelfde voordeur.

, > Jean Nicolas-Louis DURAND
 Gebruikt type als classifica�esysteem
 Nieuwe gebouwen ontstaan (gevangenissen, orkestzalen)
 Maakte en bibliotheek van plannen die gekopieerd en gepuzzeld kunnen
worden voor nieuwe ontwerpen
 Ontwerpen is een kwes�e van samenvoegen van in hun vorm bepaalde
onderdelen
> Het begrip ‘type’ volgens Durand
 Typologie staat los van de oorspronkelijke context van de gebruikte vorm
 Waar Quincy bv. Rijwoningen ziet als 1 typologie, kent de rijwoning voor
Durand verschillende typologieën a�ankelijk van de �jd en plaats waarin
de woning zich bevind.
 Func�onalisme
- Typologie binnen func�onalisme
> Ontwikkelen een bepaald type los van de context
 Modulor van Le Corbusier was poging tot invoeren van nieuwe standaard
 Standaarden voor onder andere auto’s en woningen
> Type is een nieuwe uitvinding die dient als basis voor een nieuwe reeks en die los
staat van het verleden
 Nicholas Pevsner (kijkt eerder naar bv. verschillende types theaters)
 Ernst Neufert (kijkt zuiver naar de maatvoering)
- Boek ‘NEUFERT’ komt nog steeds met nieuwe uitgaves en omvat
nodige afme�ngen voor verschillende types
 Typologie en morfologie
- Crisis in het modernisme, want door standaardisering ontstond holle architectuur
> Opnieuw aanslui�ng zoeken bij het verleden
- De italiaanse school
> Saverio Muratori, Carlo Aymonino, Aldo Rossi
> In italie werd het verleden nooit losgekoppeld
> Typologie op basis van vorm krijgt opnieuw belandstelling
 Amfitheater in Lucca omgevormd tot woonblok, en later tot plein
 Huidige, soms vreemde vorm van bouwblokken komt vanuit oude kavels
- Morfo-typologisch onderzoek
> Onderzoekt de concrete stedelijke vorm
> Vorm van de stad staat in rela�e tot de typologie van gebouwen
 Type ontwikkelt zijn specifieke kenmerken enkel in stedelijk weefsel
 Stedelijk weefsel ontwikkeld zijn specifieke kenmerken enkel in stedelijke
context/structuur
 Stedelijke structuur valt enkel te begrijpen in historische context
> Aldo Rossi
 Richt zich op schaal van de architectuur
 Architecturale types des�lleren uit het stedelijk weefsel
 Oerelementen van architectuur zijn niet reduceerbaar en historisch
onveranderbaar
- Gebruikt types op verschillende schalen: Teatro del mondo en
thee-en suikerpot (niet iden�ek, maar verwijst naar origineel)

, - Kunsthistoricus G.C. Argan vs Quatremère de Quincy
> Quincy: Type is een reduc�e van een gebouwd object
 Typologie van de arbeiderswoning bestaat uit enkele basiskenmerken die
door de architect kunnen ingevuld worden
> Argan: Type is de abstrac�e van een reeks gebouwen op basis van hun
gemeenschappelijke structurele kenmerken
 Legt een reeks arbeiderswoningen bij elkaar, en ziet dat als type
- Klooster van Fontenay (type volgens Quincy)
> Binnentuin omgeven door gebouwen, met gangen die uitgeven op de tuin
> Le Corbusier gebruikte deze kenmerken als basis voor La Tourete
 Vormgeving en materiaal verschilt, maar basisprincipes liggen gelijk
 La Tourete diende op zijn beurt als voorbeeld voor Stephane Beel
 Een type kan dus vormelijk veranderen, maar de basis blij� gelijk
(zie grondplannen les 1, dia 51)

 CONCLUSIE TYPOLOGIE
- Typologie = de leer der typen
- Type
> Geschema�seerde en geabstraheerde representa�e van een reeks objecten met
overeenkomende kenmerken
> Reduc�e van de werkelijkheid die kan bestudeerd worden zonder dat er van
materieel of in werkelijkheid bestaande objecten moet worden uitgegaan
> Typerende bouwkenmerken kunnen betrekking hebben op
 Vorm (morfologische typologie: constanten in de architectuur/stad)
 Func�e (func�onele typologie: analyse los van het esthe�sch oordeel)
 Construc�e
- Gebruik van typologie
> Als instrument voor systema�sch onderzoek van stedenbouw en architectuur
 Verband tussen stad en architectuur onderzoeken
 Verband tussen woning en interieurarchitectuur onderzoeken
> Als ontwerpinstrument



 Het begrip morfologie
- Betekent leterlijk vormleer, of kennis van de vorm
- Is de kennis van de stadsvorm
> Wat is de essen�e van de vorm?
> Is er sprake van logica in de ruimtelijke composi�e van bepaalde structurerende
principes?
- Analyseert de basisbestanddelen van de moderne stedenbouw
> Het gebouw
> De kavel
> Het bouwblok
- De leer van structuur en vorm, die zich bezighoud met de kleinste betekenis-dragende
eenheden in het gebouw/interieur
> Bv. Een raam: welke vorm hee� het, hoe zit het glas in het raam, welk materiaal…